RAZEM DLA POGRANICZA
DOLNY ŚLĄSK – SAKSONIA
Podręcznik struktur
i kompetencji administracyjnych
dr inż. Robert Knippschild, Drezno – opiekun naukowy projektu
„Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia”
Stan: 2 lipca 2014 r.

image
3
Podręcznik został opracowany w ramach projektu „Razem dla pogranicza
Dolny Śląsk – Saksonia” i służy przede wszystkim osobom zatrudnionym
w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Dolnośląskiego oraz w Saksoń­
skim Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Pierwsza część dokumentu przed­
stawia formy struktur państwowych w Niemczech i w Polsce oraz struktury ad­
ministracyjne i główne strategie rozwoju przestrzennego Woj. Dolno
śląskiego
oraz Wolnego Kraju Związkowego Saksonii. W części drugiej zaprezentowa­
ne zostały pokrótce struktury administracyjne i kompetencje głównych obsza­
rów tematycznych projektu „Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia”,
do których należą: rozwój miast; górnictwo, rekultywacja i rewitalizacja; roz­
wój obszarów wiejskich; komunikacja i transport; demografia, zaspokojenie
potrzeb bytowych, zarządzanie rynkiem pracy i edukacja. Podręcznik zawie­
ra dodatkowo listę osób kontaktowych z każdego obszaru po obu stronach
granicy.
Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego, Wrocław

4

5
Struktury państwowe i administracyjne
w Niemczech i w Polsce
Struktury państwowe i administracyjne
w Niemczech
Republika Federalna Niemiec
jest państwem federacyjnym. Kompetencje
ustawodawcze i wykonawcze są podzielone między federacją i 16 krajami
związkowymi. Każdy kraj związkowy ma swoją konstytucję oraz samodzielne
organy władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Bundestag jest
parlamentem federalnym z kompetencjami ustawodawczymi wyznaczony­
mi w Ustawie zasadniczej. Poprzez Radę Federacji [niem.
Bundesrat
] kraje
związkowe uczestniczą w procesie ustawodawczym w obrębie federacji oraz
w jej administracji. Głową państwa jest Prezydent Federalny wybierany przez
Zgromadzenie Federalne. Kanclerz Federalny jest szefem rządu, a wybiera­
ny jest przez Bundestag.
Organem ustawodawczym w 16 krajach związkowych są parlamenty kra­
jowe. Co do zasady kraje mają prawo ustawodawcze, o ile Ustawa zasad­
nicza nie przyznaje kompetencji ustawodawczej federacji. Rządy krajowe
składają się z wybranego przez parlament danego kraju szefa rządu oraz
mianowanych przez niego ministrów (zwanych w niektórych krajach związ­
kowych senatorami).
Niższy szczebel władzy stanowią powiaty, miasta na prawach powiatów,
gminy miejskie [niem.
Stadt
] oraz gminy wiejskie [niem.
Gemeinde
]. Ustawa
zasadnicza nadała powiatom i gminom prawo do samorządności we wszel­
kich sprawach lokalnych społeczności.
Struktury państwowe i administracyjne
w Polsce
Rzeczpospolita Polska
jest państwem unitarnym. Parlament składa się
z dwóch izb (Sejm i Senat). Sejm posiada funkcję ustawodawczą oraz kontro­
lną. Senat jako drugi z organów władzy ustawodawczej ma prawo do inicjaty­
wy ustawodawczej i uczestniczy w uchwalaniu ustaw. Wspólne posiedzenie
Sejmu i Senatu tworzy Zgromadzenie Narodowe. Na czele władzy wykonaw­
czej stoi wybrany w wyborach bezpośrednich Prezydent Państwa oraz Rada

Razem dla Pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
6
Ministrów wraz z Prezesem Rady Ministrów. Do centralnej administracji rzą­
dowej zalicza się również wojewodów, jako reprezentantów Rady Ministrów
w 16 województwach. Wojewoda wraz z podlegającymi mu urzędami woje­
wódzkimi obejmuje funkcję urzędu nadzorującego organy samorządu teryto­
rialnego (województwo, powiat, gmina). Innymi jego kompetencjami są m.in.
zapobieganie zagrożeniom, statystyka, zarządzanie cłem i finansami, nadzór
budowlany (dodatkowo częściowo na poziomie powiatowym).
Struktura samorządu terytorialnego w Polsce jest trójstopniowa i składa
się z poziomów: wojewódzkiego, powiatowego i gminnego. Każde wojewódz­
two jako organ samorządowy posiada własne przedstawicielstwo – sejmik
i przez niego wybrany zarząd województwa wraz z przewodniczącym, czyli
marszałkiem. Praca zarządu województwa wspierana jest przez urzędy mar­
szałkowskie oraz inne jednostki administracji. Do zadań samorządów wo­
jewódzkich należą m.in. rozwój regionalny, zapewnienie usług publicznych,
stymulowanie działań gospodarczych, ochrona obszarów przyrody i kultury,
bezpieczeństwo oraz polityka transportowa.
Niższy poziom samorządu terytorialnego tworzą powiaty, gminy należące
do powiatów (w tym także miasta na prawach powiatu zwane również powia­
tami grodzkimi) i gminy.
Struktury zarządzania
w Saksonii
Rząd Krajowy Saksonii obejmuje następujące resorty:
• Kancelaria Stanu
• Ministerstwo Finansów
• Ministerstwo Sprawiedliwości i Europy
• Ministerstwo Spraw Wewnętrznych
• Ministerstwo Edukacji
• Ministerstwo Spraw Społecznych i Ochrony Konsumentów
• Ministerstwo Środowiska i Rolnictwa
• Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Transportu
• Ministerstwo Nauki i Sztuki
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Saksonii
(SMI) jest odpowiedzialne
m.in. za takie dziedziny jak ochrona porządku konstytucyjnego, statystyka,
sprawy prawne i samorządowe, porządek i bezpieczeństwo publiczne, plano­
wanie przestrzenne kraju i planowanie regionalne, geodezja, sport oraz budow­
nictwo i mieszkalnictwo. Strukturę Ministerstwa przedstawiono na str. 10–11.

Struktury państwowe i administracyjne w Niemczech i w Polsce
7
Struktury zarządzania
na Dolnym Śląsku
Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego składa się z następują­
cych organów:
Marszałek Województwa Dolnośląskiego
+48 71 776­90­45
Departament Marszałka
+48 71 776­90­83
• Gabinet Marszałka
+48 71 776­91­46
• Wydział Prasowy
+48 71 776­98­18
• Kancelaria Sejmiku
+48 71 340­64­29
• Wydział Współpracy z Zagranicą
i Projektów Międzynarodowych
+48 71 776­93­21
• Wydział Nadzoru Właścicielskiego
+48 71 776­90­73
• Wydział Promocji Województwa
+48 71 776­90­37
• Sekretarz Województwa
+48 71 776­90­07
Departament Prawny i Kadr
+48 71 776­90­07
• Wydział Organizacyjno­Prawny
+48 71 776­90­19
• Wydział Kadr, Szkolenia i Spraw Socjalnych
+48 71 776­93­09
• Wydział Zamówień Publicznych
+48 71 776­91­13
• Wydział Informatyki i Systemów Informatycznych
+48 71 776­98­54
• Wydział Obronności i Bezpieczeństwa
+48 71 776­96­68
• Wydział Mienia Wojewódzkiego
+48 71 770­40­81
• Wydział Kontroli, Skarg i Wniosków
+48 71 776­98­02
• Wydział Kontroli Zadań RPO
+48 71 776­94­69
• Wydział Audytu Wewnętrznego
+48 71 776­97­19
Wicemarszałek
+48 71 776­93­44
Departament Spraw Społecznych
+48 71 770­40­07
• Wydział Kultury
+48 71 770­43­19
• Wydział Edukacji i Nauki
+48 71 776­30­41
• Wydział Sportu i Rekreacji
+48 71 770­41­07

Razem dla Pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
8
• Wydział Turystyki
+48 71 770­40­08
• Wydział ds. Osób Niepełnosprawnych
+48 71 770­41­51
• Wydział Współpracy z Organizacjami
Pozarządowymi
+48 71 770­40­66
Wicemarszałek
+48 71 776­98­27
Departament Infrastruktury
+48 71 776­98­27
• Wydział Transportu
+48 71 776­99­06
• Wydział Inwestycji
+48 71 770­41­79
• Wydział Wdrażania Technologii Informacyjnych
+48 71 770­41­71
Departament Polityki Zdrowotnej
+48 71 770­40­04
• Wydział Zdrowia
+48 71 770­40­21
• Wydział Restrukturyzacji i Ochrony Zdrowia
+48 71 770­40­20
Członek Zarządu
+48 71 776­93­39
Departament Obszarów Wiejskich
i Zasobów Naturalnych
+48 71 776­90­02
• Wydział Obszarów Wiejskich
+48 71 776­93­50
• Wydział Środowiska
+48 71 770­40­72
• Wydział Gospodarki Wodnej
+48 71 770­42­74
• Geolog Województwa – Wydział Geologii
+48 71 340­68­14
• Wydział Geodezji i Kartografii – Geodeta
województwa
+48 71 782­92­50
Członek Zarządu
+48 71 776­93­55
Departament Rozwoju Regionalnego
+48 71 776­93­91
• Wydział Gospodarki
+48 71 776­93­74
• Wydział Koordynacji Polityki Regionalnej
+48 71 776­94­68
Departament Funduszy Europejskich
+48 71 776­91­12
• Wydział Zarządzania Regionalnym Programem
Operacyjnym
+48 71 776­93­35

Struktury państwowe i administracyjne w Niemczech i w Polsce
9
• Wydział Wdrażania Regionalnego Programu
Operacyjnego
+48 71 776­90­41
• Wydział Zarządzania Programem Operacyjnym
Kapitał Ludzki
+48 71 776­96­00
• Wydział Wdrażania Programu Operacyjnego
Kapitał Ludzki
+48 71 776­96­00
Skarbnik Województwa
+48 71 776­93­62
Departament Budżetu i Finansów
+48 71 776­93­41
• Wydział Planowania i Wykonania Budżetu
+48 71 776­91­16
• Wydział Finansów i Rachunkowości
+48 71 776­96­70
• Wydział Analiz i Dochodów Budżetu
+48 71 776­93­79
• Wydział Funduszy Zagranicznych
+48 71 776­92­25
Instytucje podległe samorządowi województwa:
• Jednostki oświatowe, instytucje kultury
• Dolnośląski Ośrodek Polityki Społecznej
+48 71 770­42­20
• Dolnośląska Instytucja Pośrednicząca (DIP)
+48 71 776­58­02
• Instytut Rozwoju Terytorialnego (IRT)
+48 71 343­52­45
• Dolnośląski Zarząd Melioracji
i Urządzeń Wodnych (DZMiUW)
+48 71 322­66­81 do 83
• Dolnośląskie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych
(DBGiTR)
+48 71 345­99­55
• Dolnośląski Zespół Parków Krajobrazowych (DZPK)
+48 71 364­27­58
• Dolnośląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego (DODR) +48 71 339­86­56
• Regionalne Biuro Województwa Dolnośląskiego
w Brukseli (RBWD)
+ 32 2 740 27 29
• Dolnośląska Służba Dróg i Kolei (DSDiK)
+48 71 391­71­00
• Wojewódzki Ośrodek Ruchu Drogowego (WODR)
+48 71 774­67­70
• Publiczne Zakłady Opieki Zdrowotnej
• Biuro Obsługi Urzędu Marszałkowskiego (BOU)
+48 71 776­94­07
• Dolnośląski Wojewódzki Urząd Pracy (DWUP)
+48 71 397­41­00

Razem dla Pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
10
Asystent
p. Wintermann
3013
Biuro kontroli wewnętrznej
p. Hoberg
3060
Minister
Markus Ulbig
3000
Sekretarz stanu
dr MichaelWilhelm
3010
Biuro ministra
p. Huntemann
3003
Sztab kierowniczy
Prasa, komunikacja społeczna, gabinet ministrów,
parlament, Rada Federacji, Europa, IMK
p. Strunden (rzecznik prasowy)
3030
Biuro obsługi
TRIAS
p. Hosch
8135 6750
Departament 1
Sprawy centralne
p. Arens
3100
Referat 11
Organizacja, służby obsługi,
informatyka
p. Makowsky
3110
Referat 12
Sprawy kadrowe, rozwój kadr,
zarządzanie zdrowotne
p. dr Wagner
3120
Referat 13
Prawo pracy
szkolenia zawodowe
p. dr Weiß
3130
Referat
14
Budżet, nieruchomości
p. Koller
3140
Referat 15
Radcy prawni, ochrona
danych, archiwa, statystyka
p. Rothenberger-
-Temme
3150
Referat 16
Ochrona konstytucji, ochrona
tajna
p. Kurths
3160
Biuro koordynacji
2.Komisja śledcza
p. Bürkel
825 2000
Biuro koordynacji
3.Komisja śledcza
p. Kurths
3160
Departament 2
Prawo i samorządy
p. Menke
3200
Referat 21
Prawo konstytucyjne i admi-
nistracyjne, zgodność norm,
wybory parl., gry hazardowe
p. Bechtel
3210
Referat 22
Samorządowe prawo
konstytucyjne i prawo pracy
p. dr Tietje
3220
Referat 23a
Finanse samorządów,
daniny samorządowe
p. Christian
3230
Referat 23b
Gospodarka komunalna,
prawo majątkowe
p. Nöthe
3280
Referat 24
Obcokrajowcy i obywatelstwo
p. Boos
3240
Referat 25
Rejestry osób, sprawy mel-
dunkowe, dowody tożsamości
p. Roth
3250
Departament 3
Bezpieczeństwo i porządek
publiczny, Prezydium Policji
p. Kann
3300
Referat 31
Sprawy operacyjne, ruch
drogowy
p. Bornmann
3310
Referat 32
Organizacja, planowanie
i controlling policji
p. Bölter
3320
Referat 33
Zwalczanie przestępczości,
Biuro Rady Zapobiegania
p. Rodig
3330
Referat 34
Policyjne urządzenia
techniczne
p. Georgie IdP
3340
Referat 35
Sprawy kadrowe,
rozwój kadr policji
p. dr
Uhlig
3350
Referat 36
Prawo służby policyjnej
p. Tüshaus
3360
Referat 37
Pożarnictwo, ratownictwo me-
dyczne, zarządzanie kryzysowe
p. Permesang
3370
Referat 38
Budżet policji,zamówienia
publiczne
p. Schrader
3380

image
Struktury państwowe i administracyjne w Niemczech i w Polsce
11
Organigram Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Saksonii; stan na 1.07.2014
(źródło: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Saksonii)
Biuro kontroli wewn.
policji
p. Otto
3305
Koordynacja ogólna
Radio cyfrowe BOS
Finanse
p. Prager
3071
Technika
p. Seifert
3072
Departament 4
Rozwój przestrzenny, geodezja,
sport
p. dr Pfeil
3400
Referat 41
Sprawy zasadnicze
i prawne
p. Bienek
3410
Referat 42
Podstawy geoinformacyjne
i geodezja
p. Werner
3420
Referat 43
Struktury administracyjne
p. Wehner
3430
Referat 44
Gospodarka przestrzenna
i planowanie regionalne
p. prof. dr Sponer
3440
Referat 45
Europejski ład przestrzenny,
rozwój regionalny
p. Dreßler
3450
Referat 46
Struktury przestrzenne,
monitoring
p. Schastok
3460
Referat 47
Polityka wspierania sportu
p. Schumann
3470
Departament 5
Rozwój miast,
budownictwo i m
ieszkalnictwo
p. Beyer
3500
Referat 51
Ochrona i konserwacja
zabytków
p. Eichhorn
3510
Referat 52
Rozwój miast
p. Leßmann
3520
Referat 53
Urządzenia budowlane,
prawo budowlane
p. Bothe
3530
Referat 54
Städtebauförderung,
programy UE
p. Köppl
3540
Referat 55
Gospodarka mieszkaniowa,
programy mieszkaniowe,
zasiłki mieszkaniowe
p.dr Albrecht
3550
Biuro koordynacji
„Odbudowa po powodzi”
p. Beyer
3500
Stan na 1 lipca 2014 r.
Siedziba ministerstwa:
Wilhelm­Buck­Straße 2
01097 Dresden
Adres pocztowy:
01095 Dresden
Tel.: (0351) 564–0
Fax: (0351) 564–3199
Internet:
www.smi.sachsen.de
E­Mail: poststelle@smi.sachsen.de

