image
Finanzkontrolle in Sachsen
Band 7
SÄCHSISCHER
RECHNUNGSHOF
Deutsch-polnisches/polnisch-deutsches
Glossar für die Rechnungsprüfung

 
| 01
Deutsch-polnisches/polnisch-deutsches Glossar
für die Rechnungsprüfung
Polsko-niemiecki/niemiecko-polski glosariusz
terminów z zakresu kontroli finansów publicznych
German-Polish/Polish-German
Auditing Glossary

 
Vorwort
| 03
Vorwort
Der Sächsische Rechnungshof und die Regionale Rechnungskammer Krakau initiierten ihre Zusam-
menarbeit mit der Unterzeichnung einer entsprechenden Vereinbarung im Oktober 2008. Die bisheri-
ge Zusammenarbeit brachte zahlreiche Begegnungen, einen intensiven Erfahrungsaustausch, rege
Teilnahme an Konferenzen und gemeinsamen Vorträgen. In dieser Zeit wurde diese Partnerschaft
auch durch das Zusammenwirken in der europäischen Organisation der regionalen externen Institu-
tionen zur Kontrolle des öffentlichen Finanzwesens (EURORAI) bekräftigt. Die vorliegende Publikation
ist einerseits ein Produkt dieser Zusammenarbeit, andererseits ist sie aber auch – so die Absicht der
Verfasser – ein brauchbares Instrument bei den Kontakten zwischen polnischen und deutschen, aber
auch europäischen, regionalen Prüfungsbehörden.
Das
Lexikon definiert Begriffe auf dem Gebiet der Prüfungs- und Aufsichtstätigkeit in Deutschland
und Polen und erklärt diese in detaillierter Beschreibung. Eine zusätzliche Hilfe stellt dabei die Über-
setzung der Termini ins Englische dar.
Die
beiden unterzeichnenden Präsidenten der kooperierenden Institutionen übergeben der Leser-
schaft dieses Werk mit der Hoffnung, dass es einen kleinen, aber praktischen Beitrag zur Entwicklung
der europäischen Zusammenarbeit leistet.
Saksoński Trybunał Obrachunkowy i Regionalna Izba Obrachunkowa w Krakowie zainicjowały
współpracę w październiku 2008 roku sygnowaniem stosownego Porozumienia. Cały ten okres
współpracy obfitował wzajemnymi kontaktami, wymianą doświadczeń, udziałem w konferencjach,
wzajemnymi wykładami. W tym czasie partnerstwo to wsparte zostało
także współpracą w ramach
europejskiej organizacji zrzeszającej izby obrachunkowe (EURORAI). Niniejsza publikacja to z jednej
strony produkt uboczny tej współpracy, jej materialny wyraz, a z drugiej strony, taka jest intencja
autorów, użyteczne narzędzie w kontaktach między polskimi, niemieckimi i szerzej – europejskimi –
regionalnymi instytucjami kontrolnymi.
Leksykon
definiuje pojęcia z zakresu działalności kontrolnej i nadzorczej w Niemczech i w Polsce
rozświetlając w opisach wybrane pojęcia. Dla wygody użytkowników tego leksykonu treści zostały
przetłumaczone również na język angielski.
Obydwaj
niżej podpisani prezesi współpracujących ze sobą Instytucji przekazują czytelnikowi to
opracowanie w nadziei, że stanie się on choć niewielkim, ale praktycznym wkładem w rozwój
współpracy w Europie.
The Saxony Court of Audit and the Regional Chamber of Audit in Kraków have launched their coop-
eration in October 2008 by signing an applicable Agreement. So far throughout the cooperation
there have emerged numerous bilateral contacts, sharing experience, participating in conferences,
and delivering lectures to each other. The partnership has been also supported by cooperation as
part of the European organization associating courts of audit (EURORAI). This publication is, on the
one hand, a side product of that cooperation, its tangible evidence and, on the other hand, such is
the intention of the authors; a useful tool in contacts between Polish, German and wider, European,
regional audit institutions.

image
image
image
image
04 |
Vorwort
The glossary defines terms which cover auditing and supervision in Germany and in Poland and
providing more light to some of the terms by defining them in more detail. To be more reader-
friendly, the contents of this glossary have also been translated into English.
Both the undersigned presidents of the Institutions cooperating with each other hand over that
publication to the Reader hoping that it will become, although inconsiderable, but still a practical
contribution to the development of cooperation in Europe.
Leipzig, Krakau, im April 2016
© Foto: Steffen Giersch
Prof. Dr. Karl-Heinz Binus
Janusz Kot
Präsident des Sächsischen Rechnungshofs
Präsident der Regionalen
Rechnungskammer Krakau

 
Inhaltsübersicht
| 05
Inhaltsübersicht
Seite
Vorwort
03
Inhaltsübersicht
05
Einleitung
07
Abkürzungen in Deutsch- Wykaz skrótów
09
Wykaz skrótów - Abkürzungen in Polnisch
11
Deutsch-polnisches Glossar
15
Polnisch-deutsches Glossar
73

 
Einleitung
| 07
Einleitung
Das von der Regionalen Rechnungskammer Krakau und dem Sächsischen Rechnungshof erarbeitete
Glossar ist aus verschiedenen Gründen ein Werk von hohem Wert. Vor allem ist es ein Ergebnis der
Zusammenarbeit zwischen Praktikern auf dem Gebiet der Prüfung und Kontrolle, dessen Inhalt den
tatsächlich bestehenden Bedarf widerspiegelt. Grundsätzliche Fragen und die bei laufenden Kontak-
ten entstehenden Zweifel werden mithilfe des Glossars gedeckt.
Zweitens handelt es sich dabei um eine Publikation, in der zwei nicht identische Rechtsnormsysteme
aufeinander abgestimmt werden mussten. Dies ist sowohl an der Wahl der Begriffe als auch an deren
Definitionen erkennbar. Es stellt sich gewissermaßen heraus, dass sich ähnliche Tätigkeiten der öf-
fentlichen Verwaltung, die auf dasselbe Prinzip der Rechtmäßigkeit zurückzuführen sind, in den De-
tails stark voneinander unterscheiden. In beiden Sprachen gibt es Begriffe, die zwar übersetzt wer-
den können, aber in der Prüfungspraxis doch eine andere Bedeutung haben oder gar nicht auftreten.
Das vorliegende Glossar hilft daher nicht nur dabei, Zweifel an der Bedeutung, insbesondere bei der
Übersetzung diverser Dokumente, auszuräumen, sondern auch grundlegende Kenntnisse der bei der
Prüfung in den Verwaltungen beider Staaten auftretenden Termini zu erwerben. Drittens ist das
Glossar ein Ergebnis der Zusammenarbeit zweier Institutionen, die auch auf dem Gebiet der Prüfung
im europäischen Raum aktiv sind. Es kann daher als Beginn einer weiteren, breiter angelegten Initia-
tive angesehen werden.
Vor
dem Hintergrund der Europäisierung des Rechts besteht immer häufiger die Notwendigkeit, eine
riesige Anzahl von Dokumenten und Rechtsakten zu übersetzen. Fachwörterbücher sind dafür nicht
immer verwendbar. Stattdessen sind solche Glossare, mit denen eine Anpassung der Sprachversionen
übersetzter Dokumente an die Rechtswirklichkeit aber auch an die Praxis der einzelnen Staaten Eu-
ropas möglich ist, besser geeignet. Ein weiterer Schritt sollte folglich die Erweiterung des Glossars
um andere Sprachen und die ständige Entwicklung des Umfangs der Begriffsdefinitionen sein. Zwei-
felsohne ist dieses Werk aber schon zum aktuellen Stand für die Mitarbeiter der öffentlichen Verwal-
tung, die im fachlichen Austausch mit ihren Kollegen in anderen Ländern stehen, für die Studenten
der juristischen, wirtschaftlichen und verwaltungswissenschaftlichen Studiengänge und schließlich
für Übersetzer amtlicher Dokumente äußerst nützlich.
Przygotowany przez Regionalną Izbę Obrachunkową w Krakowie i Saksoński Trybunał Obrachunkowy
Leksykon jest inicjatywą o istotnej wartości z kilku powodów. Przede wszystkim powstał on jako
efekt współpracy praktyków w zakresie kontroli i nadzoru. Oznacza to, że jego zakres przedmiotowy
jest efektem potrzeb, które rzeczywiście zaistniały.
Znakomicie
zresztą na te potrzeby odpowiada, skupiając się na kwestiach podstawowych, które
mogą rodzić wątpliwości w bieżących
kontaktach. Po drugie, jest to publikacja, która musiała
dopasować dwa nieidentyczne systemu normatywne. Jest to widoczne zarówno w doborze haseł, jak
i w sposobie ich definiowania. Okazuje się bowiem, że dosyć podobna przecież działalność admi-
nistracji publicznej oparta na tej samej zasadzie legalizmu w szczegółach istotnie się
różni. W obu
językach występują pojęcia, które jakkolwiek przetłumaczalne, w praktyce kontrolnej mają różne
znaczenie lub w ogóle nie występują. Zatem Leksykon pozwala nie tylko usunąć wątpliwości co do
znaczenia poszczególnych pojęć, w szczególności przy okazji tłumaczeń rozmaitych dokumentów ale
pozwala również na uzyskanie podstawowej wiedzy w zakresie pojęć spotykanych przy okazji kon-
troli administracji publicznej w obydwu krajach. Po trzecie, Leksykon jest efektem współpracy dwóch
instytucji
działających w europejskiej przestrzeni kontroli administracji publicznej. Wydaje się, że
można go potraktować jako początek znacznie szerszej inicjatywy.

08 |
Einleitung
Co raz częściej okazuje się bowiem, że wobec europeizacji prawa ale też konieczności tłumacze-
nia olbrzymiej liczby dokumentów i aktów prawnych, bardzo przydatne są nie specjalistyczne słow-
niki ale takie właśnie leksykony, które pozwalają na dopasowanie poszczególnych wersji językowych
tłumaczonych dokumentów do rzeczywistości prawnej ale również do praktyki poszczególnych
krajów Europy. Kolejnym krokiem winno zatem być rozszerzenie Leksykonu o kolejne języki i dalszy
rozwój zakresu definiowanych pojęć. Niewątpliwie jednak już w tym stanie dzieło to jest niezmiernie
przydatne nie tylko dla pracowników administracji publicznej, mających kontakty służbowe ze
swoimi odpowiednikami w innych krajach ale również dla studentów kierunków prawniczych, eko-
nomicznych i administracyjnych a także dla tłumaczy pracujących z dokumentami urzędowymi.
Developed by the Regional Chamber of Audit in Kraków and the Saxony Court of Audit, the Glossary
is an initiative with an essential value for a number of reasons. First of all, it has an effect of the
cooperation of auditing and supervision practitioners and, as such, the scope of the Glossary results
from real needs. It perfectly meets such needs, focusing on primary issues which can trigger doubts
in day-to-day contacts.
Secondly
the publication aims at matching two non-identical normative systems, which differ both
in the selection of the terms and the way such terms are defined. Interestingly, although the public
administrations operate similarly and are based on the same principle of legitimacy, they still differ
considerably in terms of details. Both languages use the terms which, no matter how much translat-
able, are used differently in the auditing practice or no such terms exist at all. Bearing that in mind,
the Glossary helps not only to eliminate doubts about the importance of respective terms, especially
while translating various documents. It also helps to acquire the basic knowledge of the terms used
in the public administration auditing in both countries. Thirdly, the Glossary is an important asset of
the cooperation of both institutions operating in the European public administration auditing do-
main. It can be seen as the starting point for a much wider initiative.
More
and more frequently the Europeanization of law generates the need for the translation of a
vast number of documents and legal acts. At the same time specialised dictionaries are hardly appli-
cable. Therefore it is the glossaries which facilitate matching respective language versions of the
documents to the legal reality but also to the practise of respective European countries. The next
stage should involve a further development of the Glossary introducing other languages and a wider
scope of terms defined. Undoubtedly, even in its present form, this publication is already very appli-
cable not only for the public administration personnel, with official contacts to their counterparts in
other countries. It can be also useful for students of law, economics and administration majors as
well as translators and interpreters working with official documents.
Prof.
Dr. hab. Tadeusz Wludyka
Jagiellonen-Universität, Krakau

 
Abkürzungen in Deutsch - Wykaz skrótów
| 09
Abkürzungen in Deutsch - Wykaz skrótów
Abs.
Absatz
AO
Abgabenordnung
BAföG
Bundesausbildungsförderungsgesetz
BGB
Bürgerliches Gesetzbuch
d. h.
das heißt
DIN
Deutsche Industrie-Norm
EFRE
Europäischer Fonds für regionale Entwicklung
ESF
Europäischer Sozialfonds
EStG
Einkommensteuergesetz
EU
Europäische Union
GG
Grundgesetz
GWB
Gesetz gegen Wettbewerbsbeschränkungen
HGB
Handelsgesetzbuch
i. d. R.
in der Regel
i. S. d.
im Sinne des
i. V. m.
in Verbindung mit
IAS
International Accounting Standards
IFRS
International Financial Reporting Standards
IT
Informationstechnik
o. ä.
oder ähnlich
ÖPP
Öffentlich-Private Partnerschaften
RHG
Rechnungshofgesetz
RLBau
Richtlinien für die Durchführung von Bauaufgaben und Bedarfsdeckungsmaßnahmen des
Freistaates Sachsen im Zuständigkeitsbereich der staatlichen Vermögens- und Hochbauver-
waltung
SAB
Sächsische Aufbaubank - Förderbank -
SächsGemO
Gemeindeordnung für den Freistaat Sachsen
SächsLKrO
Landkreisordnung für den Freistaat Sachsen
SächsSÜG
Sächsisches Sicherheitsprüfungsgesetz
SächsVerf
Verfassung des Freistaates Sachsen
SäHO
Sächsische Haushaltsordnung
StGB
Strafgesetzbuch
StPO
Strafprozessordnung
VS
Verschlusssachen
VwV
Verwaltungsvorschrift
VwVfG
Verwaltungsverfahrensgesetz
VwV-SäHO
Verwaltungsvorschriften des SMF zur SäHO vom 27.06.2005
z. B.
zum Beispiel
ZPO
Zivilprozessordnung

 
Wykaz skrótów - Abkürzungen in Polnisch
| 11
Wykaz skrótów - Abkürzungen in Polnisch
Art.
artykuł
Dz. U.
Dziennik Ustaw
EFS
Europejski Fundusz Socjalny
poz.
pozycja
r.
rok
RP
Rzeczpospolita Polska
ust
ustęp

 
| 13
Deutsch-polnisches
Glossar

Abgabe - Anteilfinanzierung
Deutsch-polnisches Glossar
|
15
Abgabe
Opłata, podatek, danina publiczna
fee, tax, levy
Abgaben sind Geldleistungen, die an
ein öffentlich-rechtliches Gemeinwe-
sen (z. B. den Staat) gezahlt werden
müssen. Die Abgaben lassen sich in
vier Abgabearten unterscheiden: Steu-
ern, Sonderabgaben, Gebühren und
Beiträge.
Opłata jest
świadczeniem pieniężnym i
odpłatnym.
Podatek jest
świadczeniem
pieniężnym o charakterze
publicznoprawnym, przymuszonym,
bezzwrotnym, nieodpłatnym, na rzecz
Skarbu Państwa. W Niemczech
rozróżnia się
cztery rodzaje
opłat
(danin publicznych): podatki, daniny
specjalne, opłaty i składki.
A fee is the price one pays as
remuneration for rights or services.
A tax is a financial charge or other levy
imposed upon a taxpayer by a state or
the functional equivalent of a state to
fund various public expenditures. Levy
is an amount of money, such as a tax,
that you have to pay to a government
or organization. In Germany there are
four kinds of payments (levies): taxes,
special levies, fees (charges) and
contributions.
Abrechnung
Rozliczenie
settlement
Eine Abrechnung ist der Nachweis
gegenüber der zuständigen Kasse über
die Verwendung der Einnahmen und
der Bestandsverstärkungen sowie der
Auszahlungen und der Ablieferungen
(VwV-SäHO).
Uregulowanie wzajemnych
należności,
zobowiązań między przedsiębiorstwem
i dostawcami, dłużnikami i
wierzycielami, pracodawcami i
pracownikami itp.
Settling accounts; payables, liabilities
between an organization and suppliers,
debtors and creditors, employers and
employees, etc.
Abschlussgespräch
Rozmowa końcowa
final talk
Nach den Erhebungen werden die
Prüfungsergebnisse in der Regel mit
der zuständigen Stelle in einem Ab-
schlussgespräch erörtert. Das Ab-
schlussgespräch soll insbesondere über
die Feststellungen informieren und der
zuständigen Stelle die Möglichkeit
geben, ihre Auffassung dazu vorzutra-
gen. Ziel ist es, den maßgeblichen
Sachverhalt unstreitig zu stellen.
Rozmowa z jednostką
kontrolowaną po
zakończeniu
kontroli
mająca na celu
omówienie protokołu pokontrolnego.
W rozmowie końcowej właściwa
jednostka
może przedstawić
swoje
stanowisko.
A talk with the entity audited after the
audit completion to discuss the post-
audit report. During the talk the
applicable entity may present their
stand.
Anlage
Załącznik
annex
Eine Anlage ist eine Beilage zu einem
Schreiben. Sie soll den Inhalt dieses
Schreibens ergänzen oder bestätigen.
tekst, materiał graficzny lub też
inny
przedmiot, odnoszący się do treści
głównego dokumentu, dołączony do
niego w celu uzupełnienia, bądź
uprawomocnienia jego
treści.
A text, graphic material or another
material referring to the contents of
the principal document, attached
thereto to supplement or to make the
principal document effective.
Anteilfinanzierung
Współfinansowanie
co-financing
Unter Anteilsfinanzierung versteht
man die Teilfinanzierung des zu erfül-
lenden Zwecks. Diese erfolgt nach
einem bestimmten Vomhundertsatz
oder Anteil der zuwendungsfähigen
Ausgaben (VwV zu § 44 SäHO).
Pomoc finansowa udzielana w
określonej części w realizowanym
projekcie czy
przedsięwzięciu.
Financial assistance provided as a
specific part of the project or
undertaking.

Auflage -
Augenscheinnahme
16 |
Deutsch-polnisches Glossar
Auflage
Klauzula dodatkowa
additional clause
Eine Auflage ist eine Bestimmung,
durch die dem Begünstigten ein Tun,
Dulden oder Unterlassen vorgeschrie-
ben wird (§ 36 Abs. 2 VwVfG).
Dodatkowa klauzula zamieszczana w
decyzji administracyjnej,
nakładająca
na adresata decyzji
określone
obowiązki lub wymóg zastosowania
przepisów szczególnych przez organ
wydający
decyzję.
Additional clause provided in
administrative decision, determining
specific obligations for the addressee
of the decision or the requirement for
the decision issuer to apply special
provisions.
Aufsicht
Nadzór administracyjny
administrative supervision
Die Aufsicht gliedert sich nach § 17
Sächsisches Verwaltungsorganisations-
gesetz in die Fachaufsicht und die
Dienstaufsicht. Soweit nichts anderes
geregelt ist, führen die Fach- und
Dienstaufsicht die Staatsministerien
über die ihnen unmittelbar nachgeord-
neten Staatsbehörden.
Die Fachaufsicht erstreckt sich auf die
Sicherstellung der rechtmäßigen und
zweckmäßigen Aufgabenwahrneh-
mung. Die Aufsichtsbehörden können
sich insbesondere unterrichten lassen
und Weisungen erteilen; das
Weisungsrecht ist nicht beschränkt.
Die Dienstaufsicht erstreckt sich auf
alle Aufgabengebiete, die Vorausset-
zung für den geordneten Ablauf des
Dienstbetriebes sind, insbesondere den
Aufbau, die allgemeine Geschäftsfüh-
rung und die Personalangelegenheiten
der Behörde.
Nadzór w administracji publicznej
polega na możliwości władczego
ingerowania w działalność podmiotu
nadzorowanego, wraz z pociąganiem
do odpowiedzialności osób,
nakazywania naprawienia uchybień, z
zagrożeniem karami dyscyplinarnymi w
razie niewykonania tychże nakazów.
Nadzór może być
prewencyjny
(sankcjonowanie czyli zatwierdzanie
uchwał) lub następczy (np. wiążące
zalecenia pokontrolne). W Saksonii
nadzór dzieli się na merytoryczny i
służbowy
i jest sprawowany przez
właściwe ministerstwa. Nadzór
merytoryczny dotyczy zapewnienia
zgodnej z prawem i
określonymi celami
realizacji zadań. Organy nadzoru mają
prawo uzyskania informacji i
wydawania poleceń. Prawo do
wydawania poleceń
nie jest
ograniczone. Nadzór służbowy rozciąga
się na wszystkie dziedziny, które są
warunkiem pprawidłowego przebiegu
pracy, w szczególności strukturę,
ogólne prowadzenie spraw i sprawy
kadrowe urzędu.
Supervision in public administration
involves a possibility of authoritative
interfering in the activity of the entity
supervised, including making persons
accountable, ordering the repair of
infringements, under the threat of
disciplinary punishment I the case of
any failure of the execution of such
orders. Supervision can be preventive
(sanctioning, namely giving official
approval for resolutions) or consequent
(e.g. final and binding post-audit
recommendations). In Saxony
supervision is divided into content-
wise and official and it is performed by
competent ministries. The content-
wise supervision involves ensuring that
the execution of responsibilities is
compliant with the law and specific
objectives. The bodies of supervision
enjoy
the right to acquire information
and to give orders. The right to give
orders is not restricted. The official
supervision covers all kinds of domains
which condition an adequate course of
work, especially the structure, general
management of matters and the
authority HR.
Augenscheinnahme
wizja lokalna
site inspection
Unter Augenscheinnahme versteht man
eine Besichtigung zur allgemeinen
Beurteilung und Analyse der Situation
am geprüften Ort bzw. an der geprüf-
ten Stelle.
urzędowe oględziny terenu, lokalu itp.
dla zbadania okoliczności przestępstwa
lub stwierdzenia czegoś
An official inspection of the premises
to investigate the circumstances of a
crime or to identify something.

Ausgabe - Bauprüfung
Deutsch-polnisches Glossar
|
17
Ausgabe
Rozchód/Wydatek
expenditure
Eine Ausgabe ist eine Auszahlung, die
im Titelbuch zu buchen ist (VwV-
SäHO).
Eine Ausgabe im kameralen Sinne
entspricht weitestgehend dem doppi-
schen Begriff einer Auszahlung. Sie
bezeichnet den Abfluss an liquiden
Mitteln. Sie wird im Haushaltsplan für
das Haushaltsjahr angesetzt,
in dem
sie voraussichtlich fällig und damit
kassenwirksam wird.
Eine Ausgabe im doppischen Sinne
verringert das Geldvermögen (Summe
aus dem Zahlungsmittelbestand und
den Forderungen abzüglich der Ver-
bindlichkeiten). Zu den Ausgaben zäh-
len Auszahlungen, Minderungen des
Bestandes an Forderungen, sowie
Vermehrungen der Geldschulden.
Wydatek pieniężny dokonany w
określonym czasie, w księgowości:
pozycja konta rachunkowego, w
której
wykazuje się
wydatki / środki pieniężne
wydatkowane przez państwo i
samorządy
terytorialne na realizację
ich zadań.
An amount of money spent at specific
time, in accounting: an item of the
accounts where expenditure/ funds are
spent by the state and local
governments to execute their
responsibilities.
Ausgleichen
Rekompensować
to compensate
Ausgleichen ist das Beseitigen von
Unterschieden durch Angleichung.
In der Kaufmannssprache ist damit
auch das Begleichen einer Rechnung
gemeint.
Zrównoważenie lub wyrównanie braku,
niedoboru lub ujemnego charakteru
czegoś
To balance or to make up for a lack,
deficit or a negative nature of
something
Auszahlung
wypłata
salary/ payment
Die Auszahlung ist ein Begriff, der
insbesondere im Kassenwesen und der
Doppik angewandt wird. Sie bezeichnet
den Abfluss liquider Mittel (Finanzmit-
tel). Hierfür gibt es in der öffentlichen
Verwaltung häufig eine Kasse oder
Zahlstelle. Eine Auszahlung ist eine
Zahlung, die von der Kasse oder Zahl-
stelle bar oder unbar oder von der
Kasse durch Verrechnung geleistet
wird (VwV-SäHO).
ogół wydatków
pieniężnych i innych
świadczeń wypłacanych pracownikom
z tytułu zatrudnienia w podmiocie
gospodarczym. W Niemczech wypłata
jest
pojęciem stosowanym przede
wszystkim w kasowości i samorządach
stosujących pełną księgowość, przy
czym określa rozchód środków
finansowych. W celu dokonywania
wypłat w administracji publicznej
często tworzy się kasę lub punkt
kasowy. Wypłata
jest
platnością
świadczoną w gotówce, świadczeniem
bezgotówkowym lub świadczeniem
realizowanym przez kasę w formie
potrącenia.
Total funds and other benefits paid to
the employees for their employment
with an organization. In Germany the
salary/ wage is a term applied mostly
in terms of profitability and local
governments with comprehensive
bookkeeping, and determining the
expenditure of funds. To pay salaries
and wages in public administration,
cashier's desk is often established. The
payment is made in cash, to bank
account or in a form of deduction
Bauprüfung
kontrola budowlana
construction project audit
Der Sächsische Rechnungshof prüft
staatliche und kommunale Hochbau-
und Straßenbaumaßnahmen und Zu-
wendungsbaumaßnahmen.
Kontrola państwowych i gminnych
projektów budowli naddziemnych i
drogowych oraz dotacji przyznawanych
na ich wykonanie, przeprowadzana
przez Saksoński Trybunał
Obrachunkowy.
Audit of state and commune
overground structures and roads
projects as well as subsidies awarded
for their execution, performed by the
Saxony Court of Audit.