Razem dla Pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
12
Planowanie kraju związkowego i planowanie regionalne
w Saksonii
Krajowy Plan Rozwoju 2013
jest syntetycznym dokumentem strategicznym
określającym długoterminowe kierunki rozwoju i zagospodarowania prze­
strzennego Wolnego Kraju Związkowego Saksonia. Na podstawie oceny po­
tencjału przyrodniczego, krajobrazu i rozwoju przestrzennego Krajowy Plan
Rozwoju wyznacza cele i zasady zagospodarowania przestrzennego w for­
mie tekstowej i graficznej, w szczególności w zakresie docelowej struktury
osadnictwa, docelowej struktury wolnych przestrzeni oraz w zakresie pod­
legających planistycznemu zabezpieczeniu lokalizacji i tras przebiegu pla­
nowanej infrastruktury. Krajowy Plan Rozwoju stanowi podstawę tworzenia
regionalnego planowania zagospodarowania przestrzennego. W połączeniu
z czterema planami regionalnymi ma on za zadanie odpowiednio wcześnie
uregulować konflikty między różnymi sposobami użytkowania, stworzyć bez­
pieczeństwo planowania i przyspieszyć planowanie. Rząd Saksonii jest zobo­
wiązany do sporządzenia i aktualizacji Krajowego Planu Rozwoju, który uchwa­
lany jest w formie rozporządzenia. Krajowy Plan Rozwoju 2013 wszedł w życie
31 sierpnia 2013 r.
(http://www.landesentwicklung.sachsen.de/11117.htm).
Cztery wspomniane wyżej
plany regionalne
konkretyzują ustalenia
Krajowego Planu Rozwoju w obrębie czterech regionów planowania. Plany
regionalne muszą być zaktualizowane w ciągu czerech lat od wejścia w ży­
cie Krajowego Planu Rozwoju. Za regionalne planowanie zagospodarowania
przestrzennego odpowiadają w Saksonii Regionalne Związki Planowania.
Z Dolnym Śląskiem graniczy Górnołużycko­Dolnośląski Regionalny Związek
Planowania.
Ponadto jako częściowe plany regionalne sporządzane są np.
plany
węgla brunatnego
. W przypadku zamykanych kopalni odkrywkowych są to
ramowe plany rewitalizacji.
Plany i strategie
na Dolnym Śląsku
Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego 2020
jest najważniej­
szym dokumentem strategicznym regionu. Strategia wytycza cele i wska­
zuje kierunki rozwoju regionu, identyfikuje jego potencjał oraz określa
wspólną płaszczyznę działań subregionów. Dokument prezentuje ponadto
prognozy trendów rozwojowych w okresie obowiązywania strategii. Sejmik
Województwa Dolnośląskiego przyjął strategię uchwałą z dnia 28 lutego 2013

Struktury państwowe i administracyjne w Niemczech i w Polsce
13
(http://www.umwd.dolnyslask.pl/fileadmin/user_upload/Rozwoj_regionalny/
SRWD/SRWD_2020­final.pdf).
Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Dolno
śląs­
kiego
jest wiążącym dokumentem wyznaczającym kierunki polityki przestrzen­
nej województwa. Plan przedstawia warunki ramowe rozwoju prze
strzennego,
określa kierunki rozwoju, zadania i działania w zakresie ochrony środowiska
i kultury, rozwoju osadnictwa, transportu i infrastruktury oraz ochrony prze­
ciwpowodziowej i bezpieczeństwa. Plan zawiera informację o ponadlokal­
nych inwestycjach celu publicznego w województwie. 27 marca 2014 r.
Sejmik Województwa Dolnośląskiego przyjął nowy Plan Zagospodarowania
Przestrzennego – perspektywa 2020, uchwała nr XLVIII/1622/2014.

14
Struktury administracyjne
i kompetencje w dziedzinach projektu
Rozwój miast
w Saksonii
Zagadnienia rozwoju miast w Saksonii podlegają zgodnie z Ustawą zasad­
niczą Republiki Federalnej Niemiec
zwierzchności [władzy] planistycznej
gmin
. Jednakże federacja i kraje związkowe tworzą wytyczne oraz udostęp­
niają instrumenty wsparcia (kodeks budowlany BauGB jako ogólnoniemiecka
podstawa prawna, program wsparcia przedsięwzięć urbanistycznych [niem.
Städtebauförderung
] etc.).
Formalnymi instrumentami są
plan użytkowania terenu
(ustala prawnie
wiążąco sposoby użytkowania gruntów dla całego obszaru gminy) oraz
plan
zabudowy
(ustala prawnie wiążąco przepisy dotyczące zabudowy na zdefi­
niowanym obszarze częściowym).
Ponadto istnieją instrumenty nieformalne. Tak zwane
zintegrowane kon­
cepcje rozwoju miasta
są najważniejszymi dokumentami strategicznymi
w zakresie planowania i realizacji rozwoju miast.
Kolejnym ważnym instrumentem zarządzania rozwojem miast jest program
wsparcia przedsięwzięć urbanistycznych
Städtebauförderung
. Jego celem
jest wyrównywanie i likwidacja deficytów w zakresie zasobu budynków, prze­
strzeni publicznych oraz publicznej infrastruktury. Głównym zadaniem jest
zmniejszenie i likwidacja znaczących problemów urbanistycznych. Federacja,
kraj związkowy i gmina dzielą się kosztami po równo. Rocznie na szczeblu
federalnym przeznacza się około 500 mln EUR na ten program. Podstawę
prawną w Saksonii stanowi Zarządzenie ws. Odnowy Urbanistycznej (VwV
StBauE). Instytucją rozpatrującą wnioski, zatwierdzającą i wypłacającą
Städtebauförderung jest
Saksoński Bank Odbudowy
(SAB).
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Saksonii
(SMI) opracowuje zarzą­
dzenie oraz nadzoruje jego wykonanie, przede wszystkim jednak koordynuje
działania poprzez ogólnolandowe strategie w zakresie rozwoju miast.
Stra­
tegia rozwoju miast Saksonia 2020
, uchwalona w roku 2010, wskazuje wy­
zwania i cele rozwoju miast
(http://www.bauen­wohnen.sachsen.de/download/
Bauen_und_Wohnen/Baubroschuere.pdf).
Ponadto w Ministerstwie umiejscowiony jest finansowany z Euro pejskiego
Funduszu Rozwoju Regionalnego program „Zrównoważony rozwój miast”.
Program ten stanowi część Saksońskiego Programu Operacyjnego EFRR

Struktury administracyjne i kompetencje w dziedzinach projektu
15
na lata 2007–2013 w osi priorytetowej „Rozbudowa i poprawa infrastruktury
zrównoważonego wzrostu gospodarczego”, a jego alokacja wynosi łącznie
ok. 110 mln EUR. Kwotę tę uzupełnia wkład krajowy w wysokości ok. 37 mln EUR,
finansowany głównie jako wkład własny gmin, ale pochodzący również z innych
środków publicznych. Dotacje w ramach tego programu przeznaczone są na
trwałe wsparcie rozwoju problemowych obszarów miejskich poprzez zbiór wła­
ściwych przedsięwzięć na podstawie zintegrowanej strategii działania, czym
przyczyniają się do rozwoju całego miasta. Środkami z EFRR wspierane są
saksońskie gminy realizujące strategie i działania w zakresie inwestycji budow­
lanych, infrastrukturalnych, energetycznych i edukacyjnych.
Osoby do kontaktu w Saksonii:
• Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Saksonii (SMI), Departament 5
Rozwój miast, budownictwo i mieszkalnictwo, Referat 52 Rozwój miast,
naczelnik referatu: Christian Leßmann, christian.lessmann@smi.sachsen.de,
Referat 54 Program wsparcia przedsięwzięć urbanistycznych i programy UE,
naczelnik referatu: Michael Köppl, michael.koeppl@smi.sachsen.de
• Saksoński Bank Odbudowy (SAB),
www.sab.sachsen.de
Rozwój miast
na Dolnym Śląsku
Zarządzanie rozwojem miast w Polsce jest zadaniem autonomicznym nale­
żącym do samorządu miejskiego. Główne kierunki rozwoju zawarte są w za­
pisach dokumentów strategicznych oraz – w zakresie polityki przestrzennej
– w studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego
gmin, które służą do koordynacji planowania miejscowego. Planowanie miej­
scowe na terenie miast realizowane jest poprzez
miejscowe plany zago­
spodarowania przestrzennego (MPZP) oraz wspomagająco poprzez
decyzje o warunkach zabudowy
. Miejscowy plan zagospodarowania prze ­
strzennego w polskim systemie planowania jest jedynym instrumentem praw­
nie wiążącym, który stanowi o rodzaju i zakresie użytkowania oraz przezna­
czenia terenu na danym obszarze. Miejscowe plany zagospodarowania prze­
strzennego określają podstawowe funkcje i zasady zagospodarowania terenu,
a także zasady kształtowania zabudowy i kształtowania przestrzeni publicz­
nej. Ustalenia dotyczą m.in. możliwości realizacji obiektów o określonej funk­
cji (w tym np. wielkopowierzchniowych obiektów handlowych), intensywno­
ści zabudowy, linii zabudowy czy zasad podziału nieruchomości, zawierają
one także rozwiązania dotyczące infrastruktury komunikacyjnej i technicznej.
W MPZM określane mogą być także właściwości budowlane obiektów, takie

Razem dla Pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
16
jak kolorystyka, rodzaj pokryć dachowych czy umieszczanie tablic reklamo­
wych. Za sporządzenie MPZP odpowiedzialne są samorządy gminne.
Rozwój miast w Polsce przebiega także w oparciu o programy sektorowe
i profilowany jest często przez pojedyncze inwestycje. Rewitalizacja miast
jest jednym z najpoważniejszych współczesnych wyzwań i opiera się w dużej
mierze na środkach pomocowych. Podstawą ich pozyskiwania są opracowa­
ne przez miasta
lokalne programy rewitalizacji
.
Osoba do kontaktu na Dolnym Śląsku:
• Instytut Rozwoju Terytorialnego (IRT),
www.irt.wroc.pl,
z­ca dyrektora
ds. planowania terytorialnego: dr Magdalena Belof, magdalena.belof@irt.wroc.pl
Dalsze źródła informacji:
• Akademie für Raumforschung und Landesplanung / Instytut Geografii Społeczno­
­Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza
w Poznaniu (2012):
Planowanie w Polsce i w Niemczech z perspektywy gminy
.
Hannover, Poznań.
• Akademie für Raumforschung und Landesplanung (2001):
Polsko-niemiecki lek-
sykon pojęć planistycznych
. Hannover, Warszawa.
Górnictwo, rekultywacja
i rewitalizacja terenów pokopalnianych
w Saksonii
W Niemczech
struktury w górnictwie
mają charakter
zdecentralizowany
.
Federacja wyznacza ramy, a kraje związkowe określają konkretne ustawowe
regulacje i kompetencje.
Najwyższym organem górniczym w Saksonii jest
Ministerstwo Gospo­
darki, Pracy i Transportu Saksonii
(SMWA). Zadania
Wyższego Urzędu
Górniczego Saksonii
jako podległego Ministerstwu organu z siedzibą we
Freibergu to: wspieranie i porządkowanie zaopatrzenia w surowce, wydawa­
nie koncesji górniczych, zatwierdzenie planów ruchu, zapewnienie bezpie­
czeństwa w górnictwie oraz poprawa wyrównywania nieuniknionych szkód.
Wyższy Urząd Górniczy łączy różne kompetencje (ochrona przed immisjami
zanieczyszczeń, sprawy prawa wodnego i prawa ochrony przyrody, właści­
wości inspekcyjne na obszarach zamykanych kopalni).
Za sporządzenie
planów węgla brunatnego
odpowiadają w Saksonii dwa
Związki Planowania: Górnołużycko­Dolnośląski i Lipsko­Zachodniosaksoń­
ski. Plany węgla brunatnego wyznaczają ramy górniczego wykorzystania te­

Struktury administracyjne i kompetencje w dziedzinach projektu
17
renów oraz określają zasadnicze warunki, pod jakimi możliwe są nieuniknione
ingerencje w środowisko życia ludzi oraz siedliska przyrodnicze i krajobraz.
W Saksonii odróżnia się plany węgla brunatnego i ramowe plany rewitalizacji.
Podstawę planów węgla brunatnego stanowią długofalowe strategiczne cele
polityki energetycznej rządu krajowego. Plany węgla brunatnego ustalają na
obszarze objętym planem zasady i cele zagospodarowania przestrzennego
w celu uporządkowanego zaplanowania wydobycia. Plany węgla brunatnego
muszą zawierać informacje o granicach wydobycia i liniach bezpieczeństwa
podczas wydobycia, o powierzchniach zwałowisk i ich obszarach bezpie­
czeństwa, o przesiedleniach mieszkańców koniecznych w związku z wyko­
rzystaniem terenów pod kopalnie, o zmianach przebiegu szlaków komunika­
cyjnych i cieków wodnych, podstawowe informacje o ukształtowaniu terenu
i przywróceniu funkcji użytkowych oraz planowanych ramach funkcjonalnych
w zakresie rekultywacji obszaru objętego planem.
Za
rekultywację obszarów górniczych
odpowiadają z reguły przed­
siębiorstwa górnicze prowadzące wydobycie. Za rekultywację i rewitaliza­
cję starych terenów pokopalnianych odpowiada Mitteldeutsche Bergbau­
­Verwaltungsgesellschaft mbH (LMBV), która jest spółką ze stuprocentowym
kapitałem państwa niemieckiego (federacji).
Osoby do kontaktu w Saksonii:
• Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Transportu Saksonii (SMWA),
Referat 46 Gór nictwo, sprawy środowiskowe, naczelnik referatu:
Wolfgang Buchner, wolfgang.buchner@smwa.sachsen.de
• Wyższy Urząd Górniczy Saksonii we Freibergu,
www.bergbehoerde.sachsen.de,
Departament 2 Kopalnie odkrywkowe,
Referat 21 Kopalnie odkrywkowe węgla brunatnego; naczelnik referatu:
Berndt Schilling, berndt.schilling@oba.sachsen.de,
Referat 22 Kopalnictwo, naczelnik referatu:
Steffen Döhner, steffen.doehner@oba.sachsen.de,
osoba do kontaktu w Wyższym Urzędzie Górniczym:
Markus Kamratzki (włada językiem polskim), markus.kamratzki@oba.sachsen.de
• Krajowy Urząd Środowiska, Rolnictwa i Geologii (LfULG),
Departament 10 Geologia, Referat 104 Geologia surowców; naczelnik referatu:
dr Uwe Lehmann, uwe.lehmann@smul.sachsen.de
• Górnołużycko­Dolnośląski Regionalny Związek Planowania,
Dyrektor Zarządu Związku i osoba do kontaktu: dr Peter Heinrich,
peter.heinrich@rpv­oberlausitz­niederschlesien.de
• Lausitzer und Mitteldeutsche Bergbau­Verwaltungsgesellschaft mbh (LMBV),
www.lmbv.de

Razem dla Pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
18
Dalsze źródła informacji:
• Sächsisches Oberbergamt (2011):
Der Bergbau in Sachsen. Bericht des Sächsi-
schen Oberbergamtes und des Landesamtes für Umwelt, Landwirtschaft und
Geologie für das Jahr 2010
. Freiberg.
Górnictwo, rekultywacja
i rewitalizacja terenów pokopalnianych
na Dolnym Śląsku
Zagadnienia górnictwa i geologii regulowane są w Polsce przez ustawę
Prawo geologiczne i górnicze z dnia 09.06.2011
, Dz. U. Nr 163, poz. 981,
które określa zasady i warunki podejmowania, wykonywania oraz zakończe­
nia działalności w zakresie: prac geologicznych, wydobywania kopalin ze
złóż, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziem­
nego składowania odpadów. Ustawa określa również wymagania w zakresie
ochrony złóż kopalin i wód podziemnych.
Za udzielanie koncesji na wydobycie kopaliny ze złóż odpowiedzialni są:
minister właściwy do spraw środowiska – przy pomocy Głównego Geologa
Kraju, marszałkowie województw – przy pomocy geologa wojewódzkiego
oraz starosta – przy pomocy geologa powiatowego. Przed uzyskaniem kon­
cesji na wydobycie na poziomie gminnym wymagane jest przeprowadzanie
oceny oddziaływania na środowisko oraz procedur udziału społeczeństwa.
Udzielona koncesja zawiera wszystkie niezbędne regulacje określone usta­
wą Prawo geologiczne i górnicze. W przypadku małych złóż kopalnianych,
dla których organem koncesyjnym jest starosta, nie są wymagane plany ru­
chu zakładu górniczego.
Organami nadzoru górniczego są: Prezes Wyższego Urzędu Górnicze­
go w Katowicach, dyrektorzy okręgowych urzędów górniczych i dyrektor
Specjalis tycznego Urzędu Górniczego. Plan ruchu zakładu górniczego za­
twierdza właściwy organ nadzoru górniczego. Urzędy górnicze znajdują się
w 10 miastach w Polsce. Prezes Wyższego Urzędu Górniczego jest cen­
tralnym organem administracji rządowej, działającym pod nadzorem ministra
właściwego do spraw środowiska.
W przypadku planowanych działań rekultywacyjnych oraz zagospodaro­
wania obszarów wniosek kierowany jest do starosty.
Osoby do kontaktu na Dolnym Śląsku:
• Geolog Województwa Dolnośląskiego:
Waldemar Kaźmierczak, waldemar.kazmierczak@dolnyslask.pl