beaufsichtigte
Stelle -
Bedarfsdeckungsverfahren
18 |
Deutsch-polnisches Glossar
beaufsichtigte
Stelle
jednostka nadzorowana
entity supervised
Die beaufsichtigte Stelle ist in der
Regel eine Organisationseinheit, die
der (Dienst- und/oder Fach-) Aufsicht
einer anderen Organisationseinheit
unterstellt ist.
komórka
w której nadzór jest
prowadzony przez cały czas trwania
danego procesu. Nie ma charakteru ani
cyklicznego ani wyrywkowego.
Nadzorowi
podlega
całość
wykonywanych prac na każdym etapie
ich zaawansowania. Z reguły
wyznaczona jest w tym celu konkretna
osoba lub organizacja,
której
celem
jest bieżąca weryfikacja i raportowanie
z postępu danych prac.
The entity where supervision is
performed throughout a given process.
It is neither regular or ad-hoc. The
supervision covers all the works at
each stage of advancement. In general
a specific person or organization is
appointed for verifying and reporting
on the advancement of specific works
as they arise.
Bedarf
zapotrzebowanie
order or demand
Der Bedarf allgemein ist das in einer
bestimmten Situation Benötigte. In der
öffentlichen Verwaltung ist der Bedarf
häufig das Ergebnis von Bedürfnissen,
die mess- und bezifferbar sind, so z. B.
der Personalbedarf, der Raumbedarf,
der Bedarf an Finanzmitteln oder an
Büromaterial.
Ogólnie wykaz rzeczy potrzebnych
komuś do pracy lub zlecenie ich
dostarczenia sporządzane np. w formie
pisemnej. W niemieckiej administracji
publicznej zapotrzebowanie
wynika z
potrzeb określonych miarowo i
pieniężnie, np. zapotrzebowanie na
personel, zapotrzebowanie na środki
pieniężne).
In general a list of items needed by
someone for work or an order for
supplying such items made e.g. in
writing. In German public
administration the order results from
the needs determined by quantity or
number and amount of money, e.g. a
demand for personnel, for funds).
Bedarfsanmeldung
zgłoszenie zapotrzebowania
notification of the demand
Für Maßnahmen zur Bedarfsdeckung
(Unterbringung) von Landesbehörden
und Einrichtungen des Landes sind
förmliche Anmeldungen einzureichen.
Darin ist anzugeben, welche Art der
Maßnahme erforderlich ist, wie z. B.
Kleine Umbaumaßnahme, Erneuerung
von technischen Anlagen, wesentliche
Flächenmehrung, Verlängerung von
Anmietungen. Dementsprechend wird
das weitere Verfahren bestimmt.
Formalne zgłoszenie, zawiadomienie o
zapotrzebowaniu (na zakwaterowanie)
dokonywane przez niemiecki urząd
krajowy czy inną
instytucję, w którym
należy podać rodzaj środków
koniecznych do wdrożenia (drobne
prace budowlane, odnowa zaplecza
technicznego, zwiększenie powierzchni
użytkowej, przedłużenie umowy o
najem).
A formal notification of the demand
(for accommodation) made by German
land authority or another institution in
which one has to provide a kind of
means necessary for implementation
(minor building works, technical
facility renovation, floor space
increase, rental agreement
prolongation).
Bedarfsdeckungsverfahren
postępowanie
pokrycia
zapotrzebowania
demand satisfying procedure
Ist für die Unterbringung einer Landes-
behörde oder Einrichtung des Landes
eine Große Baumaßnahme erforderlich,
ist ein Verfahren nach Richtlinie Bau
durchzuführen, beginnend mit der
förmlichen Bedarfsanmeldung.
Postępowanie związane
z realizacją
zapotrzebowania budowlanego, np.
zakwaterowania niemieckiego urzędu
krajowego lub jego instytucji,
przeprowadzane zgodnie z wytycznymi
Richtlinie Bau.
A procedure related to the execution
of building demand, e.g.
accommodating German land authority
or its institutions, compliant with the
Richtlinie Bau guidelines.

Befugnis
des Finanzprüfers
-
Bericht
Deutsch-polnisches Glossar
|
19
Befugnis des Finanzprüfers
uprawnienia inspektora
authority of the auditor
Finanzprüfer sind als Beauftragte des
Rechnungshofes befugt, im Rahmen
der durchzuführenden Prüfungen und
nach Prüfungsankündigung von der
geprüften Stelle die Erteilung der für
die Prüfung erforderlichen Auskünfte
zu verlangen, das Gelände und die
Räumlichkeiten der geprüften Stelle zu
betreten, Einsicht in die erforderlichen,
auch datenschutzrelevanten, Unterla-
gen zu fordern und Kopien anzuferti-
gen.
w związku z wykonywaną pracą
inpektorzy maja prawo do
żądania
niezbędnych
informacji
dotyczących
działalności
kontrolowanych jednostek,
wstępu na teren i do pomieszczeń
jednostek,
wglądu
w
dokumentację,
zabezpieczania dokumentów i innych
dowodów, dostępu do danych
osobowych, sporządzania odpisów
oraz wyciągów z dokumentów.
In relation to their work, auditors are
entitled to request the indispensable
information on the activity of the
entities audited, to enter their
premises, to inspect the
documentation, to secure documents
and other evidence, to access personal
data, to make certified copies and
extracts from documents.
Beitrag
składka/opłata
contribution/fee
Ein Beitrag ist eine Form der öffent-
lich-rechtlichen Abgabe, der für die
Bereitstellung der Möglichkeit der
Benutzung besonderer Einrichtungen
oder der Ausnutzung besonderer Vor-
teile erhoben wird, z. B. Studienbeitrag.
W Niemczech jako
publiczno-prawna
opłata pobierana przez instytucję
publiczną od osób, które
korzystają
z
możliwości użytkowania
tej instytucji,
np. opłata za studia.
In Germany as a public-law fee
collected by a public institution from
persons who enjoy the possibility of
benefiting from that institution, e.g.
tuition fee for studies.
Benchmarking
analiza porównawcza (Benchmarking)
benchmarking
Instrument zur Leistungsoptimierung,
das externe oder interne (Leistungs-)
Vergleiche von Ergebnissen, Prozessen
und Methoden beinhaltet.
Instrument,
polegający
na
porównywaniu procesów i praktyk
stosowanych przez daną
jednostkę
organizacyjną, ze stosowanymi w
innych jednostkach
uważanych za
najlepsze w analizowanej dziedzinie.
Wynik takiej analizy
służy
jako
podstawa doskonalenia.
An instrument which involves a
comparison of processes and practises
applied by a given organizational unit
with those applied in other entities
considered best in the field analysed.
The result of such analysis is a
springboard for improvement.
Bericht
raport
report
Ein Bericht ist eine Mitteilung, bei der
ein Sachverhalt, ein Prozess oder eine
Handlung objektiv beschrieben wird.
sprawozdanie z jakichś prac lub relacja
o stanie czegoś, ustne lub pisemne
doniesienie o czymś zwierzchnikowi
lub instytucji nadrzędnej.
an account given on specific works or
on the condition of something, an oral
or written communication about
something to the superior or a superior
institution.

Bescheid
- Bewilligung
20 |
Deutsch-polnisches Glossar
Bescheid
decyzja
decision
Unter Bescheid versteht man den Aus-
druck des Handelns der öffentlichen
Verwaltung. Im engeren Sinne sind
Bescheide Verwaltungsakte. Als Ver-
waltungsakt gilt jede Verfügung,
Ent-
scheidung oder andere hoheitliche
Maßnahme, die eine Behörde zur Re-
gelung eines Einzelfalls auf dem Gebiet
des öffentlichen Rechts trifft und die
auf unmittelbare Rechtswirkung nach
außen gerichtet ist (§ 35 VwVfG). Das
dem Verwaltungsakt zugrunde liegende
Verwaltungsverfahren ist im VwVfG
geregelt.
Rodzaj rozstrzygnięcia w danej
sprawie.
Decyzje
aktami
administracyjnymi podobnie jak
postanowienia czy rozstrzygnięcia
nadzorcze, które podejmuje
urząd w
celu regulacji indywidualnej sprawy w
dziedzinie administracji publiczej. W
szerszym rozumieniu mogą to też być
obwieszczenia urzędowe bez mocy
aktu admnistracyjnego.
A kind of a conclusion or resolution
reached after consideration. Decisions
are administrative acts similarly as
supervisory statements or resolutions
taken by the authority to settle an
individual public administration case.
In a broader sense, those can also
include official announcements
without effect of administrative act. A
kind of settlement in a given case.
Bestandsaufnahme
inwentaryzacja
Stock-taking
Die Bestandsaufnahme ist die körperli-
che oder buchmäßige Erfassung aller
Vermögensgegenstände und Schulden
eines Unternehmens oder einer Ver-
waltungseinheit zu einem bestimmten
Zeitpunkt. In der VwV zu SäHO werden
für die Verwaltung des Freistaates
Sachsen Regelungen zur Durchführung
der Bestandsprüfung getroffen.
ogół
czynności rachunkowych
zmierzających do sporządzenia
szczegółowego spisu z natury
składników
majątkowych i źródeł ich
pochodzenia na określony dzień.
Inwentaryzacja polega na ustaleniu za
pomocą spisu faktycznego stanu
wszystkich rzeczowych i pieniężnych
składników
majątkowych, jak też
wyjaśnienie różnic pomiędzy stanem
stwierdzonym podczas inwentaryzacji
(rzeczywistym) a stanem
wynikającym
z ewidencji księgowej.
All accounting actions made for a
detailed stock inventory of assets and
the sources of their origin as for a
specific day. Stock-taking involves
finding, using a list, of the actual
condition of all tangible assets and
cash in hand and in bank, as well as
accounting for the differences between
the state identified during the sock-
taking (the real state) and the state
resulting from bookkeeping.
Beteiligung
udział
share
Eine Beteiligung stellt ein durch Kapi-
taleinlage bei einer Gesellschaft er-
worbenes Mitgliedschaftsrecht dar, das
eine Dauerbeziehung zu einem Unter-
nehmen begründen soll. Ein Mindes-
tanteil ist dafür nicht Voraussetzung
(VwV zu § 65 SäHO).
ogół uprawnień
i obowiązków
wspólnika wobec spółki, który
wyznacza status prawny wspólnika.
Jest podstawą bycia wspólnikiem w
spółce
Any of the equal portions into which
property or invested capital is
divided; any of the equal interests or
rights into which the entire stock of a
corporation is divided and ownership
of which is regularly evidenced by one
or more certificates.
Bewilligung
przyznanie dotacji
granting a subsidy
Eine Bewilligung ist eine öffentlich-
rechtliche Erlaubnis. Sie wird in der
Regel in Bescheidform erteilt. Im
Haushaltsrecht umfasst sie die Be-
kanntgabe der Entscheidung gegenüber
dem Zuwendungsempfänger, dass der
Freistaat Sachsen eine Zuwendung für
einen konkret festgelegten Zweck
leistet (VwV zu § 44 SäHO).
Pozwolenie publiczno-prawne; w
prawie budżetowym Saksonii
dokument
stwierdzający przyznanie
komuś publiczno-prawnej
dotacji,
dotacje przyznawane są
na na
konkretny cel (przepisy administracyjne
do § 44 Saksońskiej
Ustawy
Budżetowej
(SäHO-Sächsische
Haushaltsordnung).
Public-law permission; in the budget
law of Saxony the document stating
that some entity has been granted a
public-law subsidy, the subsidies are
allocated for a specific objective
(administrative provisions to § 44 of
the Saxony Budget Act (SäHO-
Sächsische Haushaltsordnung).

Bewilligungszeitraum
- Bilanzsumme
Deutsch-polnisches Glossar
|
21
Bewilligungszeitraum
okres przyznanej dotacji
period the subsidy is granted for
Bewilligungszeitraum ist der Zeitraum,
in dem das Vorhaben durchzuführen ist
und in welchem die Leistungen er-
bracht werden müssen, für welche
Ausgaben/Kosten als zuwendungsfähig
geltend gemacht werden sollen (Pro-
jektdurchführungszeitraum, VwV zu
§ 44 SäHO).
czas na jaki udzielane jest
dofinansowanie, okres ten może,
szczególnie
w przypadku dotacji na
wspieranie
projektów, wykraczać poza
ramy bieżącego roku budżetowego,
jeżeli istnieje w ramach prawa
budżetowego przyzwolenie na
przeniesienie wydatków (przepisy
administracyjne do
§ 44 Saksońskiej
Ustawy Budżetowej (SäHO-Sächsische
Haushaltsordnung).
The period the co-financing is granted
for; the period can, especially in the
case of subsidies to support projects,
go beyond the current budget year if,
under the budget law, there exists an
acceptance for carrying the
expenditure forward.
Bewirtschaftung
zagospodarowanie
środków
funds management
Unter Bewirtschaftung wird die Inan-
spruchnahme und Überwachung der
erteilten Ermächtigung zur Ausführung
des Haushaltsplans durch die Verwal-
tung im Rahmen des Haushaltsvollzugs
verstanden. Die Bewirtschaftung be-
darf einer Berechtigung (Bewirtschaf-
tungsbefugnis, VwV zu § 44 SäHO).
Korzystanie z i nadzór nad udzielonymi
upoważnieniami do wykonywania
budżetu dokonywane przez
administrację
w ramach wykonania
budżetu. Zagospodarowanie środków
wymaga odpowiedniego uprawnienia
((przepisy administracyjne
do
§ 44
Saksońskiej
Ustawy
Budżetowej
(SäHO-Sächsische Haushaltsordnung).
The use of and supervision over the
authorizations granted to execute the
budget made by administration as part
of budget execution. Funds
management requires an adequate
entitlement (administrative provisions
to § 44 of the Saxony Budget Act
(SäHO-Sächsische Haushaltsordnung)).
Bilanz
bilans
balance
Nach steuer- und handelsrechtlichen
Vorschriften zum Bilanztermin zu
fertigende Aufstellung über das Ver-
mögen (Aktiva) und das Kapital (Passi-
va).
zestawienie aktywów i pasywów
jednostki
sporządzane na początek
(bilans otwarcia) i koniec (bilans
zamknięcia) okresu sprawozdawczego
(obrachunkowego) w organizacjach
prowadzących księgowość według
zasad tzw. pełnej rachunkowości.
Należy do obowiązkowych sprawozdań
finansowych.
A breakdown of assets and liabilities of
the entity made at the beginning
(opening balance) and at the end
(closing balance) of the accounting
period in organizations with the so-
called comprehensive accounting. It is
a mandatory financial statements.
Bilanzieren
bilansować
to balance
Eine Bilanz fertigen.
1. w księgowości: a) sporządzać bilans
księgowy;
b) o pozycji, sumie w
bilansie księgowym: wyrównywać
wielkości; 2. podsumowywać,
zestawiać
In accounting: to prepare a balance
sheet.
Bilanzsumme
suma bilansowa
balance sheet total
Die Bilanzsumme bezeichnet im Rech-
nungswesen die Summe aller Aktiva
(das Vermögen) bzw. die Summe aller
Passiva (das Kapital) zum Bilanzstich-
tag. Beide Summen sind identisch.
łączna wielkość aktywów podmiotu
(równa wielkości pasywów)
The balance sheet total is the total
value of the assets of the entity (equal
to the amount of liabilities).

Buchen
-
Bürgschaft
22 |
Deutsch-polnisches Glossar
Buchen
księgowanie
bookkeeping
Über das Vermögen und die Schulden
ist Buch zu führen oder ein anderer
Nachweis zu erbringen. Buchungen im
Sinne des Haushaltsrechts sind die
Eintragungen von Beträgen und erläu-
ternden Angaben in die Bücher der
Kasse (VwV zu § 71 SäHO).
dokonywanie zapisów w księgach
rachunkowych.
Keeping records of the financial affairs
of a business.
Buchungsbeleg
dowód księgowy
accounting evidence
Ein Buchungsbeleg ist als Grundlage
jeder Buchung Ausfluss des
Grundsat-
zes ordnungsgemäßer Buchführung. Er
dient als Nachweis der Richtigkeit der
Aufzeichnungen. Alle Buchungen sind
zu belegen (§ 75 SäHO).
dokument będący podstawą
dokonanego zapisu w księgach
rachunkowych (np. faktura VAT).
A document providing the grounds for
a record in accounts (e.g. VAT invoice).
Buchungsposten
pozycja
księgowa
accounting item
Ein Buchungsposten bezeichnet einen
Buchungsvorgang auf einem Konto.
Ihm liegt ein Geschäftsvorgang zu-
grunde. Seine Ausführung hat eine
Veränderung eines Saldos zur Folge.
Pozycja
księgowa to każde
pojedyncze
księgowanie dotyczące
danej operacji
gospodarczej
Accounting item is each single
recording in accounts pertaining to a
given economic transaction
Bundesland
Kraj związkowy
Bundesland
Ein Land (umgangssprachlich auch
Bundesland) ist ein teilsouveräner
Gliedstaat der Bundesrepublik
Deutschland. Die Bundesrepublik wird
seit 1990 aus 16 Ländern gebildet. Die
Länder sind Staaten mit eigenen Lan-
desverfassungen, Parlamenten und
Verwaltungsstrukturen. Durch das
Grundgesetz ist die Ausübung der
Staatsgewalt zwischen Bund und Län-
dern aufgeteilt.
Tak zwany land, część składowa
Republiki
Federalnej
Niemiec.
Republika składa się
od 1990 roku z 16
landów. Landy są państwami z własną
konstytucją
krajową, parlamentem
krajowym
i
strukturami
administracyjnymi. Ustawa zasadnicza
Niemiec
(Grundgesetz) regluluje
podział władzy państwowej pomiędzy
federacją
a landami.
A Bundesland is a part of the Federal
Republic of Germany. Since 1990 the
Republic has been made up of 16
lands. Lands are states with their own
constitutions, land parliament and
administrative structures. The
Constitution of Germany (Grundgesetz)
regulates the division of the state
power between federation and lands.
Bürgermeister
burmistrz
mayor
Ein Bürgermeister fungiert als Vorsit-
zender des Gemeinderates und Leiter der
Gemeindeverwaltung. Er vertritt die
Gemeinde (§ 51 Abs. 1 SächsGemO).
urzędnik stojący na czele władz miasta
lub gminy
the head of the city (town) or
municipality
Bürgschaft
poręczenie
suretyship
Eine Bürgschaft ist ein einseitig ver-
pflichtender Vertrag, in dem sich der
Bürge gegenüber dem Gläubiger eines
Dritten verpflichtet, für die Erfüllung
der Verbindlichkeit des Dritten einzu-
stehen (§ 765 BGB).
umowa cywilnoprawna, przez którą
jedna strona
– poręczyciel –
zobowiązuje
się
wobec wierzyciela, że
wykona zobowiązanie dłużnika, gdyby
ten ostatni sam go nie wykonał
By a contract of suretyship the surety
puts himself under a duty to the
creditor of a third party to be
responsible for discharging that third
party’s obligation.

Darlehen
- Disziplin
der öffentlichen Finanzen
Deutsch-polnisches Glossar
|
23
Darlehen
pożyczka
loan
Ein Darlehen ist die vertragliche Ver-
einbarung der Hingabe von Geld (§§ 88
ff. BGB) oder vertretbaren Sachen (§§
607 ff. BGB) zur vorübergehenden
Nutzung, mit der Verpflichtung des
Darlehensnehmers, dem Darlehensge-
ber das Empfangene (zur vereinbarten
Zeit oder auf Abruf bzw. Kündigung) in
Sachen von gleicher Art, Güte und
Menge zurückzugewähren. Zinsen sind
nur zu erstatten, wenn dies besonders
vereinbart wurde.
umowa cywilnoprawna
polegająca na
przeniesieniu przez
dającego pożyczkę
na rzecz biorącego pożyczkęcwłasności
określonej ilości pieniędzy albo rzeczy
oznaczonych co do gatunku z tym
zastrzeżeniem, że biorący pożyczkę
zwróci dającemu pożyczkę tą samą
ilość pieniędzy albo tą samą ilość
rzeczy tego samego gatunku i tej
samej
jakości
A civil-law agreement which transfers
the ownership of a specific amount of
money or property by the lender to the
lendee provided that the lendee
returns the same amount of money or
the same property to the lender. The
contract of loan confers rights, and
imposes duties on the lender.
Datenschutz
ochrona danych osobowych
personal data protection
Unter Datenschutz versteht man
Rechtsbestimmungen zum Schutz
personenbezogener Informationen vor
Missbrauch durch Dritte.
regulacje prawne
dotyczące tworzenia
i posługiwania się zbiorami danych
osobowych, a także
pojedynczymi
danymi,
mające na celu
administracyjno-prawną
ochronę
prawa do prywatności.
legal regulations on the collection and
use of personal data sets as well as
single data to ensure protection of the
right to privacy by the administrative
law.
Defizit
deficyt
deficit
Fehlbetrag im Haushalt, der den Unter-
schied zwischen den tatsächlich einge-
gangenen Einnahmen (Ist-Einnahmen)
und den tatsächlich geleisteten Ausga-
ben (Ist-Ausgaben) zuzüglich des Un-
terschieds zwischen den aus dem Vor-
jahr übertragenen und den in das
kommende Jahr zu übertragenden
Einnahme- und Ausgaberesten (§ 25
SäHO) ausweist.
ujemne saldo w budżecie instytucji
sytuacja, w
której
wydatki w
budżecie
danej instytucji są
wyższe niż
jej
dochody w danym okresie
rozliczeniowym (roku budżetowym).
Przeciwieństwem deficytu
budżetowego
jest
nadwyżka
budżetowa.
A negative balance in the budget of an
institution; the situation where budget
expenditure is higher than its revenue
in a given accounting (budget) period.
As opposite to budget deficit – budget
surplus.
Disziplin
der öffentlichen Finanzen
dyscyplina finansów publicznych
public finance discipline
Disziplin der öffentlichen Finanzen
bedeutet in Polen die Einhaltung der
vom Gesetzgeber bestimmten Grunds-
ätze ordnungsgemäßer Finanzwirt-
schaft der öffentlichen Mittel, ein
Verstoß dagegen kann zur Geltendma-
chung von Haftungsansprüchen füh-
ren. Zuständige Organe in diesen An-
gelegenheiten sind Beauftragte der
Disziplin der öffentlichen Finanzen und
der Hauptbeauftragte der Disziplin der
öffentlichen Finanzen, die Funktion
eines Anklägers wahrnehmen, sowie
Ausschüsse, die über die Verstoße
gegen die Disziplin der öffentlichen
Finanzen entscheiden, und der Haupt-
ausschuss, der die Funktion eines
Spruchorgans wahrnimmt.
Przestrzeganie określonych przez
ustawodawcę zasad prawidłowej
gospodarki
finansowej
środkami
publicznymi, których naruszenie może
spowodować
pociągnięcie
do
odpowiedzialności. Organami
właściwymi w sprawach o naruszenie
dyscypliny finansów publicznych są:
Rzecznicy dyscypliny finansów
publicznych oraz Główny Rzecznik
Dyscypliny Finansów Publicznych –
pełniący funkcję
oskarżycieli,
Komisje
orzekające o instancji w sprawach o
naruszenie dyscypliny finansów
publicznych
Główna
Komisja
Orzekająca – pełniące
funkcję
organów
orzekających.
A failure to obey, specified by the
legislator, the principles of the
adequate public finance management,
the violation of which may result in
making them accountable. The bodies
competent in cases of public finance
discipline violation are:
The Ombudsmen for Public Finance
Discipline and The Chief Ombudsman
for Public Finance Discipline– acting as
prosecutors.
The adjudicating committees
- an
instance in public finance discipline
violation matters.
The Chief Adjudicating Committee
acting as adjudicating bodies.

Doppelte Buchführung/Doppik
- Eigenleistung
24 |
Deutsch-polnisches Glossar
Doppelte Buchführung/Doppik
pełna księgowość
double-entry
accounting
Ist ein Buchführungsstil, bei dem jeder
Geschäftsvorfall auf mindestens zwei
Konten verbucht wird. Damit das Bi-
lanzgleichgewicht erhalten bleibt, wird
jede Veränderung eines Postens durch
entsprechende Änderung eines anderen
Postens ausgeglichen.
jedna z podstawowych zasad
rachunkowości. Zgodnie z nią, każda
operacja
gospodarcza
jest
ewidencjonowana na co najmniej
dwóch różnych kontach, po dwóch
różnych
stronach i w identycznej
wartości na stronach różnych kont
(zapis jednakowy)
One of the basic principles of
accounting where each economic
transaction is recorded in at least two
different accounts, on two different
sides and as the same value on the
sides of different accounts (the same
record).
E-Prüfung
e-kontrola
e-audit
In Polen bedeutet der Begriff
E-Prüfung, dass im Rahmen einer
Steuer- oder Finanzprüfung IT-
Werkzeuge zur Untersuchung von
Finanzvorgängen, die aus dem Finanz-
Buchhaltungssystem des Steuerpflich-
tigen stammen, von Finanzbehörden
eingesetzt werden.
E-kontrola
jest działaniem władz
skarbowych
mającym na celu
wykorzystanie w toku kontroli
podatkowej
lub
skarbowej
zaawansowanych narzędzi
informatycznych do badania danych
finansowych pochodzących z systemu
finansowo-księgowego podatnika.
E-audit is an action of fiscal
authorities to apply advanced IT tools
during the tax or fiscal audit to
investigate financial data derived from
the financial and accounting system of
the taxpayer.
Effektivität
efektywność
effectiveness
Ein Maßstab für Wirksamkeit, der das
Verhältnis von erreichtem zum ange-
strebten Ziel beschreibt.
Efektywność
to rezultat
podjętych
działań,
opisany relacją
uzyskanych
efektów do poniesionych nakładów.
Effectiveness is a result of the actions
taken, described by the relationship
between the effects gained to the
inputs made.
Eigenleistung
wkład własny
own contribution
1. Zuwendungsrecht: Geldwerte Leis-
tung, die vom Zuwendungsempfänger
persönlich erbracht werden muss bzw.
nach Festlegung im Zuwendungsbe-
scheid anstelle des Zuwendungsemp-
fängers von einem Dritten erbracht
werden darf.
2. Betriebswirtschaft: Sind betriebliche
Leistungen anstelle von Fremdleistun-
gen, die vom Unternehmen mit eigenen
Mitarbeitern und eigenem Material zur
Herstellung oder zur Reparatur von
Anlagen erbracht werden und nicht
zum Absatz oder zum Verkauf be-
stimmt sind. In Eigenleistung erbrach-
tes Sachanlagevermögen ist (handels-
rechtlich) bilanzierungspflichtig.
Wkład własny beneficjenta, w formie
pieniężnej
lub niepieniężnej, potrzeby
do realizacji na przykład projektów
unijnych.
Own contribution of the beneficiary in
a pecuniary or non-pecuniary form,
required for the execution of e.g. EU
projects.