Struktury administracyjne i kompetencje w dziedzinach projektu
19
• Okręgowy Urząd Górniczy Wrocław, dyrektor:
Robert Podolski, ougwroclaw@wug.gov.pl
• Wyższy Urząd Górniczy w Katowicach,
www.wug.gov.pl,
prezes: Piotr Litwa,
wug@wug.gov.pl
Rozwój obszarów wiejskich
w Saksonii
Ministerstwo Środowiska i Rolnictwa Saksonii
(SMUL) jest – oprócz in­
nych zadań – odpowiedzialne za rozwój obszarów wiejskich oraz za Europejski
Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
Krajowy
Urząd Środowiska, Rolnictwa i Geologii
(LfULG) doradza Ministerstwu
w kwestiach naukowych i regionom wiejskim w kwestiach metodycznych oraz
pomaga w wymianie doświadczeń.
Ważnym instrumentem wspierania rozwoju obszarów wiejskich jest
Zintegrowany Rozwój Obszarów Wiejskich (niem.
Integrierte Ländliche Ent-
wicklung
, ILE). W tym celu w 2007 roku 35 saksońskich regionów opracowało lo­
kalne strategie działania nazywane
Zintegrowanymi Koncepcjami Rozwoju
Obszarów Wiejskich
(ILEK). W ramach konkursu wyłoniono 12 regionów
LEADER. Na granicy z Dolnym Śląskiem znajdują się dwa regiony „Wschodnie
Górne Łużyce” oraz „Park przyrody Góry Żytawskie”
(http://www.smul.
sachsen.de/laendlicher_raum/616.htm).
W licznych programach Wolnego Kraju Saksonia projekty wynikające
ze strategii ILEK traktowane są
priorytetowo
. Również programy [niem.
Richtlinie
] Ministerstwa Środowiska i Rolnictwa Saksonii (SMUL), w szcze­
gólności
Program Zintegrowanego Rozwoju Obszarów Wiejskich
(RL
ILE 2011), służą realizacji projektów w regionach. W ramach tego progra­
mu mogą być składane wnioski na zarządzanie Zintegrowanym Rozwojem
Obszarów Wiejskich oraz na realizacje projektów w dziedzinach rozwoju wsi,
komasacji gruntów, zaopatrzenia podstawowego i turystyki na obszarach
wiejskich.
Osoby do kontaktu w Saksonii:
• Ministerstwo Środowiska i Rolnictwa Saksonii (SMUL), Departament 2 Kwestie
zasadnicze, programy UE, rozwój obszarów wiejskich, Referat 24 Rozwój ob­
szarów wiejskich, naczelnik referatu: Volker Menzel, volker.menzel@smul.de
• Krajowy Urząd Środowiska, Rolnictwa i Geologii (LfULG), Departament 2
Sprawy zasadnicze, środowisko, rolnictwo, rozwój obszarów wiejskich,
Referat 23 Rozwój obszarów wiejskich, naczelnik referatu: dr Angela Kunz,
osoba do kontaktu: Markus Thieme, markus.thieme@smul.sachsen.de

Razem dla Pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
20
• Krajowy Urząd Środowiska, Rolnictwa i Geologii (LfULG), Departament 3
Programy wsparcia, prawo rolne, Referat 31 Koordynacja ILE, struktura rolna.
naczelnik referatu: Barbara Fischer, barbara.fischer@smul.de,
osoba do kontaktu: Christoph Hrubesch, christoph.hrubesch@smul.sachsen.de
• Region ILE „Wschodnie Górne Łużyce”
(www.oestliche­oberlausitz.de),
zarząd regionalny: Planungsbüro Richter + Kaup w Görlitz, osoba do kontaktu:
Babette Kunz, kunz@richterundkaup.de
• Region ILE „Park przyrody Góry Żytawskie”, zarząd regionalny: Zittauer
Stadtentwicklungsgesellschaft mbH, osoba do kontaktu: Karina Hitziger,
k.hitziger@stadtsanierung­zittau.de
Rozwój obszarów wiejskich
na Dolnym Śląsku
Rozwój obszarów wiejskich w Polsce nabrał rozmachu po wejściu Polski
do UE. W Polsce funkcjonuje
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na
lata 2007–2013
(PROW) definiujący zadania w czterech różnych osiach.
Niektóre z tych zadań leżą w gestii
Samorządu Województwa Dolno­
śląskiego
, który przy pomocy Urzędu Marszałkowskiego Województwa
Dolnośląskiego pełni rolę Instytucji wdrażającej dla następujących działań
realizowanych w ramach PROW na lata 2007–2013:
• Poprawianie i rozwijanie infrastruktury związanej z rozwojem i dostosowa­
niem rolnictwa i leśnictwa.
• Podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej.
• Odnowa i rozwój wsi.
• Oś 4 Leader (w tym działania: Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju, Wdra­
żanie projektów współpracy, Funkcjonowanie lokalnej grupy dzia łania).
Ponadto Samorząd Województwa Dolnośląskiego realizuje inne zadania
z zakresu rozwoju obszarów wiejskich:
• Program Odnowy Wsi, w ramach którego realizowane są dwa konkursy:
dla gmin – mający na celu poprawę warunków życia na obszarach wiej­
skich oraz dla organizacji pozarządowych w celu pobudzenia aktywności
społeczności lokalnych działających na rzecz swojej miejscowości.
• Działania promujące wysokiej jakości produkty lokalne i regionalne
z Dolnego Śląska (w tym uczestnictwo podmiotów w Regionalnej Sieci
Dziedzictwa Kulinarnego Dolny Śląsk).
• Zadania z zakresu rejestracji i nadzoru nad grupami producentów rolnych
i organizacjami producentów owoców i warzyw.

Struktury administracyjne i kompetencje w dziedzinach projektu
21
• Zadania z zakresu rybactwa śródlądowego.
• Promocja tradycji i kultury ludowej Dolnego Śląska.
Dolnośląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego we Wrocławiu
(DODR)
jest instytucją doradczą, podlegającą Zarządowi Województwa Dolno­
śląskiego, realizującą zadania w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, wsparcia
zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich oraz zawodowej kwalifikacji
rolników i innych mieszkańców obszarów wiejskich.
Ważną funkcję wsparcia polskiego rolnictwa pełni
Agencja Restruk­
turyzacji i Modernizacji Rolnictwa
(ARiMR), która została wyznaczona do
pełnienia roli akredytowanej agencji płatniczej zajmującej się wdrażaniem
w rolnictwie i na obszarach wiejskich instrumentów współfinansowanych
z unijnego budżetu (np. płatności bezpośrednie, część działań w ramach
PROW oraz PO RYBY) oraz udzielaniem pomocy ze środków krajowych.
Na obszarach wiejskich działa również
Agencja Rynku Rolnego
(ARR),
która jest także agencją płatniczą wdrażającą wybrane elementy Wspólnej
Polityki Rolnej, szczególnie w zakresie rynków rolnych i promocji żywności.
Kolejną instytucją państwową działającą w zakresie rolnictwa jest
Agencja Nieruchomości Rolnych
, której Skarb Państwa powierzył wyko­
nywanie prawa własności i innych praw rzeczowych w stosunku do mienia
państwowego w rolnictwie (instytucja ta między innymi podejmuje działania
zmierzające do poprawy struktury obszarowej gospodarstw rodzinnych w ra­
mach kształtowania ustroju rolnego).
Ponadto wśród kluczowych dla obszarów wiejskich instytucji działających
w zakresie rolnictwa i przetwórstwa rolno­spożywczego na Dolnym Śląsku
funkcjonują następujące inspekcje wojewódzkie:
Inspekcja Weterynaryjna
, do której najważniejszych zadań należy dba­
łość o bezpieczeństwo produktów pochodzenia zwierzęcego oraz kontrola
spełniania wymagań weterynaryjnych przez ich producentów. Ponadto zwal­
cza choroby zakaźne zwierząt i choroby odzwierzęce podlegające obowiąz­
kowi zwalczania, a także monitoruje sytuację epizootyczną.
Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno­Spożywczych
, która
w ramach swoich kompetencji przede wszystkim sprawuje nadzór nad jako­
ścią handlową artykułów rolno­spożywczych oraz kontroluje warunki składo­
wania i transportu tychże artykułów.
Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa
prowadzi nadzór nad jako­
ścią i prawidłowością stosowania środków ochrony roślin oraz monitoruje
ich zużycie, zajmuje się upowszechnianiem metod ochrony z uwzględnie­
niem Dobrej Praktyki Ochrony Roślin oraz systemu Integrowanej Produkcji.
Inspekcja ta odpowiada również za funkcjonowanie systemu wczesnego

Razem dla Pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
22
ostrzegania o produktach niebezpiecznych i współpracę w tym zakresie z in­
nymi instytucjami w kraju i za granicą.
Osoby do kontaktu na Dolnym Śląsku:
• Departament Obszarów Wiejskich i Zasobów Naturalnych Urzędu
Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego, dyrektor: Paweł Czyszczoń,
pawel.czyszczon@umwd.pl
• Dolnośląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego we Wrocławiu (DODR), dyrektor:
Barbara Borysewicz, barbara.borysewicz@dodr.pl
• Dolnośląski Oddział Regionalny Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji
Rolnictwa (ARiMR), dyrektor: Kazimierz Huk, tel. +48 71 369­74­00
Komunikacja i transport
w Saksonii
Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Transportu Saksonii
(SMWA) od­
powiada między innymi za przygotowanie Krajowego Planu Transportu
Saksonii. W aktualnym
Krajowym Planie Transportu Saksonii 2025
usta­
lone są średnio­ i długoterminowe cele polityki transportowej oraz koncepcje
działań w zakresie infrastruktury komunikacyjnej w horyzoncie do 2025 roku.
Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Transportu jest, zgodnie z saksońską Usta­
wą drogową, najwyższym organem w zakresie budowy dróg i ruchu drogo­
wego w Saksonii.
Za autostrady federalne i drogi federalne w Niemczech zasadniczo odpo­
wiada federacja, która jednak przekazuje zadania budowy i utrzymania tych
dróg odpowiednim administracjom krajów związkowych. Za drogi landowe
[w Saksonii:
Staatsstraßen
] odpowiada Wolny Kraj Związkowy, za drogi po­
wiatowe powiaty, a gminy za drogi gminne.
Krajowy Urząd Budowy Dróg
i Transportu
(LASuV) jest centralnym organem w zakresie drogownictwa
w Saksonii i odpowiada za zarządzanie, planowanie i budowę 530 km auto­
strad, 2.430 km dróg federalnych i 4.750 km dróg landowych. Do głównych
zadań należy również wspieranie budowy dróg powiatowych i gminnych oraz
wspieranie inwestycji w transporcie publicznym. Ponadto LASuV wypełnia
szerokie spektrum zadań w zakresie prawa drogowego i drogownictwa, jak
np. rejestracja pojazdów specjalnych czy działania na rzecz poprawy bezpie­
czeństwa ruchu drogowego. LASuV składa się z centrali w Dreźnie i pięciu
oddziałów regionalnych. Oddziały odpowiadają, każdy na terenie dwóch po­
wiatów, za planowanie i budowę dróg i budowli inżynierskich w ciągu dróg fe­
deralnych i landowych, a centrala za budowę i utrzymanie autostrad. Krajowy

Struktury administracyjne i kompetencje w dziedzinach projektu
23
Urząd wspierany jest przez spółkę usług inżynierskich
LISt Gesellschaft für
Verkehrswesen und ingenieurtechnische Dienstleistungen GmbH
, która
jest w 100% własnością Wolnego Kraju Związkowego Saksonia. Do obszarów
zadań LISt GmbH należą między innymi kartografia, urządzenia i maszyny do
budowy dróg, zabezpieczenie prac, ochrona środowiska itp. Z Województwem
Dolnośląskim graniczy obszar działania Oddziału LASuV w Bautzen.
Od 2008 r.
powiaty
są w Saksonii odpowiedzialne za utrzymanie dróg fe­
deralnych i landowych oraz utrzymanie bezpieczeństwa ruchu łącznie z utrzy ­
maniem zimowym; nie dotyczy to autostrad. Zadania te wypełniają obwody
utrzymania dróg zwane drogomistrzówkami [niem.
Straßenmeisterei
]. Finan­
sowanie przez kraj związkowy względnie federację odbywa się na zasadzie
ryczałtu za każdy kilometr.
Dyrekcja Krajowa Saksonii
, urząd podległy Ministerstwu Spraw We­
wnętrznych Saksonii, jest organem, w którego kompetencji jest prowadzenie
postępowań w sprawie formalnego ustanowienia planu [niem.
Planfeststellung
]
bądź zatwierdzenia planu [niem.
Plangenehmigung
] w celu uzyskania pozwoleń
na budowę w odniesieniu do autostrad, dróg federalnych i landowych.
Zarządzający ruchem drogowym
wydają zarządzenia celem zapewnie­
nia porządku i bezpieczeństwa na drogach, są to np. zakazy lub ograniczenia
ruchu czy też zmiany organizacji ruchu w związku z pracami na drogach. Za
te zadania na drogach federalnych i landowych od 2008 r. odpowiadają po­
wiaty i miasta na prawach powiatów, a na autostradach urząd LASuV.
W Niemczech zgodnie z ustawą regionalizacyjną regionalny i lokalny
transport publiczny [niem.
Öffentlicher Personennahverkehr
(ÖPNV)] jest za­
daniem zapewnienia usług bytowych. Na
regionalny kolejowy transport
publiczny
[niem.
Schienenpersonennahverkehr
] kraje związkowe otrzymu­
ją od federacji tak zwane środki regionalizacyjne. W Saksonii planowanie,
organizacja i kształtowanie transportu publicznego jest zadaniem powiatów
i miast na prawach powiatów. Powiaty i miasta na prawach powiatów współ­
pracują w tym zakresie, tworząc związki komunikacyjne. Z Dolnym Śląskiem
graniczy Celowy Związek Komunikacyjny Górnych Łużyc i Dolnego Śląska
(ZVON). Związki komunikacyjne zamawiają usługi w regionalnym kolejowym
transporcie publicznym z reguły na bazie przetargów. W zakresie
drogo­
wego transportu publicznego
(regionalne przewozy autobusowe) ZVON
wspiera powiaty przy zamawianiu usług przewozowych. ZVON sporządza
też plan transportowy dla obszaru Związku.
Plan transportowy
[niem.
Nahverkehrsplan
] jest instrumentem planowa­
nia w dziedzinie transportu publicznego w Saksonii i w Niemczech. Stanowi
on podstawę organizowania transportu publicznego.

Razem dla Pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
24
Dalekobieżne kolejowe przewozy pasażerskie
są w Niemczech orga­
nizowane przez Deutsche Bahn AG jako samodzielne przedsiębiorstwo i nie
podlegają postulatom związków komunikacyjnych ani władz federalnych czy
krajów związkowych.
Osoby do kontaktu w Saksonii:
• Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Transportu Saksonii (SMWA), Departament 6
Transport, Referat 62 Strategia i planowanie, TEN­T, naczelnik referatu:
dr Peter Galiläer, peter.galilaeer@smwa.sachsen.de
• Krajowy Urząd Budowy Dróg i Transportu (LASuV),
www.lasuv.sachsen.de,
Oddział Bautzen, dyrektor oddziału: Lutz Günther,
lutz.guenther@lasuv.sachsen.de
• Celowy Związek Komunikacyjny Górnych Łużyc i Dolnego Śląska (ZVON),
www.zvon.de,
pre zes: Hans­Jürgen Pfeiffer, h.pfeiffer@zvon.de
Komunikacja i transport
na Dolnym Śląsku
Planowanie transportu na Dolnym Śląsku odbywa się na podstawie
Planu
zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego dla Woje­
wództwa Dolnośląskiego
. Plan ten zajmuje się m.in. siecią transportu pu­
blicznego, oceną prognoz potrzeb transportowych, reguł rynku transportowego
i metodami informowania podróżnych. Plan transportowy powstanie w drugiej
połowie 2014 r. i uchwalony zostanie jako akt prawa miejscowego przez Sejmik
Województwa Dolnośląskiego.
Polska Ustawa o publicznym transporcie
zbiorowym z dnia 16 grudnia 2010 roku reguluje organizacyjne i finansowe za­
gadnienia połączeń międzynarodowych, międzywojewódzkich, regionalnych
i transgranicznych (np. Drezno – Wrocław). Zgodnie z wyżej wymienioną usta­
wą organizatorem połączeń międzywojewódzkich oraz międzynarodowych jest
ministerstwo właściwe do spraw transportu. Natomiast za organizowanie i fi­
nansowanie regionalnego publicznego transportu zbiorowego (w tym połączeń
transgranicznych) wykraczającego poza teren jednego powiatu na obszarze
Województwa Dolnośląskiego odpowiedzialny jest Marszałek Województwa.
Za drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne odpowiedzialne są odpo­
wiednio województwo, powiat i gmina.
Dolnośląska Służba Dróg i Kolei
(DSDiK) jest odpowiedzialna za drogi wojewódzkie i dwie linie kolejowe:
nr 311 Szklarska Poręba Górna – Szklarska Poręba Jakuszyce (granica pań­
stwa) – (Harrachov) oraz nr 326 Wrocław Zakrzów – Trzebnica. Drogi krajo­
we i autostrady leżą w kompetencji
Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych
i Autostrad
(GDDKiA).