Eigenmittel -
Einwand
Deutsch-polnisches Glossar
|
25
Eigenmittel
środki
własne
own resources
1. Zuwendungsrecht: Sind Geldmittel,
die nach dem Subsidiaritätsgrundsatz
vom Zuwendungsempfänger zur Finan-
zierung von Institutionen und Maß-
nahmen selbst aufgebracht und einge-
setzt werden und zum Zweck der Si-
cherung der Gesamtfinanzierung im
Wirtschaftsplan oder einem Kosten-
und Finanzierungsplan dargestellt
werden müssen.
2. Betriebswirtschaft: Differenz aus
Vermögen (Aktiva) und Fremdkapital -
das buchmäßige Eigenkapital. Eigen-
mittel und Eigenkapitel werden be-
triebswirtschaftlich manchmal als
identische Begriffe benutzt.
1. niemieckie prawo przyznawania
dotacji:
środki pieniężne, które
dotacjobiorca musi
wnieść, zgodnie z
zasadą
subsydiarności,
do
sfinansowania instytucji i
projektów, i
które muszą być opisane w planie
gospodarczym lub w kosztorysie
finansowym projektu w celu
zabezpieczenia pełnego finansowania.
2. ekonomika przedsiębiorstwa: różnica
wynikająca z
majątku (aktywa) i
kapitału obcego (pasywa) -
zaksięgowane
jako kapitał
własny.
Srodki własne i kapitał własny
używane są czasami w ekonomice
przedsiębiorstwa
jako synonimy.
1. Under the German subsidy-granting
law: the funds of the subsidy-receiver
must contribute, under the principle of
subsidiarity, to finance the institutions
and projects
and which must be
described in the economic plan or
financial cost estimate of the project
to ensure full financing. 2. corporate
economics: the difference resulting
from the assets and third-party equity
(liabilities) – recorded in the accounts
as own equity. Own resources and own
equity are sometimes used in corporate
economics as synonyms.
Einkommensteuer
podatek dochodowy
income tax
Der Einkommensteuer unterliegen
bestimmte Einkünfte, die der Steuer-
pflichtige während seiner unbe-
schränkten Einkommensteuerpflicht
(Welteinkommen) oder als inländische
Einkünfte während seiner beschränkten
Einkommensteuerpflicht erzielt (§ 2
Abs. 1 EStG).
Sie ist eine Jahressteuer (Kalenderjahr).
Einkünfte von juristischen Personen
werden mit einer Körperschaftsteuer
besteuert.
Podatek dochodowy – obowiązkowe
świadczenie pieniężne
osoby fizycznej
lub osoby prawnej na rzecz
państwa,
zależne od dochodu i wykorzystanych
odliczeń.
Wyróżnia się pojęcia podatku
dochodowego od osób fizycznych i
podatku dochodowego od osób
prawnych.
An income tax is a government levy
(tax) imposed on individuals or
entities, taxpayers, that varies with the
income or profits, taxable income, of
the taxpayer.
Physical persons' income tax and
corporate income tax (CIT) are
distinguished.
Einnahmen
Dochody/przychody
income/ revenue
Unter Einnahmen versteht man im
Rechnungswesen alle baren oder bar-
geldlosen Einzahlungen als Zuflüsse
von liquiden Mitteln sowie auch alle
Forderungszugänge, die durch Rech-
nungen (an Kunden) entstehen und zu
einem Anwachsen des Forderungsbe-
standes führen.
pojęcie księgowe, które oznacza
uzyskane lub należne wpływy wartości,
korzyści materialnych w ramach
prowadzonej
działalności
gospodarczej,
działalności
wykonywanej
osobiście,
pracy wykonywanej na podstawie
stosunku służbowego, stosunku pracy,
pracy nakładczej
oraz
spółdzielczego
stosunku pracy oraz z nieruchomości,
w tym ze sprzedaży
takiej
nieruchomości.
An accounting term which stands for
received or payable revenue as part of
the business activity, personal services
provided, work rendered upon a service
relationship, employment relationship ,
or home-based work and cooperative
work relationship as well as generated
from the immovable property,
including the sale of such immovable
property.
Einwand
zastrzeżenie
reservation
Kritische Äußerung einer anderen,
abweichenden Auffassung in einer
bestimmten Sache.
Im Gegensatz zu „einwandfrei“, also
ohne Beanstandung.
krytyczna uwaga lub też element
umowy nie wpływający
na jej
skuteczność, który
strony zamieszczają
w celu uelastycznienia umowy lub
zabezpieczenia swoich interesów.
A critical remark or part of an
agreement which does not affect its
effectiveness provided by the parties
thereto to make the agreement more
flexible or to secure their interests.

Entlastung -
Eröffnungsgespräch
26 |
Deutsch-polnisches Glossar
Entlastung
udzielenie absolutorium
granting the vote of approval
Auf das Bundesland Sachsen bezogen
hat der Sächsische Landtag (Entlas-
tungsorgan) - gestützt auf die Rech-
nungslegung des Sächsischen Staats-
ministeriums der Finanzen und des
Berichtes des Rechnungshofes des
Freistaates Sachsen - darüber zu ent-
scheiden, ob der Regierung die Entlas-
tung erteilt wird (§ 114 SäHO). Die
Entlastung ist jährlich zu erteilen. Die
Funktion dieser Entscheidung besteht
im Wesentlichen darin, die parlamen-
tarische Rechnungsprüfung sicherzu-
stellen. Sie hat keine rechtlichen Fol-
gen, insbesondere berührt sie nicht die
rechtliche Verantwortung der an der
Haushaltführung beteiligten Personen.
Die Entlastung wurde bisher routine-
mäßig erteilt. Es besteht eine Rechts-
pflicht zur Entlastung. Die Verweige-
rung der Entlastung ist verfassungs-
rechtlich überprüfbar.
określenie aktu prawnego, który
dokonywany jest poprzez organ
uprawniony na podstawie
przedstawionego sprawozdania
rachunkowego. Udzielenie
absolutorium oznacza stwierdzenie
prawidłowości działania finansowego
organu wykonawczego w określonym
przedziale czasowym. W Saksonii
organem
udzielającym absolutorium
rządowi
jest parlament landowy
(Landtag), który opiera się przy tym na
sprwozdaniu finansowym Ministerstwa
Finansów i raporcie Saksońskiego
Trybunału Obrachunkowego.
Dotychczas absolutorium było zawsze
rytynowo udzielane. Odnowa
udzielenia absolutorium podlega
kontroli przez Trybunał Konstytyucyjny.
A legal act made by the competent
body on the grounds of the financial
statement submitted. Granting the
vote of approval stands for the
statement of the regularity of financial
activity of the executive body in a
specific period. In Saxony the body
which is granting the vote of approval
to the government is the land
parliament (Landtag) on the grounds of
the financial statement by Finance
Ministry and the report made by the
Saxony Court of Audit. So far the vote
of approval has always been routinely
granted. The refusal to grant the vote
of approval is subject to audit by the
Constitutional Tribunal.
Erfolgskontrolle
kontrola wyników
program evaluation
Eine Erfolgskontrolle ist ein systemati-
sches Prüfungsverfahren. Sie dient
dazu, während der Durchführung (be-
gleitende Erfolgskontrolle) bzw. nach
Abschluss (abschließende Erfolgs-
kontrolle) einer Maßnahme ausgehend
von der Planung, festzustellen,
- ob und in welchem Ausmaß (Zieler-
reichungsgrad) die angestrebten Ziele
erreicht wurden (Zielerreichungs-
kontrolle),
- ob die Maßnahme geeignet und
ursächlich für die Zielerreichung war
(Wirkungskontrolle) und
- ob die Maßnahme wirtschaftlich war
(Wirtschaftlichkeitskontrolle, VwV zu
§ 7 SäHO).
Forma kontroli
sprawdzająca zgodność
między planem a wynikiem
określonego działania. W Niemczech
obejmuje ona kontrolę
stopnia
osiągnięcia zaplanowanych celów,
kontrolę skukteczności zastosowanych
działań oraz kontrolę gospodarności.
A form of audit verifying the
compliance between the performance
result for a specific action. In Germany
it covers the audit of the level of
accomplishment of the
objectives,
audit of the effectiveness of the
measures taken and the audit of
economic prudence.
Eröffnungsgespräch
rozmowa z jednostką kontrolowaną
na początku kontroli
opening meeting
Im Vollzug einer Prüfung wird der
Prüfungsgegenstand und -umfang dem
Leiter der zu prüfenden Stelle oder
dem von ihm benannten Bediensteten
zu Beginn der örtlichen Erhebung
erläutert.
Omówienie zakresu i czasu trwania
kontroli w obecności kierownika
jednostki kontrolowanej.
Discussing the audit scope and period
in the presence of the head of the
entity audited.

Erstattungsprinzip -
Fehlbedarfsfinanzierung
Deutsch-polnisches Glossar
|
27
Erstattungsprinzip
zasada zwrotu wydatków
principle of reimbursement of
expenditure
Das Erstattungsprinzip ist eine Form
des Auszahlungsverfahrens bei der
Gewährung von Fördermitteln. Auszah-
lungen erfolgen nur für bereits getä-
tigte Ausgaben beziehungsweise ange-
fallene Kosten und - von Ausnahmefäl-
len abgesehen - auf Grundlage quit-
tierter Rechnungen oder gleichwertiger
Buchungsbelege.
Zasada zwrotu wydatków poniesionych
w związku
z realizacją projektu
unijnego. Przy składaniu wniosku o
rozliczenie poniesionych już
kosztów w
części
finansowej
beneficjent
przedstawia zestawienie wydatków,
odnosząc
je do
szczegółowego budżetu
z wniosku o
dotację. Często wymagane
jest
również załączenie kopii
dokumentów księgowych
potwierdzających poniesienie tych
wydatków.
The principle of the reimbursement of
the expenditure borne in relation to
the execution of an EU project. Upon
submitting the application for the
settlement of the costs borne already,
in the financial section the beneficiary
provides a breakdown of the expenses
referring them to the detailed budget
given in the application for subsidy. It
is also often required to attach the
copies of all the bookkeeping
documents confirming the expenditure.
Europäischer Fonds für regionale
Entwicklung (EFRE)
Europejski
Fundusz
Rozwoju
Regionalnego (EFRR)
European Regional Development Fund
(ERDF)
EFRE ist einer der Struktur- und Inves-
titionsfonds der Europäischen Union.
Aufgabe des Fonds ist es, durch die
Beseitigung von Ungleichheiten zwi-
schen den verschiedenen Regionen den
wirtschaftlichen, sozialen und territo-
rialen Zusammenhalt in der Europäi-
schen Union zu stärken.
fundusz utworzony w 1975 na
podstawie art. 160 Traktatu
ustanawiającego Wspólnotę
Europejską. Zgodnie z tym przepisem,
celem funduszu jest „przyczynianie się
do korygowania podstawowych
dysproporcji
regionalnych
we
Wspólnocie poprzez niwelowanie
różnic
w poziomach rozwoju oraz
zacofania regionów’’.
the fund was established in 1975.
Article 176 of the Treaty on the
functioning of the EU (ex Article
160 TEC) provides that the European
Regional Development Fund (ERDF) is
intended to help to redress the main
regional imbalances in the European
Union.
Europäischer Sozialfonds (ESF)
Europejski Fundusz Społeczny (EFS)
European Social Fund (ESF)
ESF ist einer der Struktur- und Investi-
tionsfonds der Europäischen Union zur
Förderung der Beschäftigung und
sozialer Integration in Europa. Er för-
dert eine bessere Bildung, unterstützt
durch Ausbildung und Qualifizierung
und trägt zum Abbau von Benachteili-
gungen am Arbeitsmarkt bei.
jest głównym
narzędziem finansowym
Unii
Europejskiej,
wspierającym
zatrudnienie w państwach
członkowskich
oraz
promującym
spójność gospodarczą i społeczną.
Wydatki EFS wynoszą około 10%
całkowitego budżetu UE.
It is the principal financial tool of the
European Union, supporting
employment in member states and
promoting the economic and social
cohesion. The ESF expenditure
accounts for about 10% of the total
EU budget.
Fehlbedarfsfinanzierung
finansowanie
w celu uzupełnienia
brakujących
środków
financing to supplement the missing
funds
Unter Fehlbedarfsfinanzierung versteht
man die Teilfinanzierung des zu erfül-
lenden Zwecks zur Deckung des Fehl-
bedarfs, der verbleibt, wenn der Zu-
wendungsempfänger die zuwendungs-
fähigen Ausgaben nicht durch eigene
oder fremde Mittel decken kann (VwV
zu § 44 SäHO).
Dotacja jest przyznawana z reguły na
częściowe sfinansowanie założonego
celu i na uzupełnienie brakujących
środków finansowych. Brak środków
wynika z faktu, że
beneficjent nie jest
w stanie pokryć wydatków
kwalifikowalnych ze środków własnych
lub obcych, przyznając dotację
należy
ograniczyć
jej wysokość do pewnej
kwoty
maksymalnej
(przepisy
administracyjne do
§ 44 Saksońskiej
Ustawy BudżetowejSächsische Haus-
haltsordnung)
The subsidy is granted, in general, for a
partial financing of the objective and
for supplementing the missing funds.
The lack of funds results from the fact
that the beneficiary cannot cover the
eligible costs from own or third-party
resources, granting the subsidy; the
amount of the subsidy must be limited
to some maximum amount
(administrative provisions to § 44 of
the Saxony Budget Act (Sächsische
Haushaltsordnung))