Struktury administracyjne i kompetencje w dziedzinach projektu
25
Osoby do kontaktu na Dolnym Śląsku:
• Wydział Transportu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego,
dyrektor: Artur Gulczyński, artur.gulczynski@dolnyslask.pl
• Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA),
Oddział we Wroc ławiu, dyrektor: Robert Radoń, tel. +48 71 334­73­37 w. 337
• Dolnośląska Służba Dróg i Kolei (DSDiK), dsdik.wroc.pl,
dyrektor: Jacek Basz czyk, osoba do kontaktu: Anna Kucharska,
anna.kucharska@dsdik.wroc.pl
Demografia, zaspokojenie potrzeb bytowych
w Saksonii
Ogólnymi zagadnieniami
demografii
w Saksonii w ramach zasadniczych
kwestii całego obszaru landu zajmuje się Kancelaria Stanu. Kwestiami prze­
strzennych skutków przemian demograficznych zajmuje się
Ministerstwo
Spraw Wewnętrznych Saksonii
(SMI), w szczególności zaspokojeniem po­
trzeb bytowych z perspektywy planowania rozwoju regionalnego, planowa­
niem przestrzennym i rozwojem miast.
Aby ukierunkować konieczne procesy zmian wynikających z przemian de­
mograficznych, rząd krajowy Saksonii uchwalił w 2010 r. strategiczny doku­
ment:
Koncepcja działań „Demografia”
. Dokument ten stanowi ramy dzia­
łań i zawiera długofalowe cele rozwojowe, wymagane działania oraz założenia
do realizacji w procesie przemian demograficznych
(http://www.demografie.
sachsen.de/download/Handlungskonzept_Demografie.pdf).
Od 2007 r. rząd Saksonii przygotował
Program wsparcia „Demografia”
dla stowarzyszeń, organizacji i samorządów, które podejmują działania w za­
kresie przemian demograficznych. Program wspiera finansowo projekty zaj­
mujące się skutkami przemian demograficznych.
W roku 2011 wprowadzono tak zwany
test demograficzny
. Wszystkie
decyzje rządu są badane pod kątem istotności i oddziaływania na aspekt
demograficzny. W tym celu opracowany został specjalny raster kontrolny.
Związane jest z tym zalecenie dla wszystkich ministerstw, aby resortowe pro­
cedury wsparcia finansowego dla znaczących przedsięwzięć infrastruktural­
nych mocniej uwzględniały aspekty demograficzne.
Ważnym instrumentem informacyjnym na temat nasilenia i skutków prze­
mian demograficznych jest
Monitor demograficzny Saksonii
(http://www.
demografie.sachsen.de/monitor/).
Ważnym formalnym instrumentem zaspokojenia potrzeb bytowych
jest
Krajowy Plan Rozwoju 2013
. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

Razem dla Pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
26
Saksonii ogłosiło w 2013 r.
konkurs „Wiodące regiony – innowacyjne
drogi w regionalnym zaspokojeniu potrzeb bytowych”
. Celem konkur­
su jest opracowanie i przetestowanie innowacyjnych strategii, koncepcji
i działań służących zapewnieniu w skali regionalnej zaspokojenia potrzeb
bytowych w warunkach przemian demograficznych. W czterech wybranych
„wiodących regionach” (powiaty Erzgebirgskreis, Nordsachsen, Vogtlandkreis
oraz miasto Reichenbach/Oberlausitz z powiatem Görlitz) przeprowadzo­
ne zostaną praktyczne projekty wdrożeniowe przy wsparciu finansowym
Ministerstwa.
Ponadto od 2004 r. realizowane są w Saksonii – częściowo przy wspar­
ciu środków federalnych – dwa dalsze regionalne
modelowe przedsięwzię­
cia przemian demograficznych
. Aktualnie do tych modelowych regionów
ładu przestrzennego należy Region Planowania Oberes Elbtal/Osterzge
birge
(http://www.rpv­elbtalosterz.de/index.php?id=moro_redavor),
wcześniej prio­
rytetem regionalnym był też Region Górne Łużyce – Dolny Śląsk
www.zukunft­oberlausitz­niederschlesien.de/uploads/media/Broschuere_
ZukunftSachsen.pdf).
Osoby do kontaktu w Saksonii:
• Kancelaria Stanu Saksonii, Referat 35 Planowanie strategiczne, demografia,
demoskopia, naczelnik referatu: Fredi Holz, fredi.holz@sk.sachsen.de
• Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Saksonii, Referat 45 Europejski ład
przestrzenny i rozwój regionalny, zastępca naczelnika referatu:
dr Ludwig Scharmann, Ludwig.Scharmann@smi.sachsen.de
Demografia, zaspokojenie potrzeb bytowych
na Dolnym Śląsku
W pracach nad strategią rozwoju województwa bierze udział
Departament
Rozwoju Regionalnego w Urzędzie Marszałkowskim Województwa
Dolnośląskiego
. Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego do roku
2020 zajmuje się m.in. zagadnieniami dotyczącymi negatywnego rozwoju de­
mograficznego w województwie, mechanizmami wspierającymi rodzinę oraz
aktywnym wpływem na procesy migracyjne łagodzące następstwa spada­
jącego wskaźnika narodzeń. Analiza SWOT rozpoznaje negatywny wpływ
spadku urodzeń na gospodarowanie jednostek edukacyjnych jako słabość,
a niedostosowanie opieki zdrowotnej do długotrwałych trendów demograficz­
nych jako ryzyko dla rozwoju województwa. Strategia definiuje rozwój demo­
graficzny jako zagadnienie priorytetowe dla rozwoju województwa.

Struktury administracyjne i kompetencje w dziedzinach projektu
27
Zadania związane z zaspokajaniem potrzeb bytowych w obszarze zdrowia
i polityki społecznej, w tym dla osób niepełnosprawnych, są realizowane przez:
• Wydział Zdrowia UMWD
, który realizuje politykę zdrowotną samorządu
województwa poprzez inicjowanie i koordynowanie działań z zakresu pro­
mocji zdrowia i e­Zdrowia,
• Wydział ds. Osób Niepełnosprawnych UMWD
, który opracowuje i reali­
zuje programy dotyczące wyrównywania szans osób niepełnosprawnych,
przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu oraz pomocy w realizacji
zadań na rzecz zatrudniania osób niepełnosprawnych,
• Dolnośląski Ośrodek Polityki Społecznej
, który podlega Urzędowi
Marszałkowskiemu i przejmuje zadania polityki społecznej, w tym przede
wszystkim dotyczące pomocy społecznej, przeciwdziałania wykluczeniu
społecznemu, koordynacji bezpieczeństwa społecznego itp.
Osoby do kontaktu na Dolnym Śląsku:
• Departament Rozwoju Regionalnego UMWD, dyrektor: Maciej Zathey,
maciej.zathey@dolnyslask.pl
• Wydział Gospodarki UMWD, dyrektor: Mieczysław Ciurla,
mieczysław.ciurla@dolnyslask.pl
• Wydział Zdrowia UMWD, dyrektor: Jerzy Sypuła, jerzy.sypula@dolnyslask.pl,
osoba do kontaktu: Antoni Zwiefka, antoni.zwiefka@dolnyslask.pl
• Wydział ds. Osób Niepełnosprawnych UMWD, dyrektor: Andrzej Mańkowski,
andrzej.mankowski@dolnyslask.pl
• Dolnośląski Ośrodek Polityki Społecznej, dyrektor: Piotr Klag,
p.klag@dops.wroc.pl
Zarządzanie rynkiem pracy
w Saksonii
Za zarządzanie rynkiem pracy w Niemczech odpowiada
Federalna Agencja
Pracy
(BA). Na szczeblu lokalnym dostępność dla klientów zapewnia
176
Agencji Pracy
z łącznie 610 oddziałami, które realizują na miejscu za­
dania Federalnej Agencji Pracy. Ponadto na szczeblu regionalnym nadzór
merytoryczny nad lokalnym działaniem Agencji Pracy sprawuje 10 Dyrekcji
Regionalnych. Utrzymują one jednocześnie kontakt z rządami krajów związ­
kowych i uzgadniają z nimi kwestie regionalnej polityki rynku pracy i po­
lityki strukturalnej. W Saksonii jest to
Regionalna Agencja Saksońska
Federalnej Agencji Pracy
z siedzibą w Chemnitz.

Razem dla Pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
28
Instytut Rynku Pracy i Badań Zawodowych
(IAB) jest instytucją badaw­
czą Federalnej Agencji Pracy. IAB Sachsen jest jego jednostką regionalną
w Saksonii – również z siedzibą w Chemnitz.
Za dziedziny polityki rynku pracy i zatrudnienia, szkolenia zawodowe,
ochronę i medycynę pracy w Saksonii odpowiada
Ministerstwo Gospodarki,
Pracy i Transportu Saksonii
(SWMA). W jego Departamencie 2 umiej­
scowiona jest również instytucja zarządzająca Europejskiego Funduszu
Społecznego (EFS).
Osoby do kontaktu w Saksonii:
• Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Transportu Saksonii (SMWA), Departament 2
Praca, Referat 22 Polityka rynku pracy i polityka zatrudnienia,
naczelnik referatu: dr Lothar Thürmer, lothar.thuermer@swma.sachsen.de
• Regionalagentur Sachsen der Bundesagentur für Arbeit, adres pocztowy:
Postfach 411031, D – 09022 Chemnitz, adres siedziby: Paracelsusstraße 12,
D – 09114 Chemnitz, Tel: 0049 371­9118­0, Fax: 0049 371­9118­697,
Sachsen@arbeitsagentur.de
IAB Sachsen, Paracelsusstraße 12, 09114 Chemnitz, Telefon: 0049371/9118­646,
Fax: 0049 371/9118­697, IAB­Sachsen@iab.de, osoba do kontaktu:
Mirko Wesling, Mirko.Wesling@iab.de
Zarządzanie rynkiem pracy
na Dolnym Śląsku
Samorząd województwa tworzy na podstawie Krajowego Planu Działań na
rzecz Zatrudnienia własny
Regionalny Plan Działań na rzecz Zatrudnienia
,
który powstaje przy współudziale odpowiednich instytucji powiatowych i in­
nych partnerów społecznych i określa priorytetowe grupy bezrobotnych.
Dolnośląski Wojewódzki Urząd Pracy
jest jednostką budżetową samo­
rządu województwa dolnośląskiego z siedzibą w Wałbrzychu i trzema filiami:
we Wrocławiu, Jeleniej Górze i Legnicy. Urzędem kieruje dyrektor. Do zadań
urzędu należy kształtowanie rynku pracy, inicjowanie i wspieranie rozwiązań
stymulujących rynek pracy w województwie. W strukturach wojewódzkich
funkcjonują
Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej
.
Na szczeblu samorządu powiatowego w województwie dolnośląskim dzia­
ła 26
Powiatowych Urzędów Pracy
.
W strukturach polskiej polityki pracy funkcjonują także
Ochotnicze Hufce
Pracy
, państwowe jednostki budżetowe wykonujące zadania w zakresie za­

Struktury administracyjne i kompetencje w dziedzinach projektu
29
trudnienia i przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu mło­
dzieży w wieku 15–25 lat.
Ponadto na terenie Polski działają
agencje zatrudnienia
jako agencje do­
radztwa, pracy tymczasowej i pośrednictwa pracy, również w przypadku po­
średnictwa pracy za zagranicą. Według stanu na koniec 2013 r. w wojewódz­
twie dolnośląskim funkcjonowało 417 zarejestrowanych agencji zatrudnienia.
Osoba do kontaktu na Dolnym Śląsku:
• Dolnośląski Wojewódzki Urząd Pracy, dyrektor: Monika Kwil­Skrzypińska,
monika.skrzypinska@dwup.pl
Edukacja
w Saksonii
Za kwestie edukacji w Saksonii odpowiada
Ministerstwo Edukacji Saksonii
(SMK). Do jego zadań należą m.in.: kształcenie i wychowanie w przedszko­
lach oraz szkołach ogólnokształcących i zawodowych, planowanie kształ­
cenia, plany rozwoju i ewaluacja szkół, zaspokojenie zapotrzebowania na
nauczycieli i sprawy osobowe nauczycieli oraz uznawanie i ocena świadectw
i dyplomów.
Saksońska Agencja Edukacyjna
(SBA) z siedzibą w Chemnitz jest pod­
ległym Ministerstwu organem nadzoru szkolnego. Do zadań Saksońskiej
Agencji Edukacyjnej należy w szczególności zapewnienie przestrzegania
obowiązujących ustaw, rozporządzeń i przepisów poprzez nadzór nad szko­
łami, a także szkolenie i doskonalenie zawodowe nauczycieli. Oddziały regio­
nalne Agencji znajdują się w Chemnitz, Bautzen, Dreźnie, Lipsku i Zwickau.
Instytucją również podległą Ministerstwu Edukacji Saksonii jest
Saksoński
Instytut Edukacji
(SBI). Jego główne zadania to rozwój jakości kształcenia
(zajęć dydaktycznych i szkół), szkolenie i doskonalenie zawodowe nauczycieli,
ewaluacja jakości szkół oraz opracowywanie
Saksońskiego raportu eduka­
cyjnego
(http://www.bildung.sachsen.de/download/download_sbi/Schule_in_
Sachsen_Bildungsbericht2008.pdf).
Osoba do kontaktu w Saksonii:
• Ministerstwo Edukacji Saksonii (SMK), Departament 2 Sprawy zasadnicze
oświaty, sprawy międzynarodowe i sport szkolny, Referat 23 Planowanie sieci
szkół, modernizacja szkół, EFRR, sprawy organów prowadzących,
osoba do kontaktu: dr Helge Paulig, helge.paulig@smk.sachsen.de

Razem dla Pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
30
Edukacja
na Dolnym Śląsku
Zgodnie z
Ustawą o systemie oświaty
istnieją w Polsce szkoły publiczne
oferujące nieodpłatną naukę oraz szkoły niepubliczne. Odpowiedzialność za
przedszkola, szkoły podstawowe i gimnazja leży w gestii gmin, natomiast za
szkoły ponadgimnazjalne – powiatów. Nadzór pedagogiczny nad szkołami
pełni
Kurator Oświaty
na zlecenie Ministra Edukacji Narodowej. Kształcenie
na poziomie szkół wyższych leży w gestii
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyż­
szego
. Akredytacji szkołom wyższym udziela Państwowa Komisja Akre dy­
tacyjna.
W ramach Sejmiku Województwa Dolnośląskiego pracuje
Komisja
Kultury, Nauki i Edukacji
, do której zadań należą m.in. wspieranie rozwoju
kultury i nauki oraz transfer pomiędzy sferą nauki i gospodarki. Komisja jest
ponadto odpowiedzialna za wspieranie edukacji publicznej.
Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego
zawiera wytyczne
w zakresie rozwoju edukacji i nauki na terenie województwa.
Osoby do kontaktu na Dolnym Śląsku:
• Wydział Edukacji i Nauki Urzędu Marszałkowskiego Województwa
Dolnośląskiego, dyrektor: Jerzy Więcławski, jerzy.wieclawski@dolnyslask.pl
• Kuratorium Oświaty we Wrocławiu, kurator oświaty: Beata Pawłowicz,
poczta@kuratorium.wroclaw.pl
Podręcznik powstał w ramach projektu „Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia”
Partner Wiodący: Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego
Partner Projektu: Saksońskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

GEMEINSAM FÜR DEN GRENZRAUM
NIEDERSCHLESIEN – SACHSEN
Handreichung zu Verwaltungsstrukturen
und Zuständigkeiten
Dr.­Ing. Robert Knippschild, Dresden – wissenschaftlicher Begleiter des
Projektes „Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen“
Stand: 2. Juli 2014

image
33
Die vorliegende Handreichung ist im Rahmen des Projektes „Gemeinsam für
den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen“ entstanden und dient in erster
Linie den Bediensteten des Sächsischen Staatsministeriums des Innern sowie
des Marschallamtes der Wojewodschaft Niederschlesien. Sie stellt in einem
ersten Teil in knapper Form den Staatsaufbau in Deutschland und Polen sowie
den Verwaltungs aufbau und die zentralen Strategien der Raumentwicklung
im Freistaat Sachsen und in der Wojewodschaft Niederschlesien dar. In ei­
nem zweiten Teil werden überblicksartig die Verwaltungsstrukturen und
Zuständigkeiten in den Fachbereichen des Projektes „Gemeinsam für den
Grenzraum Niederschlesien – Sachsen“ dargelegt. Dies sind die Bereiche
Stadtentwicklung; Bergbau, Bergbausanierung und revitalisierung; ländli­
che Entwicklung; Verkehr und Transport; Demografie und Daseinsvorsorge,
Arbeitsverwaltung sowie Bildung. Ergänzt werden die Ausführungen durch
die Kontaktdaten der Ansprechpartner auf beiden Seiten in den jeweiligen
Fachbereichen.
(http://www.bundestagswahl
– bw.de/grundlagen.html)
Sächsisches Staatsministerium des Innern (SMI), Dresden