Festbetragsfinanzierung -
Finanzbericht
28 |
Deutsch-polnisches Glossar
Festbetragsfinanzierung
finansowanie w formie stałej kwoty
fixed-amount
financing
Unter Festbetragsfinanzierung versteht
man die Teilfinanzierung des zu erfül-
lenden Zwecks mit einem festen Betrag
an den zuwendungsfähigen Ausgaben
(VwV zu § 44 SäHO).
Dotacja jest przyznawana z reguły na
częściowe
sfinansowanie
założonego
celu, możliwe
jest to w formie stałej
kwoty wydatków kwalifikowalnych. W
takim przypadku dotacja
może zostać
również
ustalona jako wielokrotność
kwoty, przypadającej na
daną,
określoną
jednostkę
(przepisy
administracyjne do
§ 44 Saksońskiej
Ustawy Budżetowej/Sächsische Haus-
haltsordnung)
The subsidy is granted, as a rule, for a
partial financing of the objective,
which is possible as a fixed-amount of
eligible costs. In such case the subsidy
can be also determined as a multiple
of the amount for a specific entity
(administrative provisions to § 44 of
the Saxony Budget Act (Sächsische
Haushaltsordnung))
Finanzanlagen
aktywa finansowe
financial assets
Als Finanzanlagen werden Anteile an
verbundenen Unternehmen, Ausleihun-
gen an verbundene Unternehmen,
Beteiligungen, Ausleihungen an Unter-
nehmen, mit denen ein Beteiligungs-
verhältnis besteht, Wertpapiere des
Anlagevermögens und sonstige Auslei-
hungen ausgewiesen (§ 266 HGB).
Diese Vermögensgegenstände gehören
zum Anlagevermögen und sind dazu
bestimmt sind, dem Geschäftsbetrieb
eines Unternehmens längerfristig zu
dienen.
aktywa
obejmujące aktywa pieniężne
(tj. aktywa w formie krajowych
środków płatniczych, walut obcych i
dewiz),
wynikające z kontraktu prawo
do otrzymania aktywów pieniężnych,
prawo do wymiany instrumentów
finansowych z inną
jednostką
na
korzystnych warunkach oraz
instrumenty kapitałowe wyemitowane
przez inne jednostki. Aktywa
finansowe, to obok środków
pieniężnych i ich ekwiwalentów (np.
czeków i weksli obcych) także nabyte
akcje, obligacje, udziały w innych
jednostkach, bony skarbowe, kontrakty
terminowe, warranty, prawa poboru,
udzielone innym podmiotom pożyczki).
Assets including pecuniary assets
(namely the assets in a form of
domestic legal tenders, foreign
currencies etc.), the right, resulting
from the contract, to receive pecuniary
assets, the right to exchange financial
instruments with another entity under
favourable conditions as well as equity
instruments issued by other entities.
Financial assets are, next to pecuniary
means and their equivalents (e.g.
cheques and third-party bills-of
exchange) also shares, bonds, shares
acquired in other entities, treasury
bills, specific-term contracts, warranty,
rights issue, loans granted to other
entities).
Finanzbericht
sprawozdanie finansowe
financial statement
In Unternehmen liefert ein Finanzbe-
richt Informationen über den Ge-
schäftsverlauf.
uporządkowane przedstawienie
sytuacji finansowej i finansowych
wyników działalności podmiotu
gospodarczego. Celem sprawozdań
finansowych o ogólnym przeznaczeniu
jest dostarczanie informacji na temat
sytuacji finansowej, finansowych
wynikach działalności
i przepływach
środków pieniężnych
jednostki,
które
są użyteczne dla szerokiego kręgu
użytkowników
przy podejmowaniu
przez nich decyzji gospodarczych.
An ordered presentation of financial
situation and financial results of the
economic entity. The aim of the
general-purpose financial statements
is to provide information on the
financial situation, financial
performance results and cash flows of
the entity, useful to a wide spectrum
of users taking economic decisions.

Finanzergebnis
-
Finanzkontrolle
Deutsch-polnisches Glossar
|
29
Finanzergebnis
wynik finansowy
financial result
Das Finanzergebnis ist ein Zwischener-
gebnis in der Gewinn- und Verlust-
rechnung, das den Saldo zwischen den
dem Finanzbereich zuzuordnenden
Erträgen und Aufwendungen darstellt.
Ein positives Finanzergebnis wird als
Gewinn, ein negatives Finanzergebnis
als Verlust bezeichnet.
różnica pomiędzy przychodami a
kosztami ich uzyskania obliczona dla
określonego podmiotu rachunkowości
w wybranym okresie sprawozdawczym.
Dodatni wynik finansowy jest
nazywany zyskiem, zaś
ujemny
stratą.
Wynik finansowy podzielony przez
wartość przychodu, aktywów lub
zaangażowanego kapitału
jest
nazywany rentownością.
The difference between revenue and
tax deductible expenses calculated for
the accounting of a specific entity in a
selected reporting period. A positive
financial result is referred to as profit,
and the negative – as loss. The
financial result divided by the value of
revenue, assets and committed capital
is referred to as profitability.
finanzielle Unterstützung
pomoc finansowa
financial assistance
Unter finanzieller Unterstützung ver-
steht man Hilfe für einen Anderen
durch Zufuhr liquider Mittel.
wsparcie dla kogoś poprzez udzielenie
środków pieniężnych
Assistance to someone by providing
funds.
Finanzierung
finansowanie
financing
Finanzierung bezeichnet Maßnahmen
der Kapitalbeschaffung und der Mittel-
rückzahlung.
dostarczanie środków pieniężnych na
coś, pokrywanie kosztów
jakiegoś
przedsięwzięcia,
jakiejś
działalności,
udzielanie funduszów; opłacanie,
subsydiowanie, subwencjonowanie,
dotowanie
Providing funds for a purpose, covering
the costs of an undertaking, an
activity, providing funds.
Finanzierungsart
rodzaj finansowania
type of financing
Zuwendungen können durch folgende
Finanzierungsarten realisiert werden:
Festbetragsfinanzierung, Anteilfinan-
zierung und Fehlbedarfsfinanzierung
(VwV zu § 44 SäHO).
Dotacje mogą
być przyznawane w
różnym
rodzaju finansowania: w
formie stałej
kwoty, w
formie
współfinansowania i w formie
uzupełnienia
brakujących środków
(przepisy administracyjne do
§ 44
Saksońskiej
Ustawy Budżetowej/
Sächsische Haushaltsordnung)
Subsidies can be granted in a form of
different types of financing: as a fixed
amount, co-financing
and as
supplementing the missing funds
(administrative provisions to § 44 of
the Saxony Budget Act (Sächsische
Haushaltsordnung)).
Finanzkontrolle
kontrola finansowa
financial audit
Unter Finanzkontrolle versteht man die
Prüfung der Haushalts- und Wirt-
schaftsführung der öffentlichen Haus-
halte durch die Rechnungshöfe.
Beispiele sind auf Ebene der EU der
Europäische Rechnungshof, auf Bun-
desebene der Bundesrechnungshof, auf
Landesebene der Sächsische Rech-
nungshof und auf Gemeindeebene die
kommunalen Rechnungsprüfungsäm-
ter.
Kontrola finansowa to szczególny
rodzaj kontroli, której przedmiotem są
zjawiska i procesy finansowe,
dotyczące głównie finansów
publicznych, jest elementem procesu
zarządzania publiczną gospodarką
finansową. Z reguły
jest podejmowana
przez państwo i zmierza do osiągnięcia
zgodności między stanem
rzeczywistym (wykonaniem) a stanem
obowiązującym (wyznaczeniem). Celem
kontroli jest zapewnienie
zgodności
między przebiegiem a wynikiem
określonego działania.
Financial audit is a special kind of
audit the subject of which are
financial phenomena and processes,
concerning mostly public finance; it is
an element of public finance
management process. As a rule, it is
performed by the state and it is
intended to accomplish the compliance
between the real state (execution) and
the state with is applicable
(determined). The aim of the audit is to
ensure a compliance between the
course and the result of a specific
action.

Finanzmittel
-
Förderrichtlinie
30 |
Deutsch-polnisches Glossar
Finanzmittel
środki
pieniężne
pecuniary means
Finanzmittel umfassen die Bargeldbe-
stände, die Bestände an Guthaben auf
Girokonten sowie die Bestände an
weiteren liquiden Mitteln (z. B. Wech-
sel, Schecks) zur Finanzierung der
Verwaltungstätigkeit.
są to aktywa pieniężne w formie
krajowych
środków płatniczych, walut
obcych i dewiz, znajdujące się w
obrocie gotówkowym lub w obrocie
następującym za pośrednictwem
bieżących rachunków bankowych.
Zalicza się do nich gotówkę w kasie
oraz depozyty płatne na żądanie
Those are pecuniary assets in a form of
domestic legal tender, foreign
currencies, in cash transactions or
transactions via current bank accounts.
They include cash in hand and deposits
payable on request.
Finanzprüfer
inspektor kontroli
audit inspector
Ein Finanzprüfer ist ein Bediensteter
einer Kontrollbehörde, der die öffentli-
chen Finanzen überprüft.
urzędnik ds. spraw kontroli gospodarki
finansowej,
An official for financial management
audit.
Förderbank
bank wsparcia
support bank
Eine Förderbank ist ein Kreditinstitut
für zentrale Aufgaben zur Förderung
von Investitionen
des jeweiligen
Bun-
deslandes. Im Freistaat Sachsen wird
diese Aufgabe durch die Sächsische
Aufbaubank (SAB) wahrgenommen.
Instytut kredytowy utworzony w celu
wykonywania centralnych zadań
związanych
z przyznawaniem dotacji w
formie inwestycji przez dany Kraj
Związkowy. W Saksonii odpowiedzialny
jest
Saksoński Bank Wsparcia
(Sächsische Aufbaubank -SAB).
Credit institute established to perform
central responsibilities related to
granting subsidies in a form of
investment by a specific Bundesland.
In Saxony it is the Saxony Support
Bank (Sächsische Aufbaubank -SAB)
which is responsible.
förderfähige Ausgaben
wydatki kwalifikowalne
eligible expenses
Förderfähige Ausgaben sind der Anteil
an den Gesamtausgaben des Zuwen-
dungsempfängers, der die Bemes-
sungsgrundlage der Förderung bildet.
koszty, które podlegają refundacji z
funduszy
unijnych.
Wydatkami
kwalifikowalnymi są nazywane te
koszty, które zostały poniesione przez
przedsiębiorców podczas prowadzenia
przez nich projektu o dotacje z
funduszy Unii Europejskiej w okresie
ich kwalifikowalności
i kwalifikują
się
do refundacji w ramach udzielonego
im dofinansowania.
The costs which are subject to
reimbursement from the EU funds.
Eligible expenses refer to the costs
which have been borne by businesses
running a
project for subsidies from
the European Union funds over the
period of their eligibility and are
eligible for reimbursement as part of
the financing granted.
Förderrichtlinie
wytyczne w sprawie dofinansowania
co-financing
guidelines
Eine
Förderrichtlinie ist eine vom
je-
weiligen Ressort erlassene Verwal-
tungsvorschrift mit ergänzenden oder
abweichenden Reglungen zur Nr. 1 -
13 a der VwV zu § 44 SäHO. Darin sind
die sachlichen Voraussetzungen der
Förderung nach einem Gliederungs-
schema vorgegeben.
Przepisy administracyjne wydane przez
ministerstwo krajowe,
zawierające
regulacje
odbiegające od przepisów
administracyjnych
do
ustawy
budżetowej
Saksonii,
zawierające
obiektywne warunki dotyczące
dofinansowania.
Administrative provisions issued by the
domestic ministry, providing
regulations divergent from the
administrative provisions to the
Saxony Budget Act, comprising
objective
co-financing conditions.