34

35
Staats­ und Verwaltungsaufbau
in Deutschland und Polen
Staats­ und Verwaltungsaufbau
in Deutschland
Die
Bundesrepublik Deutschland
ist ein föderaler Bundesstaat. Die Gesetz­
gebungs­ und Verwaltungszuständigkeit sind geteilt auf den Bund und 16 Bun­
desländer. Jedes Bundesland verfügt über eine eigene Landesverfassung
und eigenständige Organe der Exekutive, Judikative und Legislative. Der
Bun destag ist das Parlament des Bundes mit den ihm nach dem Grundgesetz
zugewiesenen Gesetzgebungskompetenzen. Durch den Bundesrat sind die
Bundesländer an der Gesetzgebung und Verwaltung des Bundes beteiligt.
Staatsoberhaupt ist der Bundespräsident, der durch die Bundesversammlung
gewählt wird. Der Bundeskanzler ist der Regierungschef und wird vom
Bundestag gewählt.
Legislativorgan in den 16 Bundesländern sind die Landesparlamente.
Grundsätzlich haben die Länder das Recht der Gesetzgebung, soweit das
Grundgesetz nicht dem Bund die Gesetzgebungskompetenz zuweist. Die
Landesregierung besteht aus dem vom jeweiligen Landesparlament gewähl­
ten Regierungschef und den von diesem ernannten Ministern oder Senatoren.
Die untere Ebene der Staatsgewalt wird gebildet durch die Landkreise, die
kreisangehörigen und kreisfreien Städte sowie die Gemeinden. Den Kreisen
und Gemeinden ist durch das Grundgesetz für alle Angelegenheiten der ört­
lichen Gemeinschaft ein Selbstverwaltungsrecht eingeräumt.
Staats­ und Verwaltungsaufbau
in Polen
Die
Republik Polen
ist ein Einheitsstaat. Das Parlament besteht aus zwei
Kammern, dem Sejm und dem Senat. Der Sejm verfügt sowohl über Gesetz­
gebungs­ als auch Kontrollkompetenzen. Der Senat als zweite Kammer der
Legislative verfügt über Rechtsetzungsinitiative und beteiligt sich im Gesetz­
gebungsverfahren. Die gemeinsame Sitzung von Sejm und Senat bildet die
Nationalversammlung. An der Spitze der Exekutive stehen der direkt ge­
wählte Staatspräsident sowie Ministerrat und Premierminister. Der zentralen
Verwaltung gehören ebenso die Wojewoden an, die den Minister rat in den

36
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
16 Wojewodschaften vertreten. Dem Wojewoden obliegt mit den ihm unter­
stehenden Wojewodschaftsämtern die Aufsicht über die Selbstverwaltungs­
körperschaften (Wojewodschaft, Landkreis, Stadt bzw. Gemeinde). In sei­
nen Kompetenzbereich fallen u. a. ebenso Gefahrenvorsorge und ­abwehr,
Statistik, Zoll­ und Finanzverwaltung sowie die Bauaufsicht (hier teilweise
zusätzlich auf Ebene der Landkreise).
Auf Ebene der Gebietskörperschaften verfügt die Republik Polen mit den
Wojewodschaften, Landkreisen sowie Städten bzw. Gemeinden über einen
dreistufigen Verwaltungsaufbau. In jeder Wojewodschaft gibt es mit dem
Sejmik ein eigenes regionales Parlament, das den Wojewodschaftsvorstand
als Exekutivorgan und dessen Vorsitzenden, d. h. den Marschall, wählt. Die
Tätigkeiten des Wojewodschaftsvorstands werden von den Marschallämtern
und anderen Behörden unterstützt. In ihren Kompetenzbereich fallen u. a.
Regionalentwicklung, Daseinsvorsorge, Wirtschaftsförderung, Natur­ und
Umweltschutz sowie Kulturförderung, Sicherheit sowie Verkehrspolitik.
Unter dieser Ebene folgen die Landkreise, die kreisangehörigen Gemein­
den (hierzu zählen ebenso die Stadtkreise) sowie die Gemeinden.
Verwaltungsaufbau
in Sachsen
Die
Sächsische Staatsregierung
besteht aus:
Sächsische Staatskanzlei
Sächsisches Staatsministerium der Finanzen
Sächsisches Staatsministerium der Justiz und für Europa
Sächsisches Staatsministerium des Innern
Sächsisches Staatsministerium für Kultus
Sächsisches Staatsministerium für Soziales und Verbraucherschutz
Sächsisches Staatsministerium für Umwelt und Landwirtschaft
Sächsisches Staatsministerium für Wirtschaft, Arbeit und Verkehr
Sächsisches Staatsministerium für Wissenschaft und Kunst
Das
Sächsische Staatsministerium des Innern (SMI)
ist zuständig u. a.
für die Bereiche Verfassungsschutz, Statistik, rechtliche und kommunale
Angelegenheiten, öffentliche Sicherheit und Ordnung, Landesentwicklung,
Vermessungswesen, Sport sowie Bau­ und Wohnungswesen. Die Organi­
sationsstruktur des SMI ist in seite 40–41 dargestellt.

37
Staats­ und Verwaltungsaufbau in Deutschland und Polen
Verwaltungsaufbau
in Niederschlesien
Das Marschallamt der Wojewodschaft Niederschlesien besteht aus:
Marschall der Wojewodschaft Niederschlesien
+48 71 776­90­45
Abteilung des Marschalls
+48 71 776­94­20
• Büro des Marschalls
+48 71 776­91­46
• Pressereferat
+48 71 776­98­18
• Kanzlei des Sejmik
+48 71 340­64­29
• Referat Zusammenarbeit mit dem Ausland
und Internationale Projekte
+48 71 776­93­21
• Referat Eigentümeraufsicht
+48 71 776­90­73
• Referat Öffentlichkeitsarbeit
+48 71 776­90­37
• Wojewodschaftssekretärin
+48 71 776­90­07
Rechts­ und Personalabteilung
+48 71 776­90­07
• Referat organisatorische und rechtliche
Angelegenheiten
+48 71 776­90­19
• Referat Personal, Schulungen und Soziales
+48 71 776­93­09
• Referat öffentliches Auftragswesen
+48 71 776­91­13
• Referat Informatik und Informationssysteme
+48 71 776­98­54
• Referat Sicherheit und Verteidigung
+48 71 776­96­68
• Referat Liegenschaften und bewegliche Güter
der Wojewodschaft
+48 71 770­40­81
• Referat Kontrolle, Beschwerden und Anträge
+48 71 776­98­02
• Referat Operationelles Programm der Wojewodschaft
Niederschlesien (Kontrolle)
+48 71 776­94­69
• Referat Innenrevision
+48 71 776­97­19
stellvertretender Marschall
+48 71 776­93­44
Abteilung soziale und gesellschaftliche
Angelegenheiten
+48 71 770­40­07
• Referat Kultur
+48 71 770­43­19
• Referat Bildung und Wissenschaft
+48 71 776­30­41
• Referat Sport und Erholung
+48 71 770­41­07

38
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
• Referat Fremdenverkehr
+48 71 770­40­08
• Referat Menschen mit Behinderung
+48 71 770­41­51
• Referat Zusammenarbeit mit
Nichtregierungsorganisationen
+48 71 770­40­66
stellvertretender Marschall
+48 71 776­98­27
Abteilung Infrastruktur
+48 71 776­98­27
• Sicherheitsbeauftragter des Vorstands
der Wojewodschaft Niederschlesien
• Referat Verkehr und Transport
+48 71 776­99­06
• Referat Investitionen
+48 71 770­41­79
• Referat Informationstechnik
+48 71 770­41­71
Abteilung Gesundheitspolitik
+48 71 770­40­04
• Referat Gesundheit
+48 71 770­40­21
• Referat Restrukturierung und Gesundheitsschutz
+48 71 770­40­20
Vorstandsmitglied
+48 71 776­93­39
Abteilung ländlicher Raum und natürliche
Ressourcen
+48 71 776­90­02
• Referat ländlicher Raum
+48 71 776­93­50
• Referat Umwelt
+48 71 770­40­72
• Referat Wasserwirtschaft
+48 71 770­42­74
• Referat Geologie
+48 71 340­68­14
• Referat Geodäsie und Kartographie
+48 71 782­92­50
Vorstandsmitglied
+48 71 776­93­55
Abteilung Regionalentwicklung
+48 71 776­93­91
• Referat wirtschaftliche Angelegenheiten
+48 71 776­93­74
• Referat Koordinierung der Regionalpolitik
+48 71 776­94­68
Abteilung Europäische Fonds
+48 71 776­91­12
• Referat Verwaltung des Operationellen Programms
der Wojewodschaft Niederschlesien
+48 71 776­93­35
• Referat Umsetzung des Operationellen Programms
der Wojewodschaft Niederschlesien
+48 71 776­90­41

39
Staats­ und Verwaltungsaufbau in Deutschland und Polen
• Referat Verwaltung des Operationellen Programms
Humanressourcen
+48 71 776­96­00
• Referat Umsetzung des Operationellen Programms
Humanressourcen
+48 71 776­96­00
Wojewodschaftskämmerin
+48 71 776­93­62
Abteilung Haushalt und Finanzen
+48 71 776­93­41
• Referat Haushaltsplanung und Haushaltsvollzug
+48 71 776­91­16
• Referat Finanzen und Rechnungswesen
+48 71 776­96­70
• Referat Analysen und Einkünfte
+48 71 776­93­79
• Referat Ausländische Fonds
+48 71 776­92­25
Der Selbstverwaltung der Wojewodschaft unterstehen folgende Ein­
richtungen und Behörden:
Bildungs­ und Kultureinrichtungen,
• Niederschlesisches Zentrum für Sozialpolitik
+48 71 770­42­20
• Niederschlesische Zwischengestaltete Stelle (DIP)
+48 71 776­58­02
• Institut für territoriale Entwicklung (IRT)
+48 71 343­52­45
• Niederschlesisches Amt für Melioration und
Wasseranlagen (DZMiUW)
+48 71 322­66­81 bis 83
• Niederschlesisches Büro für Geodäsie und
Landwirtschaftsflächen (DBGiTR)
+48 71 345­99­55
• Niederschlesische Verwaltung der
Landschaftsschutzgebiete (DZPK)
+48 71 364­27­58
• Niederschlesisches landwirtschaftliches
Beratungszentrum (DODR)
+48 71 339­86­56
• Regionalbüro der Wojewodschaft Niederschlesien
in Brüssel (RBWD)
+ 32 2 740­27­29
• Niederschlesischer Dienst für Straßen­ und
Eisenbahnwesen (DSDiK)
+48 71 391­71­00
• Wojewodschaftszentrum für Straßenverkehr (WODR) +48 71 774­67­70
• Einrichtungen des öffentlichen Gesundheitswesens
• Servicestelle des Marschallamtes (BOU)
+48 71 776­94­07
• Niederschlesische Arbeitsagentur (DWUP)
+48 71 39­741­00

image
40
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Servicestelle
TRIAS
F
rau Hosch
8135 6750

image
41
Staats­ und Verwaltungsaufbau in Deutschland und Polen
Organigramm des Sächsischen Staatsministeriums des Innern; Stand 1.07.2014
(Quelle: Sächsisches Staatsministerium des Innern)
Hausanschrift:
Wilhelm­Buck­Straße 2
01097 Dresden
Postanschrift:
01095 Dresden
Tel.: (0351) 564–0
Fax: (0351) 564–3199
Internet:
www.smi.sachsen.de
E­Mail: poststelle@smi.sachsen.de

42
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Pläne der Landesplanung und Regionalplanung
in Sachsen
Der
Landesentwicklungsplan 2013
ist das zusammenfassende Gesamt­
konzept zur langfristigen Entwicklung und räumlichen Ordnung des Frei
staats
Sachsen. Auf Grundlage der Bewertung von Natur, Landschaft und Raum ­
entwicklung legt der Landesentwicklungsplan Ziele und Grundsätze der
Raumordnung textlich und zeichnerisch insbesondere zur angestrebten Sied­
lungs struktur, zur angestrebten Freiraumstruktur und zu den sichernden Stand­
orten und Trassen für Infrastruktur fest bzw. gibt entsprechende Handlungs­
aufträge für die Regionalplanung vor. Er soll im Zusammenspiel mit den vier
Regionalplänen in Sachsen frühzeitig Raumnutzungsansprüche regeln und
zum Konsens bringen, Planungssicherheit schaffen und Planungen beschleu­
nigen. Die sächsische Staatsregierung ist zur Aufstellung und Fort schreibung
des Landesentwicklungsplans verpflichtet, der als Rechtsverordnung be­
schlossen wird. Der Landesentwicklungsplan 2013 ist am 31. August 2013 in
Kraft getreten
(http://www.landesentwicklung.sachsen.de/11117.htm).
Die vier
Regionalpläne
konkretisieren die Festsetzungen des Landes­
entwicklungs plans in den vier Planungsregionen. Sie sind binnen vier Jahren
nach Inkrafttreten des Landesentwicklungsplans fortzuschreiben. Zuständig
für die Regionalplanung sind in Sachsen die Regionalen Planungsverbände. An
Niederschlesien grenzt der Regionale Planungsverband Oberlausitz­Nie der
­schlesien.
Darüber hinaus sind u. a. für Braunkohlentagebaue
Braunkohlenpläne
als Teil regionalpläne aufzustellen. Bei stillgelegten Tagebauen sind dies
Sa nie rungs rahmenpläne.
Pläne und Strategien
in Niederschlesien
Die
Entwicklungsstrategie für die Wojewodschaft Niederschlesien
2020
bildet das wichtigste strategische Konzept im Rahmen der Regional­
entwicklung. Sie benennt Ziele und Entwicklungsperspektiven der Region,
identifiziert ihre Potenziale und legt gemeinsame Ebenen der von den
Teilregionen diesbezüglich ergriffenen Maßnahmen fest. Darüber hinaus
schildert das Konzept künftige Entwicklungstrends, die im Rahmen der
Strategie Berücksichtigung finden. Der Wojewodschaftssejmik verabschie­
dete die Strategie mit Beschluss fassung vom 28. Februar 2013.
www.umwd.dolnyslask.pl/fileadmin/user_upload/Rozwoj_regionalny/SRWD/
SRWD_2020­final.pdf)

43
Staats­ und Verwaltungsaufbau in Deutschland und Polen
Der
Raumordnungsplan der Wojewodschaft Niederschlesien
ist ein
verbindliches Dokument, in dem die Richtungen der Raumordnungspolitik der
Wojewodschaft festgelegt werden. Der Plan stellt die Rahmenbedingungen der
Raumordnung und Raumentwicklung dar und weist Entwicklungsperspektiven
sowie Maßnahmen in den Bereichen Umweltschutz, Kultur, Siedlungswesen,
Verkehr, Transport und Infrastruktur, Hochwasserschutz sowie Sicherheit
aus. Darüber hinaus enthält er Angaben zu öffentlichen Investitionsvorhaben
überörtlicher Bedeutung. Mit seinem Beschluss Nr. XLVIII/1622/2014 vom
27. März 2014 verabschiedete der Sejmik der Wojewodschaft Niederschlesien
den neuen Raumordnungsplan der Wojewodschaft Niederschlesien, d. h.
seine Fortschreibung bis 2020.

44
Verwaltungsstrukturen und Zuständigkeiten
in den Fachbereichen des Projektes
Stadtentwicklung
in Sachsen
Fragen der Stadtentwicklung in Sachsen unterliegen laut Grundgesetz der
Bundesrepublik Deutschland der
kommunalen Planungshoheit
. Jedoch
stellen der Bund und die Länder Vorgaben und Förderinstrumente be­
reit (Bau gesetzbuch BauGB als deutschlandweite gesetzliche Grundlage,
Städtebau förderung etc.).
Formelle Instrumente sind der
Flächennutzungsplan
(legt verbindlich die
Nutzungsmöglichkeit der Flächen im gesamten Stadtgebiet fest) sowie der
Bebauungsplan
(legt verbindlich die Vorschriften für die Bauwerke in einem
abgegrenzten Teilgebiet fest).
Darüber hinaus existieren informelle Instrumente. Die so genannten
Integrierten Stadtentwicklungskonzepte
sind die wichtigsten Konzepte
der Städte zur langfristigen Planung und Umsetzung der Stadtentwicklung.
Ein weiteres wichtiges Instrument der Stadtentwicklung ist die
Städtebau­
förderung
. Ziel ist es, durch bauliche Maßnahmen städtebauliche Defizite im
Gebäudebereich, im öffentlichen Raum und in der öffentlichen Infrastruktur
auszugleichen und zu beheben. Im Vordergrund stehen die Verringerung und
der Abbau von städtebaulichen Missständen. Der Bund, das Land und die
Kommune teilen sich die finanziellen Lasten zu gleichen Teilen. Pro Jahr wer­
den in Deutschland etwa 500 Mio. Euro vom Bund für die Städtebauförderung
bereitgestellt. Rechtliche Grundlage in Sachsen ist die Verwaltungsvorschrift
Städtebauliche Erneuerung (VwV StBauE). Die
Sächsische Aufbaubank
(SAB) ist für die Städtebauförderung antragsbearbeitende, bewilligende und
auszahlende Stelle.
Das
Sächsische Staatsministerium des Innern
(SMI) hat die Aufgabe,
die Vorschriften zu erstellen und den Vollzug der Vorschriften zu überwachen,
vor allem aber landesweite Strategien im Bereich Stadtentwicklung zu steu­
ern. Die
Stadtentwicklungsstrategie Sachsen 2020
aus dem Jahr 2010 be­
nennt Herausforderungen und Ziele der Stadtentwicklung
(http://www.bauen­
wohnen.sachsen.de/download/Bauen_und_Wohnen/Baubroschuere.pdf).
Darüber hinaus ist im SMI auch die EFRE­Förderung „Nachhaltige Stadt­
entwicklung“ angesiedelt. Das Vorhaben „Nachhaltige Stadtentwicklung“ ist
im EFRE­OP des Freistaates Sachsen in der EU­Förderperiode 2007 – 2013

45
Verwaltungsstrukturen und Zuständigkeiten in den Fachbereichen des Projektes
in der Prioritätsachse „Ausbau und Verbesserung der Infrastruktur für ein
nachhaltiges Wirtschaftswachstum“ verankert und mit insgesamt ca. 110 Mio.
Euro ausgestattet. Hinzu kommen ca. 37 Mio. Euro nationale Kofinanzierung,
die vorrangig durch kommunale Eigenanteile, aber auch andere öffentliche
Mittel erbracht werden. Die Zuwendung ist dazu bestimmt, benachteiligte
Stadtgebiete auf der Grundlage eines integrierten Handlungskonzeptes und
durch ein Bündel geeigneter Maßnahmen in ihrer Entwicklung nachhaltig
zu fördern und damit die Entwicklung der Gesamtstadt voranzubringen. Mit
EFRE­Mitteln werden die sächsischen Kommunen bei der Umsetzung bauli­
cher, infrastruktureller, energetischer und bildungsorientierter Strategien und
Maßnahmen unterstützt.
Ansprechpartner Sachsen:
• Sächsisches Staatsministerium des Innern (SMI), Abteilung 5 Stadtentwicklung,
Bau­ und Wohnungswesen, Referat 52 Stadtentwicklung, Referatsleiter: Christian
Leßmann, christian.lessmann@smi.sachsen.de; Referat 54 Städtebau­ und EU­
Förderung, Referatsleiter: Michael Köppl, michael.koeppl@smi.sachsen.de
• Sächsische Aufbaubank (SAB),
www.sab.sachsen.de
Stadtentwicklung
in Niederschlesien
In Polen fällt die Stadtentwicklung ausschließlich in den Zuständigkeitsbereich
der kommunalen Selbstverwaltungen. Die wichtigsten Entwicklungsrichtungen
werden in Strategien sowie – im Bereich Raumordnungspolitik – in sog.,
mit Flächennutzungsplänen vergleichbaren Studien über die Bedingungen
und Richtungen der Raumordnung und Raumplanung, die einer koordinier­
ten Bau leitplanung in den Städten und Gemeinden dienen, festgehalten. Die
Bauleit planung in den Städten selbst erfolgt durch sog. – hier Bebauungs­
plänen gleichgestellte – örtliche Raumordnungspläne, jeweils unterstützt von
Bau genehmigungsverfahren einschl. derer Auflagen. Der Bebauungsplan
ist im polnischen Raumplanungsverfahren das einzige rechtverbindliche
Instrument, der Art und Umfang der Nutzung von Flächen in dem von ihm
erfassten Gebiet festlegt. Er bestimmt die grundlegenden Nutzungsarten
und Funktionen sowie die Grundlagen der Gestaltung von Bauten sowie öf­
fentlichen Räumen. Die Festlegungen beziehen sich u. a. auf eine mögliche
Bebauung mit Bauten einer bestimmten Art oder Funktion (wie zum Beispiel
großflächige Einzelhandelsbetriebe), Bebauungsdichte, Bebauungslinie so­
wie die Grundsätze der Grundstücksteilung, erstrecken sich aber ebenso

46
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
auf Verkehrs­ und technische Infrastruktur. Darüber hinaus werden bestimm­
te Eigenschaften von Bauten festgelegt, wie ihre Farbgebung, Arten der
Dacheindeckung oder auch Einschränkungen hinsichtlich des Anbringens
von Werbetafeln. Die Zuständigkeit für die Erstellung von Bebauungsplänen
liegt bei den kommunalen Selbstverwaltungen.
Die Stadtentwicklung in Polen erfolgt ebenso in Anlehnung an sektora­
le Planungsinstrumente und wird oft durch einzelne Investitionsvorhaben
gestaltet. Die Stadterneuerung ist eine der wichtigsten derzeitigen Heraus­
forderungen und wird in erheblichem Maße durch Förder­ und sonstige Mittel
umgesetzt. Grundlage der Mittelbeantragung bilden die von den Städten er­
stellten
Stadterneuerungsprogramme
.
Ansprechpartner in Niederschlesien:
• Institut für territoriale Entwicklung (IRT),
www.irt.wroc.pl,
stellv. Leiterin für Terri­
torialplanung: Dr. Magdalena Belof, magdalena.belof@irt.wroc.pl
Weiterführende Informationsquellen:
• Akademie für Raumforschung und Landesplanung / Adam Mickiewicz Universität
Poznań, Institut für sozioökonomische Geographie und Raumwirtschaft (2012):
Planung in Deutschland und Polen aus kommunaler Perspektive / Planowanie
w Polsce i w Niemczech z perspektywy gminy
. Hannover, Poznań.
• Akademie für Raumforschung und Landesplanung (2001):
Deutsch-Polnisches
Handbuch der Planungsbegriffe / Polsko-Niemiecki Leksykon Pojęć Planistycz-
nych
. Hannover, Warszawa.
Bergbau, Bergbausanierung und ­revitalisierung
in Sachsen
In Deutschland findet man auch im Bergbau
dezentrale Strukturen
vor. Der
Bund setzt den Rahmen, die Bundesländer konkretisieren die gesetzlichen
Regelungen und Zuständigkeiten.
Die
oberste Bergbehörde
in Sachsen ist das
Sächsische Staatsministerium
für Wirtschaft, Arbeit und Verkehr
(SMWA). Die Aufgaben des
Sächsischen
Oberbergamtes
als nachgeordneter Behörde mit Sitz in Freiberg sind es,
die Rohstoffversorgung zu fördern und zu ordnen, Bergbauberechtigungen
(Konzessionen) zu erteilen, Betriebspläne zuzulassen, die Sicherheit des
Bergbaus zu gewährleisten und den Ausgleich unvermeidbarer Schäden zu
verbessern. Beim Oberbergamt werden verschiedene Kompetenzen gebündelt
(Emissionsschutz, wasserrechtliche und naturschutzrechtliche Angelegenheiten,
polizeirechtliche Zuständigkeiten im Altbergbau).

47
Verwaltungsstrukturen und Zuständigkeiten in den Fachbereichen des Projektes
Für die
Braunkohlenplanung
sind in Sachsen die beiden Regionalen
Planungsverbände Oberlausitz­Niederschlesien und Leipzig­Westsachsen
zuständig. Mit der Braunkohlenplanung wird der Rahmen für die bergbauli­
che Inanspruchnahme gesetzt und es werden Grundzüge entwickelt, wie den
unvermeidlichen Eingriffen in den Lebensraum der betroffenen Menschen
und den Eingriffen in Natur und Landschaft zu begegnen ist. In Sachsen
wird unterschieden in Braunkohlenpläne und Sanierungsrahmenpläne.
Grund lage der Braunkohlenpläne sind die langfristigen energiepolitischen
Vorstellungen der Staatsregierung. Die Braunkohlenpläne legen im Braun­
kohlen plangebiet Grundsätze und Ziele der Raumordnung für eine geordnete
Braunkohlenplanung fest. Es müssen Angaben enthalten sein über Abbau­
grenzen und Sicherheitslinien des Abbaus, Haldenflächen und deren Sicher­
heitsflächen, die durch die Inanspruchnahme von Gebieten erforderlichen
Umsied lungen sowie Änderungen von Verkehrswegen und Vorflutern, die
Grundzüge der Oberflächengestaltung und Wiedernutzbarmachung und die
anzustrebende funktionale Raumentwicklung im Rahmen der Rekul tivierung
des Plangebietes.
Für die
Bergbausanierung
sind in der Regel die Bergbauunternehmen
zuständig. Für die Sanierung des Altbraunkohlenbergbaus ist die Lausitzer
und Mitteldeutsche Bergbau­Verwaltungsgesellschaft mbH (LMBV) zustän­
dig. Das Unternehmen befindet sich vollständig im Besitz des Bundes.
Ansprechpartner Sachsen:
• Sächsisches Staatsministerium für Wirtschaft, Arbeit und Verkehr (SMWA),
Referat 46 Bergbau, Umweltfragen, Referatsleiter: Wolfgang Buchner,
wolfgang.buchner@smwa.sachsen.de
• Sächsisches Oberbergamt Freiberg,
www.bergbehoerde.sachsen.de,
Abteilung 2 Tagebau, Referat 21 Braunkohlentagebau, Referatsleiter: Berndt
Schilling, berndt.schilling@oba.sachsen.de, Referat 22 Steine­Erden­Bergbau,
Referatsleiter: Steffen Döhner, steffen.doehner@oba.sachsen.de,
Ansprech partner für das Sächsische Oberbergamt: Markus Kamratzki (spricht
polnisch), markus.kamratzki@oba.sachsen.de
• Landesamt für Umwelt, Landwirtschaft und Geologie (LfULG), Abteilung 10
Geo logie, Referat 104 Rohstoffgeologie, Referatsleiter: Dr. Uwe Lehmann,
uwe.lehmann@smul.sachsen.de
• Regionaler Planungsverband Oberlausitz­Niederschlesien, Leiter der
Verbandsverwaltung und Ansprechpartner: Dr. Peter Heinrich,
peter.heinrich@rpv­oberlausitz­niederschlesien.de
• Lausitzer und Mitteldeutsche Bergbau­Verwaltungsgesellschaft mbh (LMBV),
www.lmbv.de

48
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Weiterführende Informationsquellen:
• Sächsisches Oberbergamt (2011):
Der Bergbau in Sachsen. Bericht des Sächsi-
schen Oberbergamtes und des Landesamtes für Umwelt, Landwirtschaft und
Geologie für das Jahr 2010
. Freiberg.
Bergbau, Bergbausanierung und ­revitalisierung
in Niederschlesien
Belange des Bergbaus, der Förderung von Bodenschätzen sowie der
Geologie regelt in Polen das
Gesetz über das Berg­ und Geologierecht
vom 09.06.2011
; in ihm werden die Grundsätze und Rahmenbedingungen
der Aufnahme, Ausführung sowie Beendigung geologischer Arbeiten, der
Förderung von Bodenschätzen und der unterirdischen behälterlosen La­
gerung von Substanzen sowie jeglichen Abfällen benannt. Ebenso bestimmt
das Gesetz die Anforderungen zum Schutz von Lagerstätten und unterirdi­
schen Gewässern.
Bergbauberechtigungen (Konzessionen) werden jeweils auf den Ver­
waltungs ebenen erteilt, d. h. vom Umweltminister unter Mitwirkung des sog.
Landes geologen, von den Marschällen unter Mitwirkung des sog. Wojewod­
schaftsgeologen sowie von den Landräten unter Mitwirkung der sog. Kreis­
geologen. Vor Erteilung einer Konzession auf Gemeindeebene muss eine
Umwelt verträglichkeitsprüfung vorgenommen werden, in deren Rahmen
ebenso ein Bürgerbeteiligungsverfahren durchgeführt wird. Eine Bergbau­
berechtigung enthält stets alle erforderlichen Regelungen, wie sie im Berg­
und Geologierecht getroffen werden. Handelt es sich um kleine Lagerstätten,
für die der Landrat eine Konzession erteilt, muss kein Betriebsplan vorgelegt
werden.
Die Bergaufsicht obliegt dem Präsidenten des Oberbergamts in Katowice,
den Leitern der Bezirksbergämter sowie dem Leiter des Fachbergamts
[Specja listyczny Urząd Górniczy]. Betriebspläne werden von der jeweils
zuständigen Bergaufsichtsbehörde zugelassen. Bergämter befinden sich in
10 Städten. Der Präsident des Oberbergamts ist zentrales Organ der Regie­
rungsverwaltung, er unterliegt der Aufsicht des Umweltministers.
Werden Rekultivierungs­ und/oder Sanierungsmaßnahmen vorgesehen,
stellt das Unternehmen einen entsprechenden Antrag an den jeweils zustän­
digen Landrat.

49
Verwaltungsstrukturen und Zuständigkeiten in den Fachbereichen des Projektes
Ansprechpartner in Niederschlesien:
• Leiter des Referats Geologie, Marschallamt der Wojewodschaft Nieder­
schlesien (Wojewodschaftsgeologe): Waldemar Kaźmierczak,
waldemar.kazmierczak@dolnyslask.pl
• Bezirksbergamt in Wrocław, Leiter: Robert Podolski, ougwroclaw@wug.gov.pl
• Oberbergamt in Katowice,
www.wug.gov.pl,
Präsident: Piotr Litwa,
wug@wug.gov.pl
Ländliche Entwicklung
in Sachsen
Das
Sächsische Staatsministerium für Umwelt und Landwirtschaft
(SMUL) ist neben anderen Aufgaben zuständig für die Entwicklung des länd­
lichen Raums sowie für den Europäischen Landwirtschaftsfonds für die
Entwick lung des ländlichen Raums (ELER). Das
Landesamt für Umwelt,
Land wirtschaft und Geologie
(LfULG) berät das SMUL in wissenschaftli­
chen Fragen sowie die ländlichen Regionen zu methodischen Fragen und im
Erfahrungs austausch.
Ein wichtiges Instrument zur Förderung ländlicher Entwicklung ist die
Integrierte Ländliche Entwicklung
(ILE). Hierzu wurden in Sachsen im Jahr
2007 von 35 ländlichen Regionen vor Ort
Integrierte Ländliche Entwick­
lungskonzepte
(ILEK) als Handlungsstrategie entworfen. In einem Wett be­
werb wurden hiervon 12 LEADER­Gebiete ernannt. An Nieder schlesien gren­
zen die beiden ILE­Regionen „Östliche Oberlausitz“ und „Naturpark Zittauer
Gebirge“.
(http://www.smul.sachsen.de/laendlicher_raum/616.htm)
In vielen Förderrichtlinien des Freistaates wird Projekten, die aus den ILEK ent­
wickelt werden, ein
Vorrang
eingeräumt. Auch die Richtlinien des Sächsischen
Staatsministeriums für Umwelt und Landwirtschaft (SMUL), insbesondere die
Richtlinie zur Integrierten Ländlichen Entwicklung
(RL ILE 2011) dienen
der Umsetzung der Projekte in den Regionen. Auf Grundlage dieser Richtlinie
können Anträge für die Steuerung des ILE­Prozesses und für die Umsetzung
von Projekten in den Bereichen Dorfentwicklung, Ländliche Neuordnung,
Grundversorgung und Tourismus im ländlichen Raum gestellt werden.
Ansprechpartner Sachsen:
• Sächsisches Staatsministerium für Umwelt und Landwirtschaft (SMUL),
Abteilung 2 Grundsatzfragen, EU­Förderung, ländliche Entwicklung, Referat 24
Ländliche Entwicklung, Referatsleiter: Volker Menzel, volker.menzel@smul.de