Forderung (bilanziell)
-
Gebietskörperschaft
Deutsch-polnisches Glossar
|
31
Forderung (bilanziell)
należność
receivables
Eine bilanzielle Forderung bezeichnet
die Ansprüche gegenüber Dritten, die
in der Bilanz als kurzfristige Vermö-
genswerte (Umlaufvermögen) aktiviert
werden.
w rachunkowości uprawnienie do
otrzymania w określonym terminie
świadczenia pieniężnego lub
rzeczowego od dłużnika.
In accounting it is the right to receive
cash consideration or benefits in kind
fom the debtor at a specific time.
Forderung (rechtlich)
wierzytelność, roszczenie
receivables, claim
Zivilrechtlich ist unter einer Forderung
ein Anspruch zu verstehen, der nach
§
194 Abs. 1 BGB
jemandem ein Recht
verleiht, von einem anderen ein Tun
oder Unterlassen zu verlangen.
uprawnienie do żądania spełnienia
świadczenia z określonego stosunku
zobowiązaniowego przysługujące
wierzycielowi wobec dłużnika i
składające się
z jednego lub wielu
roszczeń lub praw kształtujących.
Pojęcie niemieckie ma w prawie
cywilnym znaczenie roszczenia, czyli
uprawnienia do
żądania
od oznaczonej
osoby określonego zachowania.
An asset designation applicable to all
debts, unsettled transactions or other
monetary obligations owed to a
company by its debtors or customers.
Receivables are recorded by a
company's accountants and reported
on the balance sheet, and they include
all debts owed to the company, even if
the debts are not currently due.
The German term in civil law stands for
a claim, namely the right to claim a
specific behaviour from a specific
person.
Gebietskörperschaft
terenowa osoba prawna prawa
publicznego
territorial authority
Eine Gebietskörperschft ist eine
juristi-
sche Person des öffentlichen Rechts,
deren Hoheitsgebiet durch einen terri-
torial begrenzten Bereich des Staats-
gebietes definiert wird. In Deutschland
gibt es folgende Gebietskörperschaf-
ten: den Bund mit seinen Organen der
Legislative: Bundestag und Bundesrat,
der Exekutive: Bundesregierung, der
Judikative: Bundesverfassungsgericht;
die Bundesländer mit dem Organ der
Legislative: Landtag und der Exekutive:
Landesregierung und die Kommunen
mit dem Organ der Legislative: Stadt-
bzw. Gemeinderat und Exekutive: dem
Ober- bzw. Bürgermeister.
Osoba prawna prawa publicznego,
której terytorium suwerenne jest
definiowane przez terytorialnie
wyznaczone granice danej jednostki.
W Niemczech wyróżnia się następujące
rodzaje: federacja, kraje
związkowe i
gminy. Do organów
federacji
należą:
(władza ustawodawcza) Bundestag i
Bundesrat, (władza wykonawcza)
Rząd
Federalny Niemiec, (prawodawcza)
Federalny Trybunał
Konstytucyjny. Do
organów
kraju
związkowego należą
(władza ustawodawcza) Landtag,
(władza wykonawcza) Rząd
Kraju
Związkowego, a do organów gmin
należą (władza ustawodawcza) rada
miasta lub gminy, na której
czele
urzęduje nad-/burmistrz miasta
(władza wykonawcza).
Public-law legal person the
independent territory of which is
defined by territorially-determined
borders of a given entity. In Germany
the following kinds exist: federation,
Bundesländern and communes. The
bodies of the federation include:
(legislative authority) Bundestag and
Bundesrat, (executive authority)
Federal Government of Germany,
(legislative) Federal Constitutional
Tribunal. The bodies of Bundesland
include (legislative authority) Landtag,
(executive authority) Government of
Bundesland, and the bodies of the
commune include (legislative
authority) the council of the city or
commune headed by the mayor of the
city (executive authority).

Gebühr
-
Gemeindehaushalt
32 |
Deutsch-polnisches Glossar
Gebühr
Opłata
fee
Die Gebühr ist eine Form der Abgabe
(vgl. Abgabe), die für einzelne öffentli-
che Leistungen zu erbringen ist. Die
Gebühr ist dazu bestimmt, die Kosten
der öffentlichen Leistung vollständig
oder teilweise zu decken. Bespiele für
Gebühren sind: Trinkwasser- und Ab-
wassergebühr sowie Verwaltungsge-
bühren. Im Vergleich zum Beitrag (vgl.
Beitrag) ist die Gebühr für eine be-
stimmte Gegenleistung zu erbringen.
jest
to
kategoria
finansowa
oznaczająca każdą pobraną należność
za
świadczone
usługi. Opłata jest
jednostronnie
określonym i odpłatnym
świadczeniem pieniężnym (w
przeciwieństwie do podatku, który
jest
nieodpłatny) o charakterze ogólnym,
pobieranym od osób fizycznych i
prawnych. Opłata
pobierana jest w
celu częściowgo lub pełnego pokrycia
kosztów
świadczeń
publicznych.
Przykładami są tu opłata za wodę i
ścieki lub opłaty
administracyjne.
It is a financial category which stands
for each receivable collected for the
services
rendered. The fee is an
unilaterally determined and cash
benefit against payment (as opposite
to tax) general in nature, collected
from physical and legal persons. The
fee is collected for a partial or full
coverage of the costs of public
services; examples: water and sewage
charges or administrative charges.
Geldfluss
Rachunek przepływów pieniężnych
Cash flow
Der Geldfluss ist eine wirtschaftliche
Messgröße, die den Nettozufluss liqui-
der Mittel während einer Periode an-
gibt. Er wird auch cash flow genannt.
jest
to jeden z elementów
sprawozdania finansowego. Nazywany
jest
także sprawozdaniem z
przepływów pieniężnych lub (od nazwy
angielskiej) cash flow. Rachunek
przepływów pieniężnych
jest
analitycznym rozwinięciem
przedstawionych w bilansie informacji
o zmianie stanu środków pieniężnych
dokonywanej
w
okresie
sprawozdawczym.
It is one of the elements of financial
statement. The cash flow is an analytic
elaboration of the information on
change in the state of funds made in
the reporting period, presented in the
balance sheet.
Gemeinde
gmina
commune
Gemeinden, die häufig auch Kommu-
nen genannt werden, stellen die un-
terste Verwaltungsebene in Deutsch-
land dar. Zu den Gemeinden gehören
die kreisangehörigen Städte und Ge-
meinden, die kreisfreien Städte sowie
die Stadtstaaten als Sonderform der
kreisfreien Städte.
nazwa
jednostki
podziału
administracyjnego niskiego szczebla i
samorządu terytorialnego lub związku
wyznaniowego, także określenie
wspólnoty samorządowej
lub
wyznaniowej.
Name of the administrative division
unit of low level and local government,
also referred to local government
community.
Gemeindehaushalt
budżet gminy
commune budget
Unter Gemeindehaushalt versteht man
den Haushalt bzw. Haushaltsplan einer
Gemeinde. Der Gemeinderat bzw. die
Gemeindevertretung bestimmen den
Gemeindehaushalt mittels einer Haus-
haltssatzung.
plan dochodów i wydatków uchwalany
w formie uchwały budżetowej
stanowiący podstawę gospodarki
finansowej gminy. Gmina samodzielnie
prowadzi gospodarkę finansową
właśnie na podstawie uchwały
budżetowej
gminy. Budżet gminy jest
rocznym planem.
Plan of revenue and expenditure
passed in a form of the budget
resolution providing the grounds for
financial management of the
commune. The commune is responsible
for the financial
management just
based on the budget resolution of the
commune independently. The
commune budget is an annual plan.

Gemeindeverband
- Gesamtbilanz
Deutsch-polnisches Glossar
|
33
Gemeindeverband
związek międzygminny
intercommunal union
Gemeindeverbände gehören zu den
Kommunen und stellen die unterste
Verwaltungsebene in Deutschland dar.
Zu den Gemeindeverbänden gehören
die (Land-) Kreise und die sonstigen
Gemeindeverbände.
podmiot prawa tworzony przez
samorząd gminny na podstawie
przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990
r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z
2015 r., poz. 1515) w drodze
porozumień zatwierdzanych następnie
uchwałami rad tych gmin, w celu
wspólnego wykonywania zadań
publicznych. Związek międzygminny
ma osobowość prawną.
The entity governed by law, established
by the local government of the
commune upon the provisions of the
Local Government of the Commune Act
of 8 March 1990 (Journal of Law of
2015, item 1515) through agreements
later approved in resolutions taken by
the councils of those communes, for a
joint execution of public tasks. The
intercommunal union is a legal person.
geprüfte Stelle
jednostka kontrolowana
audited entity
Die geprüfte Stelle ist eine Institution,
deren Geschäftsvorfälle bzw. Prozesse
durch eine Finanzbehörde untersucht
werden.
komórka, w której przeprowadzana jest
kontrola
The audited entity is an institution
whose transactions and processes are
analyzed by an authority.
Gesamtbaukosten
ogólne koszty budowy
total construction costs
Als Gesamtbaukosten werden alle
Kosten zusammengefasst, die sich als
Summe aller Kostengruppen (Kosten
für Grundstück, Herrichten und Er-
schließen, Baukonstruktion, technische
Anlagen, Außenanlagen, Ausstattung
und Kunst, Baunebenkosten) für eine
Baumaßnahme ergeben (DIN 276).
ogół kosztów poniesionych podczas
realizacji prac
budowlanych
Total costs borne throughout the
execution of construction works.
Gesamtbilanz
bilans łączny
combined balance sheet
Unter der Gesamtbilanz versteht man
einen wesentlichen Bestandteil des
Gesamtabschlusses. In der Gesamtbi-
lanz werden die Vermögensrechnung
der Kernverwaltung und die Bilanzen
der Auslagerungen in konsolidierter
Form dargestellt.
Łączny bilans
jednostki jest sumą
bilansów
jednostek organizacyjnych
objętych sprawozdaniem łącznym, po
uwzględnieniu wyłączeń
wzajemnych
rozliczeń między
tymi jednostkami.
Przy sporządzaniu łącznego bilansu do
wyłączeń
kwalifikują
się głównie
rozrachunki (należności i
zobowiązania), a wyłączenia te
pozostają
bez wpływu na
wynik finansowy i nie są uwzględniane
w łącznym rachunku zysków
i strat, jak
też bez wpływu
na fundusz jednostki i
nie są uwzględniane w zestawieniu
zmian funduszu jednostki.
A combined balance sheet of the entity
is the sum from the balance sheets of
organizational units covered by the
combined statement (report), having
considered the exclusion of mutual
settlements between those entities.
Once the combined balance sheet is
made, the exclusions mostly involve
receivables and liabilities), and the
exclusions do not affect the financial
result and are not considered in
combined profit and loss account;
neither do they affect the fund of the
entity nor are they factored-in in the
breakdown of changes in the fund of
the entity.

Geschäftsordnung
-
Gutachten
34 |
Deutsch-polnisches Glossar
Geschäftsordnung
regulamin
rules of procedure
Eine Geschäftsordnung ist ein Regel-
werk, das die Funktionsweise von Insti-
tutionen wie z. B. von Parlamenten,
Behörden, Parteien und Vereinen be-
stimmt, und von zuständigen Organen
erlassen wird.
Zbiór przepisów
normujących zasady
postępowania lub prac organu
państwowego,
instytucji,
zakładu
wydany przez organ do tego
uprawniony, instytucje lub
zakład.
A collection of provisions defining the
principles of procedures or operation
of a state body, institution, enterprise,
issued by the competent body,
institution or enterprise.
Geschäftsverteilungsplan
plan
podziału zadań
task distribution plan
Ein Geschäftsverteilungsplan ist ein
Regelwerk, das die interne Aufgaben-
übertragung bestimmt.
Sposób
ułożenia różnych obowiązków
z uwzględnieniem
specjalizacji w
danym zakresie.
The method of an arrangement of
various responsibilities, including a
specialization in a given field.
Gewinn-
und Verlustrechnung
rachunek zysków i strat
profit and loss account
Die Gewinn- und Verlustrechnung ist
neben der Bilanz ein wesentlicher
Bestandteil des Jahresabschlusses. In
der Gewinn- und Verlustrechnung
werden die Erträge und Aufwendungen
eines Wirtschaftsjahres, die anhand
kaufmännischer Buchführung ermittelt
wurden, summarisch dargestellt (§ 242
Abs. 2 und § 275 HGB).
Zwany również rachunkiem wyników
(ang. income statement) –
jeden z
podstawowych i obligatoryjnych
elementów sprawozdania finansowego
jednostki. Informuje jaka jest
efektywność poszczególnych rodzajów
działalności
oraz jaki jest
ogólny wynik
finansowy przedsiębiorstwa.
Also referred to as income statement,
it is one of the basic and obligatory
elements of financial statement of the
entity. It informs about the
effectiveness of respective kinds of
activities and about the total financial
result of the enterprise.
Grundeinkommen
bezwarunkowy dochód podstawowy
unconditional basic income
Das Grundeinkommen ist die Idee eines
sozialpolitischen Finanztransferkon-
zepts: Jeder Bürger soll vom Staat eine
gesetzlich festgelegte und für jeden
gleiche finanzielle Zuwendung erhal-
ten. Die individuelle Bedürftigkeit soll
keine Rolle spielen. Die Zuwendung soll
existenzsichernd ausgestaltet sein.
Bezwarunkowy dochód podstawowy
(BDP) – socjalno-polityczny model
finansów publicznych
zakładający, że
każdy obywatel, niezależnie
od swojej
sytuacji materialnej, otrzymuje od
państwa jednakową, określoną
ustawowo, kwotę pieniędzy, za którą
nie jest wymagane jakiekolwiek
świadczenie
wzajemne
(płatność
transferowa). Dochód ten, bez innych
form zarobku czy pomocy społecznej,
zapewniałby możliwość minimum
egzystencji. Idea ta
miała zapewnić
każdemu członkowi społeczeństwa
pieniężny udział w całkowitym
dochodzie tego
społeczeństwa, bez
sprawdzania jego potrzeb.
An unconditional basic income is a
socio-political public finance model
assuming that each citizen,
irrespective of their economic
situation, receives, from the state, the
same statutory amount of money for
which there is required no
consideration (transfer payment). Such
income, with no other forms of earning
or social welfare, would ensure a
minimum living standard. The idea was
to ensure that each member of the
society has a pecuniary share in the
total income of that society, without
verifying their needs.
Gutachten
ekspertyza
expertise
In einem Gutachten werden Themen
von Sachverständigen untersucht und
beurteilt.
(nazywana także opinią) – proces
zbadania rzeczy bądź sprawy przez
biegłego
w danej dziedzinie specjalistę
(eksperta).
An expertise (also referred to as an
opinion) is a process of investigating
things or matter by a proficient
specialist (expert).