50
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
• Landesamt für Umwelt, Landwirtschaft und Geologie (LfULG), Abteilung 2
Grundsatzangelegenheiten Umwelt, Landwirtschaft, Ländliche Entwicklung,
Referat 23 Ländliche Entwicklung, Referatsleiterin: Dr. Angela Kunz,
Ansprech partner: Markus Thieme, markus.thieme@smul.sachsen.de
• Landesamt für Umwelt, Landwirtschaft und Geologie (LfULG), Abteilung 3
Förderung, Agrarrecht, Referat 31 Koordinierung ILE, Agrarstruktur,
Referats leiterin: Barbara Fischer, barbara.fischer@smul.de, Ansprechpartner:
Christoph Hrubesch, christoph.hrubesch@smul.sachsen.de
• ILE­Region Östliche Oberlausitz
(www.oestliche­oberlausitz.de),
Regional­
management – Planungsbüro Richter + Kaup in Görlitz, Ansprech partnerin:
Babette Kunz, kunz@richterundkaup.de
• ILE­Region Naturpark Zittauer Gebirge, Regionalmanagement – Zittauer
Stadt entwicklungsgesellschaft mbH, Ansprechpartnerin: Karina Hitziger,
k.hitziger@stadtsanierung­zittau.de
Ländliche Entwicklung
in Niederschlesien
Die Entwicklung des ländlichen Raums nahm nach dem EU­Beitritt Polens an
Schwung auf. Hierzu wurde in Polen im Rahmen des ELER das
Programm
zur Entwicklung ländlicher Räume 2007­2013
aufgelegt, das zu ergrei­
fende Maßnahmen in den vier unterschiedlichen Achsen festlegt. Einige
dieser Maßnahmen fallen ebenso in die Zuständigkeit der
kommunalen
Selbstverwaltung der Wojewodschaft Niederschlesien
, die mittels des
Marschallamts der Wojewodschaft Niederschlesien als Verwaltungsbehörde
des polnischen Programms zur Entwicklung ländlicher Räume 2007­2013 für
die folgenden Bereiche fungiert:
• Verbesserung und Ausbau land­ und forstwirtschaftlicher Infrastruktur,
• Daseinsvorsorge einschl. kommunaler Wortschaftsförderung,
• Dorferneuerung und Entwicklung ländlicher Räume,
• Achse 4 „Leader“ (u. a. Aufstellung und Umsetzung gebietsbezogener
lokaler Entwicklungsstrategien einschl. Initiierung von Kooperations­ und
Partnerschaftsprojekten im Rahmen Lokaler Aktionsgruppen).
Darüber hinaus nimmt die kommunale Selbstverwaltung der Wojewodschaft
Niederschlesien folgende weitere Aufgaben im Bereich der ländlichen Ent­
wicklung wahr:
• Programm „Dorferneuerung“, in dessen Rahmen zwei Wettbewerbe durch­
geführt werden: für Gemeinden, die die Lebensverhältnisse in den ländli­

51
Verwaltungsstrukturen und Zuständigkeiten in den Fachbereichen des Projektes
chen Räumen verbessern sollen, sowie für NGOs, um die Bürgerinnen und
Bürger im ländlichen Raum für Projekte, die in den jeweiligen Ortschaften
umgesetzt werden sollen, zu gewinnen,
• PR­ und Marketingmaßnahmen für qualitativ hochwertige lokale und re­
gionale Produkte aus Niederschlesien (u. a. Aufbau eines regionalen
Netzwerks „Kulinarisches Erbe Niederschlesiens“),
• Registrierung und Aufsicht über Erzeugergruppierungen sowie Erzeuger­
organisationen für Obst und Gemüse,
• Aufgaben im Bereich Binnenfischerei,
• Förderung von Tradition und Volkskultur in Niederschlesien.
Das
Niederschlesische landwirtschaftliche Beratungszentrum in
Wrocław
(DODR) ist eine dem Vorstand der Wojewodschaft Niederschlesien
unterstellte, beratende Einrichtung, die Aufgaben in den Bereichen Land­
wirtschaft und ländliche Entwicklung, Förderung einer nachhaltigen Entwick­
lung ländlicher Räume sowie berufliche Aus­ und Weiterbildung von Land­
wirten und anderen Einwohnern im ländlichen Raum wahrnimmt.
Von maßgeblicher Bedeutung für die Förderung der polnischen Land wirt ­
schaft ist ebenso die
Agentur für Restrukturierung und Modernisie­
rung der Landwirtschaft
(ARiMR), die u. a. als EU­Zahlstelle im Rahmen
von EGFL und ELER fungiert (bspw. Direktzahlungen, ausgewählte Maß­
nahmen im Rahmen des polnischen Programms zur Entwicklung ländlicher
Räume sowie des OP Europäischer Fischereifonds) sowie Förderungen aus
Landesmitteln bereitstellt.
Ebenso im ländlichen Raum tätig ist die
Agentur für den Agrarmarkt
(ARR); auch sie nimmt Aufgaben einer EU­Zahlstelle in ausgewählten Be­
reichen der Gemeinsamen Agrarpolitik wahr, insbesondere bezogen auf
Agrar märkte sowie Agrar­ und Lebensmittelmarketing.
Eine weitere, im ländlichen Raum agierende öffentliche Einrichtung ist
die dem Fiskus unterstellte
Agentur für landwirtschaftliche Liegen­
schaften
(ANR); ihr obliegt die Wahrnehmung von Eigentums­ und an­
deren Sachenrechten des Staates im Bereich Landwirtschaft. In diesem
Zusammenhang ergreift sie im Rahmen der Gestaltung von Agrarstrukturen
u. a. Maßnahmen zur strukturellen Verbesserung der von landwirtschaftli­
chen Familienbetrieben bewirtschafteten Nutzflächen.
Zu den wichtigsten, in den Bereichen Landwirtschaft sowie Agrar­ und
Lebensmittelerzeugnisse tätigen Einrichtungen zählen darüber hinaus die
folgenden oberen, d. h. auf Wojewodschaftsebene agierenden Auf sichts­
behörden:

52
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
• Veterinäraufsicht
: Zu den wichtigsten Aufgaben gehören die Überprüfung
der Sicherheit von Erzeugnissen tierischen Ursprungs sowie die Kontrolle
der Einhaltung veterinärrechtlicher Vorschriften seitens der Produzenten.
Darüber hinaus obliegt ihr die Bekämpfung von Tierseuchen sowie die
ständige Überwachung und Risikobewertung von Infektionsgefahren.
• Aufsichtsbehörde für die Handelsqualität von Agrar­ und Lebens­
mittelerzeugnissen
: Im Rahmen ihrer Zuständigkeiten kontrolliert sie vor
allem die Qualität von Agrar­ und Lebensmittelerzeugnissen einschl. ihrer
Transport­ und Lagerungsbedingungen.
• Aufsichtsbehörde für Pflanzenschutz und Saatzucht
: Sie beaufsich­
tigt Qualität sowie den fachgerechten Einsatz von Pflanzenschutzmitteln,
überwacht deren Verbrauch und widmet sich einer umfassenden Öffent­
lich keitsarbeit im Bereich der Durchführung einer guten fachlichen Praxis
unter Berücksichtigung integrierter Produktionssysteme zur Minimierung
ihres Einsatzes. Ebenso in ihren Kompetenzbereich fallen die EU­Schnell­
warnsysteme für Lebens­ und Futtermittel sowie die Zusammen arbeit mit
in­ und ausländischen Behörden und Einrichtungen.
Ansprechpartner in Niederschlesien:
• Abteilung ländlicher Raum und natürliche Ressourcen, Marschallamt der
Wojewodschaft Niederschlesien: Leiter Paweł Czyszczoń,
pawel.czyszczon@umwd.pl
• Niederschlesisches landwirtschaftliches Beratungszentrum (DODR),
Ansprechpartner: Barbara Borysewicz, barbara.borysewicz@dodr.pl
• Niederschlesische Niederlassung der Agentur für Restrukturierung und Mo­
derni sierung der Landwirtschaft: Leiter Kazimierz Huk, +48 71 369­74­00
Verkehr und Transport
in Sachsen
Das
Sächsische Staatsministerium für Wirtschaft, Arbeit und Verkehr
(SMWA) ist u. a. für die Erstellung des Landesverkehrsplans Sachsen zu­
ständig. Im aktuellen
Landesverkehrsplan Sachsen 2025
sind die mittel­
und langfristigen verkehrspolitischen Ziele und Maßnahmenkonzeptionen für
die Verkehrsinfrastruktur für den Prognosezeitraum bis 2025 festgelegt. Das
SMWA ist nach dem Sächsischen Straßengesetz die Oberste Straßenbau­
und Straßenverkehrsbehörde des Freistaates Sachsen.
Für Bundesautobahnen und Bundesstraßen ist in Deutschland prinzipiell
der Bund zuständig, der jedoch die Aufgaben für Bau und Unterhaltung an die

53
Verwaltungsstrukturen und Zuständigkeiten in den Fachbereichen des Projektes
Länderverwaltungen (Freistaat Sachsen) überträgt. Für Staatsstraßen ist der
Freistaat zuständig, für Kreisstraßen die Landkreise und für Gemeindestraßen
die Kommunen. Das
Landesamt für Straßenbau und Verkehr
(LASuV), als
zentrale Behörde für das Verkehrswesen in Sachsen, trägt die Verantwortung
für die Verwaltung, die Planung und den Bau für die 530 km Autobahnen,
die 2.430 km Bundesfernstraßen und die 4.750 km Staatstraßen. Ein wei­
terer Schwerpunkt ist die Förderung des kommunalen Straßenbaus und
die Förderung von Investitionen in den öffentlichen Personennahverkehr.
Daneben besitzt das LASuV umfangreiche Aufgabenfelder im Bereich des
Straßenrechts und des Straßenverkehrswesens, wie zum Beispiel Zulassung
von Sonderfahrzeugen, Maßnahmen zur Verbesserung der Verkehrs­
sicherheit. Das LASuV besteht aus der Zentrale in Dresden und fünf regi­
onalen Niederlassungen. Die Niederlassungen kümmern sich für jeweils
zwei Landkreise um Planung und Bau von Straßen und Ingenieurbauwerken
im Zuge von Bundes­ und Staatstraßen, die Zentrale um die Planung, den
Bau und die Unterhaltung der Autobahnen. Unterstützt wird das LASuV
durch die
LISt Gesellschaft für Verkehrswesen und ingenieurtechni­
sche Dienstleistungen GmbH
, welche zu 100% dem Freistaat Sachsen
gehört. Zu den Aufgabenfeldern der LISt GmbH gehören unter anderem
Kartografie, Straßenbautechnik, Arbeitssicherheit, Umweltschutz etc. An
die Wojewodschaft Niederschlesien grenzt der Zuständigkeitsbereich der
Niederlassung Bautzen.
Seit 2008 sind die
Landkreise
des Freistaates Sachsen für die Unterhaltung
und Verkehrssicherung der Bundes­ und Staatstraßen, mit Ausnahme der
Autobahnen, einschl. Winterdienst zuständig. Diese Aufgaben nehmen dort
die sogenannten Straßenmeistereien wahr. Die Finanzierung erfolgt über
eine Kilometerpauschale durch das Land bzw. den Bund.
Die
Landesdirektion Sachsen
, eine nachgeordnete Behörde des
Sächsischen Ministeriums des Innern, ist für die Durchführung der Plan fest ­
stellungs­ und Plangenehmigungsverfahren zur Herstellung der Baugenehmi­
gung für Autobahnen, Bundes­ und Staatstraßen zuständig.
Die
Straßenverkehrsbehörden
treffen Anordnungen, um die Ordnung
und Sicherheit auf Straßenverkehrsanlagen zu gewährleisten, wie z. B.
Ver kehrsverbote, Verkehrsbeschränkungen oder Verkehrsumleitungen für
Straßenbaumaßnahmen. Für diese Aufgaben im Bereich der Bundesfern­
und Staatsstraßen sind seit 2008 die Landkreise und kreisfreien Städte, das
LASuV für den Bereich der Autobahnen zuständig.
In Deutschland ist laut dem Regionalisierungsgesetz des Öffentlichen
Personennahverkehrs (ÖPNV) eine Aufgabe der Daseinsvorsorge. Die Länder
erhalten für den
Schienenpersonennahverkehr
(regionaler Zugverkehr)

54
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
so genannte Regionalisierungsmittel vom Bund. In Sachsen ist die Planung,
Organisation und Ausgestaltung des ÖPNV Aufgabe der Landkreise und
kreisfreien Städte. Die Landkreise und kreisfreien Städte arbeiten flächende­
ckend in Nahverkehrsräumen zusammen und bilden dazu Verkehrsverbünde.
An Niederschlesien grenzt der Zweckverband Verkehrsverbund Oberlausitz­
Niederschlesien (ZVON). Die Zweckverbände bestellen die Leistungen im
Schienenpersonennahverkehr in der Regel im Zuge von Ausschreibungen.
Für den
Straßenpersonennahverkehr
(regionaler Busverkehr) unterstützt
der ZVON die Landkreise bei der Bestellung der Leistungen des Straßen­
personennahverkehrs und erstellt insbesondere den Nahverkehrsplan für
den Verbundraum.
Der
Nahverkehrsplan
ist das Planungsinstrument für den Bereich des
Öffentlichen Personennahverkehrs (ÖPNV) in Sachsen und in Deutschland.
Er schafft die Grundlage für die Ausgestaltung des ÖPNV.
Der
Schienenpersonenfernverkehr
ist in Deutschland bei der Deutschen
Bahn AG als eigenständigem Unternehmen organisiert und unterliegt nicht
den Förderungen von Verkehrsverbünden, Landes­ oder Bundespolitik.
Ansprechpartner Sachsen:
• Sächsisches Staatsministerium für Wirtschaft, Arbeit und Verkehr (SMWA), Ab­
teilung 6 Verkehr, Referat 62 Strategie und Planung, TEN V, Referatsleiter und
Ansprechpartner: Herr Dr. Peter Galiläer, peter.galilaeer@smwa.sachsen.de
• Landesamt für Straßenbau und Verkehr (LASuV),
www.lasuv.sachsen.de,
Niederlassung Bautzen, Niederlassungsleiter und Ansprechpartner:
Herr Lutz Günther, lutz.guenther@lasuv.sachsen.de
• Zweckverband Oberlausitz­Niederschlesien (ZVON),
www.zvon.de,
Geschäftsführer und Ansprechpartner: Herr Hans­Jürgen Pfeiffer,
h.pfeiffer@zvon.de
Verkehr und Transport
in Niederschlesien
Die Verkehrsplanung in Niederschlesien erfolgt auf der Grundlage des
Plans
für eine nachhaltige Entwicklung des öffentlichen Verkehrs in der
Wojewodschaft Niederschlesien [Nahverkehrsplan]
. Er befasst sich u. a.
mit dem gesamten Verkehrsnetz, bewertet fortlaufend den prognostizierten
Verkehrsbedarf und erörtert entsprechende Regelungen sowie Methoden
zur Fahrgastinformation. Die Fortschreibung des Nahverkehrsplans erfolgt
in der zweiten Jahreshälfte 2014 und wird im Sejmik der Wojewodschaft

55
Verwaltungsstrukturen und Zuständigkeiten in den Fachbereichen des Projektes
Niederschlesien als rechtlich verbindliches Dokument verabschiedet. Das
polnische Gesetz über den öffentlichen Verkehr
vom 16. Dezember 2010
regelt organisatorische (d. h. Verwaltung, Planung, Instandhaltung, Bau,
etc.) und finanzielle Fragestellungen internationaler, transregionaler, regio­
naler sowie grenzüberschreitender (bspw. die Strecke Wrocław­Dresden)
Verkehrsverbindungen. Aufgabenträger internationaler sowie transregio­
naler (d. h. zwischen einzelnen bzw. mehreren Wojewodschaften verlau­
fender) Verbindungen ist demnach das polnische Verkehrsministerium.
Die Zuständigkeit für die Organisation und Finanzierung des öffentlichen
Regionalverkehrs (hierunter fallen ebenso grenzüberschreitende Verbin­
dungen), insoweit dieser zwei oder mehr Landkreise umfasst, wechselt hin­
gegen auf den Marschall der Wojewodschaft.
Für die Wojewodschafts­, Kreis­ und Gemeindestraßen sind entspre­
chend Wojewodschaft, Land­ bzw. Stadtkreis sowie Gemeinde zuständig.
Der
Niederschlesische Dienst
für Straßen­ und Eisenbahnwesen ist zu­
ständig für die Unterhaltung der Wojewodschaftsstraßen sowie der beiden
Bahnstrecken 311 Szklarska Poręba Górna – Szklarska Poręba Jakuszyce
(Landesgrenze) – (Harrachov) und 326 Wrocław Zakrzów – Trzebnica.
Aufgabenträger für Landesstraßen und Autobahnen ist die
Generaldirektion
Landesstraßen und Autobahnen
.
Ansprechpartner in Niederschlesien:
• Referat Verkehr und Transport, Marschallamt der Wojewodschaft
Niederschlesien, Leiter: Artur Gulczyński, artur.gulczynski@dolnyslask.pl
• Generaldirektion Landesstraßen und Autobahnen (GDDKiA), Niederlassung in
Wrocław, Leiter: Robert Radoń, tel. +48 71 334­73­37 w. 337
• Niederschlesischer Dienst für Straßen­ und Eisenbahnwesen (DSDiK),
dsdik.wroc.pl, Leiter: Jacek Baszczyk, Ansprechpartnerin: Anna Kucharska,
anna.kucharska@dsdik.wroc.pl
Demografie und Daseinsvorsorge
in Sachsen
Für fachlich übergreifende Fragen der
Demografie
ist in Sachsen im Rahmen
grundsätzlicher Fragen des Staatsgebietes zunächst die Staatskanzlei (SK)
zuständig. In Fragen der räumlichen Folgen des demografischen Wandels
ist das
Sächsische Staatsministerium des Innern
(SMI) zuständig, ins­
besondere in Fragen der Sicherung der Daseinsvorsorge aus Sicht der
Landesentwicklung und Landesplanung sowie der Stadtentwicklung.

56
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Um notwendige Veränderungsprozesse, die sich durch den demografi­
schen Wandel ergeben, anzustoßen, hat die Sächsische Staatsregierung im
Jahr 2010 das
Handlungskonzept Demografie
beschlossen. Dieses Konzept
bildet einen Handlungsrahmen und enthält langfristige Entwicklungsziele,
Handlungserfordernisse und Ansätze zur Umsetzung bei der Bewältigung
des demografischen Wandels.
(http://www.demografie.sachsen.de/down­
load/Handlungskonzept_Demografie.pdf)
Mit der
Förderrichtlinie Demografie
wendet sich die Sächsische Staats­
regierung seit 2007 an Vereine, Verbände und Kommunen, die sich mit der
Gestaltung des demografischen Wandels auseinandersetzen. Hiermit wer­
den Maßnahmen zur Bewältigung der Folgen des demografischen Wandels
finanziell unterstützt.
Im Jahr 2011 wurde des Weiteren ein so genannter
Demografietest
ein­
geführt. Alle Kabinettsentscheidungen sind auf ihre demografische Relevanz
und Tragfähigkeit zu prüfen. Hierfür wurde ein eigenes Prüfraster entwickelt.
Damit verbunden ist ein Auftrag an die Ministerien, die fachspezifischen
Zuwendungsverfahren für investiv­infrastrukturelle Vorhaben stärker demo­
grafiegerecht auszurichten.
Ein wichtiges Informationsinstrument zur Ausprägung und zu Auswirkungen
des demografischen Wandels ist der
Demografiemonitor Sachsen
www.demografie.sachsen.de/monitor/).
Wichtiges formelles Instrument zur Gestaltung der Daseinsvorsorge ist
der
Landesentwicklungsplan 2013
. Im Jahr 2013 wurde vom Sächsischen
Staatsministerium des Innern ein
Wettbewerb „Impulsregionen –
Innovative Wege in der regionalen Daseinsvorsorge“
ausgelobt. Ziel
des Wettbewerbes ist die Entwicklung und Erprobung innovativer Strategien,
Konzepte und Maßnahmen zur Gewährleistung der regionalen Daseins­
vorsorge unter den Bedingungen des demografischen Wandels. Hierzu
werden in vier ausgewählten „Impulsregionen“ (Erzgebirgskreis, Landkreis
Nordsachsen, Stadt Reichenbach/Oberlausitz mit Landkreis Görlitz und
Vogt landkreis) praktische Umsetzungsprojekte mit Förderung des SMI
durch geführt.
Des Weiteren werden in Sachsen seit 2004 zwei weitere Regionale
Modellvorhaben zum demografischen Wandel
zum Teil auch gemeinsam
mit dem Bund gefördert. Aktuell gehört die Planungsregion Oberes Elbtal/
Osterzgebirge
(http://www.rpv­elbtalosterz.de/index.php?id=moro_redavor)
zu diesen Modellregionen der Raumordnung, nachdem die geografischen
Schwerpunkte zuvor auch in der Region Oberlausitz­Niederschlesien lag
www.zukunft­oberlausitz­niederschlesien.de/uploads/media/Broschuere_
ZukunftSachsen.pdf).

57
Verwaltungsstrukturen und Zuständigkeiten in den Fachbereichen des Projektes
Ansprechpartner Sachsen:
• Sächsische Staatskanzlei, Referat 35 Strategische Planung, Demografie,
Demoskopie, Referatsleiter: Herr Fredi Holz, fredi.holz@sk.sachsen.de
• Sächsisches Staatsministerium des Innern, Referat 45 Europäische Raum­
ordnung und Regionalentwicklung, stellvertretender Referatsleiter und
Ansprech partner: Dr. Ludwig Scharmann, Ludwig.Scharmann@smi.sachsen.de
Demografie und Daseinsvorsorge
in Niederschlesien
Eingebunden in die Arbeiten zur Entwicklungsstrategie für die Wojewodschaft
Niederschlesien ist ebenso die
Abteilung Regionalentwicklung im
Marschallamt der Wojewodschaft Niederschlesien
. Die derzeitige
Fortschreibung der Entwicklungsstrategie bis 2020 widmet sich u. a. eben­
so Problemstellungen des demografischen Wandels, legt Mechanismen
zur aktiven Unterstützung von Familien dar und umfasst im Rahmen von
Maßnahmen, die die Folgen der sinkenden Geburtenrate in der Wojewod­
schaft ausgleichen sollen, ebenso mögliche Einflussnahmen auf Migrations­
prozesse. In der Stärken­Schwächen­Analyse werden die negativen Folgen
des Geburtenrückgangs auf die Verwaltung in Bildungs­ und sozialen
Einrichtungen als Schwäche, die unzulängliche Anpassung von Leistungen
der Gesundheitsfürsorge an die langfristigen Trends des demografischen
Wandels als Risikofaktor für die Entwicklung der Wojewodschaft erfasst.
Daher legt die Strategie die Gestaltung des demografischen Wandels als
vorrangige Aufgabe im Rahmen der regionalen Entwicklung fest.
Aufgaben der Daseinsvorsorge in den Bereichen Gesundheit und Sozial­
politik (hierunter für Menschen mit Behinderungen) werden von den folgen­
den Behörden bzw. Einrichtungen wahrgenommen:
Das
Referat Gesundheit im niederschlesischen Marschallamt
ist für
die Gesundheitspolitik in der Wojewodschaft zuständig; es initiiert und koor­
diniert entsprechende Maßnahmen einschl. Anwendungen im Rahmen der
„eGesundheit“,
Das
Referat Menschen mit Behinderung im niederschlesischen
Marschallamt
erstellt und setzt Programme um, die die Chancengleichheit
von Menschen mit Behinderungen gewährleisten, ihrer sozialen Ausgrenzung
vorbeugen bzw. entgegenwirken sowie ihrer Beschäftigungsförderung die­
nen sollen,
Das
Niederschlesische Zentrum für Sozialpolitik
ist dem Marschallamt
unterstellt und nimmt Aufgaben der Sozialpolitik wahr; hierzu zählen vor

58
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
allem Sozialhilfe, Maßnahmen zur Vermeidung von Armut und sozialer
Ausgrenzung, die Koordinierung der sozialen Sicherungssysteme, etc.
Ansprechpartner in Niederschlesien:
• Abteilung Regionalentwicklung, Marschallamt der Wojewodschaft Niederschle­
sien, Leiter: Maciej Zathey, maciej.zathey@dolnyslask.pl
• Referat wirtschaftliche Angelegenheiten, Marschallamt der Wojewodschaft
Niederschlesien, Leiter: Mieczysław Ciurla, mieczysław.ciurla@dolnyslask.pl
• Referat Gesundheit, Marschallamt der Wojewodschaft Niederschlesien,
Leiter: Jerzy Sypuła, jerzy.sypula@dolnyslask.pl, Ansprechpartner:
Antoni Zwiefka, antoni.zwiefka@dolnyslask.pl
• Referat Menschen mit Behinderung, Marschallamt der Wojewodschaft
Niederschlesien, Leiter: Andrzej Mańkowski, andrzej.mankowski@dolnyslask.pl
• Niederschlesisches Zentrum für Sozialpolitik, Leiter: Piotr Klag,
p.klag@dops.wroc.pl
Arbeitsverwaltung
in Sachsen
Für die Arbeitsverwaltung in Deutschland ist die
Bundesagentur für
Arbeit
(BA) zuständig. Auf lokaler Ebene stellen insgesamt 176
Agenturen
für Arbeit
mit 610 Geschäftsstellen die örtliche Erreichbarkeit für Kunden
sicher und setzen die Aufgaben der BA um. Darüber hinaus üben auf re­
gionaler Ebene zehn Regionaldirektionen die Fachaufsicht über die ein­
zelnen Agenturen für Arbeit auf lokaler Ebene aus. Gleichzeitig halten sie
den Kontakt zu den Landesregierungen und stimmen sich mit diesen über
Fragen der regionalen Arbeitsmarkt­ und Strukturpolitik ab. In Sachsen ist
dies die
Regionalagentur Sachsen der Bundesagentur für Arbeit
mit Sitz
in Chemnitz.
Das
Institut für Arbeitsmarkt­ und Berufsforschung
(IAB) ist eine
Forschungseinrichtung der Bundesagentur für Arbeit. Das IAB Sachsen ist
die zuständige Regionaleinheit in Sachsen, ebenfalls mit Sitz in Chemnitz.
Für die Bereiche Arbeitsmarkt­ und Beschäftigungspolitik, berufliche
Quali fizierung, Arbeitsschutz und die Arbeitsmedizin ist in Sachsen das
Sächsi sche Staatsministerium für Wirtschaft, Arbeit und Verkehr
(SWMA) zuständig. In der Abteilung 2 ist zudem die Verwaltungsbehörde
ESF (Europäischer Sozialfonds) angesiedelt.

59
Verwaltungsstrukturen und Zuständigkeiten in den Fachbereichen des Projektes
Ansprechpartner Sachsen:
• Sächsisches Staatsministerium für Wirtschaft, Arbeit und Verkehr (SMWA),
Abteilung 2 Arbeit, Referat 22 Arbeitsmarkt­ und Beschäftigungspolitik,
Referatsleiter: Herr Dr. Lothar Thürmer, lothar.thuermer@swma.sachsen.de
• Regionalagentur Sachsen der Bundesagentur für Arbeit, Postanschrift:
Postfach 411031, D – 09022 Chemnitz, Besucheradresse: Paracelsusstraße 12,
D – 09114 Chemnitz, Tel: 0371­9118­0, Fax: 0371­9118­697,
E­Mail: Sachsen@arbeitsagentur.de
• IAB Sachsen, Paracelsusstraße 12, 09114 Chemnitz, Telefon: 0371/9118­646,
Fax­Nr.: 0371/9118­697, E­Mail : IAB­Sachsen@iab.de, Ansprechpartner:
Mirko Wessling, Mirko.Wesling@iab.de
Arbeitsverwaltung
in Niederschlesien
Auf der Grundlage des Nationalen Aktionsplans für Beschäftigung erstellt
die kommunale Selbstverwaltung der Wojewodschaft in Zusammenarbeit mit
entsprechenden Behörden auf Kreisebene sowie unter Beteiligung weiterer
Akteure einen eigenen,
regionalen Aktionsplan für Beschäftigung
, in
dem ebenso die vorrangigen Zielgruppen der Beschäftigungsförderung fest­
gelegt werden.
Die
Niederschlesische Arbeitsagentur
ist eine Behörde der Selbst­
verwaltung der Wojewodschaft; ihr Sitz befindet sich in Wałbrzych,
Niederlassungen werden in Wrocław, Jelenia Góra und Legnica unterhalten.
In ihren Zuständigkeitsbereich fallen Gestaltung des Arbeitsmarkts sowie
Initiierung und Unterstützung arbeitsmarktstimulierender Maßnahmen. Zur
Niederschlesischen Arbeitsagentur zählen ebenso
Berufsinformations­
und Karriereplanungszentren
.
Auf Kreisebene sind in der Wojewodschaft Niederschlesien 26
Kreis­
arbeitsagenturen
tätig.
Darüber hinaus gibt es sog.
Einrichtungen
für freiwillige Arbeit [Ochotni­
cze Hufce Pracy]; hierbei handelt es sich um ein staatliches Berufsförderungs­
werk für sozial benachteiligte Jugendliche im Alter zwischen 15­25 Jahren.
In Polen sind ebenfalls private
Personal­ und Arbeitsvermittlungs­
agenturen
tätig, die neben der eigentlichen Vermittlung (hier ebenso Jobs
im Ausland) auch eine beratende Funktion erfüllen. Ende 2013 waren in der
Wojewodschaft Niederschlesien insg. 417 Agenturen registriert.

60
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Ansprechpartner in Niederschlesien:
• Niederschlesische Arbeitsagentur, Leiterin: Monika Kwil­Skrzypińska,
monika.skrzypinska@dwup.pl
Bildung
in Sachsen
Zuständig für Fragen der Bildung in Sachsen ist das
Sächsische Staats­
ministerium für Kultus
(SMK). Zu den Aufgaben des Ministeriums gehö­
ren u. a. Bildung und Erziehung an Kindertageseinrichtungen sowie an all­
gemeinbildenden Schulen und berufsbildenden Schulen, Bildungsplanung,
Schulentwicklungsplanung und Schulevaluation, Sicherung des Lehrerbedarfs
und Personalangelegenheiten der Lehrkräfte sowie Anerkennung und Bewer­
tung von Bildungsabschlüssen.
Die
Sächsische Bildungsagentur
(SBA) mit Sitz in Chemnitz ist die
nachgeordnete Schulaufsichtsbehörde. Zu den Aufgaben der Sächsischen
Bildungsagentur gehören insbesondere die Sicherung der Einhaltung gelten­
der Gesetze, Verordnungen und Vorschriften im Rahmen der Schulaufsicht
sowie die Lehreraus­ und Weiterbildung. Regionalstellen der SBA befinden
sich in Chemnitz, Bautzen, Dresden, Leipzig und Zwickau.
Ebenfalls eine nachgeordnete Einrichtung des Sächsischen Staats­
ministeriums für Kultus ist das
Sächsische Bildungsinstitut
(SBI). Schwer­
punkte sind die Qualitätsentwicklung in Unterricht und Schule, Lehrerfort­ und
Lehrerweiterbildung, Evaluation der Qualität der Schulen sowie die Erstel­
lung des
Sächsischen Bildungsberichts
(http://www.bildung.sachsen.de/
download/download_sbi/Schule_in_Sachsen_Bildungsbericht2008.pdf).
Ansprechpartner Sachsen:
• Sächsisches Staatsministerium für Kultus (SMK), Abteilung 2 Grundsatz­
angelegenheiten des Bildungswesens, Internationales und Schulsport,
Referat 23 Schulnetzplanung, Schulhausbau, EFRE, Schulträgerangelegen­
heiten, An sprech partner: Dr. Helge Paulig, helge.paulig@smk.sachsen.de

61
Verwaltungsstrukturen und Zuständigkeiten in den Fachbereichen des Projektes
Bildung
in Niederschlesien
Gemäß
Gesetz über das Bildungswesen
gibt es in Polen öffentliche
Schulen, die einen unentgeltlichen Schulbesuch gewährleisten, sowie priva­
te Schulen. Die Zuständigkeit für Kindertagesstätten, Grund­ und Mittelschulen
liegt bei den Städten und Gemeinden, für Schulen der Sekundarstufe II bei
den Landkreisen. Die Aufsicht obliegt dem
Bildungskurator
im Auftrage
des Ministers für nationale Bildung. Für Hochschulen zuständig ist das
Ministerium für Wissenschaft und Hochschulwesen. Die Akkreditierung von
Stu diengängen und Hochschulen erfolgt seitens der Staatlichen Akkredi ­
tierungskommission.
Im Rahmen des Sejmiks der Wojewodschaft Niederschlesien ist darüber
hinaus der
Ausschuss für Kultur, Wissenschaft und Bildung
tätig, der
u. a. Aufgaben in den Bereichen Kultur­ und Wissenschaftsförderung sowie
Wissenstransfer zwischen Wissenschaft und Wirtschaft wahrnimmt. In seine
Zuständigkeit fällt ebenso die Bildungsförderung.
Die
Entwicklungsstrategie für die Wojewodschaft Niederschlesien
enthält wiederum Leitlinien für die Entwicklung von Bildung und Wissenschaft
in der Wojewodschaft.
Ansprechpartner in Niederschlesien:
• Referat Bildung und Wissenschaft, Marschallamt der Wojewodschaft Nieder­
schlesien, Leiter: Jerzy Więcławski, jerzy.wieclawski@dolnyslask.pl
• Schulaufsichtsbehörde in Wrocław, Leiterin: Beata Pawłowicz,
poczta@kuratorium.wroclaw.pl
Die Handreichung entstand im Rahmen des Projektes „Gemeinsam für den Grenzraum
Niederschlesien – Sachsen“
Lead Partner: Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego
Projektpartner: Sächsisches Staatsministerium des Innern

Notatki / Notizien
62

Notatki / Notizien
63