Haftung - Haushaltsausgaben
Deutsch-polnisches Glossar
|
35
Haftung
odpowiedzialność prawna
legal liability
Haftung ist ein Begriff, der in mehre-
ren Rechtsgebieten (insbesondere im
Zivilrecht, im Steuerrecht, im öffentli-
chen Recht, im Arbeitsrecht und im
Handelsrecht) mit unterschiedlicher
Ausprägung verwandt wird. Allgemein
bezeichnet Haftung das Einstehenmüs-
sen für eigene bzw. fremde Schuld.
Określone
prawem
ujemne
konsekwencje (zastosowanie sankcji)
wobec określonego podmiotu,
związane z zaistnieniem negatywnie
ocenianego stanu rzeczy.
Defined-by-law negative consequences
(sanctions applied) towards a specific
entity, related to the occurrence of a
state of affairs seen as negative.
Haushalt
Budżet
budget
Als öffentlicher Haushalt wird die
Finanzwirtschaft einer Gebietskörper-
schaft (Bund, Länder und Kommunen)
bezeichnet. Bundes- und Landeshaus-
halte gehören zu den staatlichen
Haushalten. Gemeinde-, Stadt-, Kreis-
und sonstige Gemeindeverbandshaus-
halte zählen zu den kommunalen
Haushalten. Dem öffentlichen Haushalt
kann ein kamerales oder ein doppi-
sches Haushalts- und Rechnungswesen
zugrunde liegen.
Akt stanowiący zestawienie dochodów
i wydatków na z góry ustalony okres i
zatwierdzony przez
najwyższą władzę
ustawodawczą
danej jednostki. W
Niemczech kwalifikuje się
budżet
federacji i
krajów związkowych do tzw.
budżetu państwowego, budżet gminy,
powiatu czy związku gmin zalicza się
do komunalnych budżetów. Niemiecki
budżet publiczny może się opierać na
zasadzie podwójnej księgowości lub
zasadzie budżetowej.
The act providing a breakdown of
revenues and expenditures for a pre-
determined period and approved by the
highest legislative authority of a given
entity. In Germany the budget of the
federation and Bundesländer is
qualified as the so-called state budget,
whereas the budget of the commune,
county or the union of communes are
considered communal budgets. The
German public budget can be based on
the principle of double accounting or
the budget principle.
Haushalts-
und Wirtschaftsführung
realizacja budżetu i kierowanie
gospodarką
financial management
Die Haushalts- und Wirtschaftsführung
des Staates ist neben der Rechnungs-
legung Gegenstand der Prüfungen des
Rechnungshofs.
Zur Haushaltsführung gehören die
Ausführung des Haushaltsgesetzes und
des Haushaltsplans sowie die Buchfüh-
rung und die der Gesamtrechnungsle-
gung vorausgehende Einzelrechnungs-
legung.
Der Begriff Wirtschaftsführung um-
fasst die finanzwirtschaftliche Betäti-
gung des Staates außerhalb des Voll-
zugs des Haushaltsgesetzes und Haus-
haltsplans.
Proces prawnie określonych zasad
postępowania z budżetem i gospodarką
budżetową, będący podstawą kontroli
przeprowadzanych przez Trybunał
Obrachunkowy w Niemczech. Do
realizacji budżetu kwalifikuje się
wykonanie ustawy budżetowej
i planu
budżetu oraz księgowość i
poszczególne rachunki ministerstw
wchodzące
w skład rachunku ogólnego
krajowego.
Pojęcie kierowania
godpodarką
obejmuje
finansowo-
gospodarcze działanie państwa, poza
wykonaniem ustawy budżetowej
i
planu budżetu.
Financial management is the process
of defined-by-law principles of dealing
with the budget and with budget
management, providing the grounds
for the audits performed by the Court
of Audit in Germany. Budget execution
involves the execution of the budget
act and the budget plan as well as
accounting and respective accounts of
ministries making
up the general
domestic account. The term financial
management covers financial and
economic activity of the state, except
for the execution of the budget act
and the budget plan.
Haushaltsausgaben
wydatki budżetowe
budgetary expenditure
Zu den Haushaltsausgaben gehören
alle gemäß Haushaltsplan veranschlag-
ten Ausgaben, einschließlich der Aus-
gaben im Rahmen einer vorläufigen
Haushaltsführung. Nicht zu den Haus-
haltsausgaben zählen Vorschüsse und
Verwahrungen.
Wydatkiem jest
każde przeznaczenie
środków publicznych, którego nie
można zaliczyć do rozchodów.
W Kraju
Związkowym Saksonii zaliczki i
depozyty nie są
zakwalifikowane jako
wydatki budżetowe.
Budgetary expenditure stands up for
each allocation of public funds which
cannot be considered as expenditure.
In Bundesland of Saxony the advance
payments and deposits are not eligible
as budgetary expenditure.

Haushaltsdefizit
-
Haushaltsjahr
36 |
Deutsch-polnisches Glossar
Haushaltsdefizit
deficyt budżetowy
budget deficit
Das Haushaltsdefizit wird auch be-
zeichnet als Budgetdefizit oder negati-
ver Haushaltssaldo.
Ein Haushaltsdefizit entsteht in der
Kameralistik, wenn die im Haushaltsplan
veranschlagten Ausgaben die veran-
schlagten Einnahmen übersteigen.
In der Doppik spricht man von einem
Haushaltsdefizit, wenn die veran-
schlagten Aufwendungen die veran-
schlagten Erträge übersteigen.
Zum Ausgleich des Haushaltsdefizits
müssen Kredite aufgenommen werden.
Określany
w Niemczech jako ujemne
saldo w budżecie
instytucji
sytuacja,
w której
wydatki w budżecie danej
instytucji są
wyższe niż
jej dochody w
danym okresie rozliczeniowym (roku
budżetowym). Przeciwieństwem
deficytu budżetowego
jest
nadwyżka
budżetowa. Do wyrównania deficytu
konieczne jest
zaciąganie kredytów.
In Germany it is referred to as a
negative balance in the budget of an
institution; the situation where the
expenditure in the budget of a given
institution is higher than its revenues
in a given accounting period (the
budget year). The opposite to the
budget deficit is budget surplus. To
balance the deficit, it is necessary to
contract credits.
Haushaltseinnahmen
dochody budżetowe
budgetary revenues
Zu den Haushaltseinnahmen gehören
alle gemäß Haushaltsplan veranschlag-
ten Einnahmen, einschließlich der
Einnahmen im Rahmen einer vorläufi-
gen Haushaltsführung. Nicht zu den
Haushaltseinnahmen zählen Verwah-
rungen.
Dochody budżetu państwa to środki
pieniężne pobierane od podmiotów
gospodarczych i gospodarstw
domowych przez państwo lub odrębny
organ samorządu terytorialnego w celu
realizacji
wydatków na cele
państwowe.
The revenues of the state budget are
funds collected from economic entities
and households by the state or another
body of local government to execute
expenditure for state purposes.
Haushaltsgrundsätze
zasady budżetowe
budget principles
Haushaltsgrundsätze sind allgemeine
Maßstäbe für die Aufstellung, den
Vollzug und die Kontrolle der Haus-
haltspläne.
Beispiele für Haushaltsgrundsätze sind
insbesondere der Grundsatz der Voll-
ständigkeit und Einheit; das Brut-
toprinzip; der Grundsatz der Notwen-
digkeit, Wirtschaftlichkeit und Spar-
samkeit; der Grundsatz der Gesamtde-
ckung; der Grundsatz des Haushalts-
ausgleichs; der Grundsatz der Klarheit
und Wahrheit; der Grundsatz der Öf-
fentlichkeit; der Grundsatz der sachli-
chen Bindung; der Grundsatz der zeit-
lichen Bindung und der Grundsatz der
Vorherigkeit. (Art. 109 Abs. 4 des
Grundgesetztes i. V. m. dem Haus-
haltsgrundsätzegesetz)
Zasady, reguły
postępowania, które
powinny być przestrzegane w ustalaniu
zadań
i form gospodarki finansowej, a
także
w kontrolowaniu jej
działania.
Powinno to zapewnić sprawne i
racjonalne wykorzystywanie
budżetu.
Najważniejsze zasady
budżetowe to
zasada równowagi, zasada
uprzedniości budżetu oraz zasada
przejrzystości. Są uregulowane w
ustawie o finansach publicznych.
Principles, rules for procedures to be
obeyed for determining the tasks and
forms of financial management, as
well as in auditing its actions. It should
ensure an efficient and rational use of
the budget. The most crucial budget
principles include the principle of
balance, the principle of budget
antecedence as well as the principle of
transparency, provided for in the public
finance act.
Haushaltsjahr
rok budżetowy
budget year
Haushaltsjahr ist grundsätzlich das
Kalenderjahr (§ 4 SäHO).
Obejmuje cały rok kalendarzowy, od
pierwszego do ostaniego dnia roku.
It covers the entire calendar year,
starting from the first to the last day
of the year.

Haushaltsordnung
-
Haushaltsüberschuss
Deutsch-polnisches Glossar
|
37
Haushaltsordnung
ustawa budżetowa
budget act
Die Haushaltsordnung eines Bundes-
landes stellt ein Landesgesetz dar, in
welchem das Haushalts-, Rechnungs-
und Prüfungswesen für das
jeweilige
Bundesland geregelt werden. Im Frei-
staat Sachsen gilt die Sächsische
Haushaltsordnung (SäHO).
Ustwa
regulująca procedurę
budżetową, proces prawnie
określonych zasad postępowania z
budżetem. Pierwszym elementem
procedury
jest przygotowanie projektu
budżetu na następny rok. Następnymi
etapami procedury budżetowej są:
uchwalenie, a później
wykonywanie
budżetu, a na końcu sprawozdawczość
i kontrola wykonania budżetu.
The act determining the budget
procedure, the process of defined-by-
law principles of dealing with the
budget. The first part of the procedure
is to develop a draft budget for the
following year. The subsequent stages
of the budget procedure are: passing in
a form of the resolution and later
executing the budget and, finally,
reporting and budget execution audit.
Haushaltsplan
plan budżetowy
budget plan
Der Haushaltsplan wird durch das
Haushaltsgesetz festgestellt (§ 1
SäHO). Der Haushaltsplan enthält in
der Kameralistik alle im Haushaltsjahr
zu erwartenden Einnahmen, voraus-
sichtlich zu leistenden Ausgaben und
voraussichtlich benötigten Verpflich-
tungsermächtigungen und wird in
Einnahme und Ausgabe ausgeglichen
(§ 106 SäHO). Der Haushaltsplan er-
mächtigt die Verwaltung, Ausgaben zu
leisten und Verpflichtungen einzuge-
hen (§ 3 SäHO).
Dokument określający planowane
wydatki i przychody wybranego
podmiotu (w szczególności
przedsiębiorstwa
lub
jednostki
budżetowej)
lub
przedsięwzięcia. W
przypadku przedsiębiorstw
i jednostek
budżetowych stanowi podstawę do
planu wydatków w wybranym okresie
(najczęściej rocznym).
A document determining the planned
expenditure and revenue of a given
entity (especially an enterprise or a
budget entity) or an undertaking. As
for enterprises and budget entities, it
provides the grounds for the plan of
expenditure in a given period (mostly
a given year).
Haushaltsrechnung
rachunek budżetowy
budget account
In der Haushaltsrechnung werden die
tatsächlichen Einnahmen und Ausga-
ben den Ansätzen des Haushaltsplans
unter Berücksichtigung der Haushalts-
reste und der Vorgriffe gegenüber
gestellt (§ 81 SäHO).
Dotyczy
jednostek
sektora
budżetowego
i dostarcza informacji
finansowych o wykonaniu
poszczególnych budżetów,
niezbędnych w procesach ich
planowania, kontroli i analizy. Tworzy
informacje
niezbędne do ochrony i
kontroli mienia publicznego oraz do
rozliczania zarządzających tym
mieniem z odpowiedzialności przed
społeczeństwem.
It concerns budget sector entities and
it provides financial information on the
execution of respective budgets,
indispensable in the processes of their
planning, control and analysis. It
creates information indispensable for
the protection and control of public
property and for making those
managing that property accountable
for before the society.
Haushaltsüberschuss
nadwyżka budżetowa
budget surplus
Der Haushaltsüberschuss wird auch
bezeichnet als Budgetüberschuss oder
positiver Haushaltssaldo.
Ein Haushaltsüberschuss entsteht in der
Kameralistik, wenn die im Haushaltsplan
veranschlagten Einnahmen die veran-
schlagten Ausgaben übersteigen.
In der Doppik spricht man von einem
Haushaltsüberschuss, wenn die veran-
schlagten Erträge die veranschlagten
Aufwendungen übersteigen.
Suma dochodów budżetowych
przewyższająca wydatki budżetowe;
jeden z
rodzajów nadwyżki finansowej.
Powoduje wycofanie z obiegu
określonej ilości pieniądza (działanie
deflacyjne) i
umożliwia wprowadzenie
do obiegu dodatkowej
ilości pieniądza
poprzez udzielenie kredytu (kreacja
pieniądza).
Budget surplus is a phenomenon that
is opposite of budget deficit. It is an
important tool of fiscal policy. A
government runs a
budget surplus
when the economy is under
inflationary pressure. A budget surplus
means either an increase in income
through increase in taxes or decrease
in government expenditures or both.

Immobilienverwaltung
-
Jahresabschluss
38 |
Deutsch-polnisches Glossar
Immobilienverwaltung
administracja nieruchomościami
immovable property administration
Die Immobilienverwaltung einer Ge-
bietskörperschaft übernimmt die Ver-
waltungsaufgaben für die Unterbrin-
gung der Beschäftigten der Gebiets-
körperschaft in eigenen Immobilien
und in Anmietungen. Sie ist für die
Abwicklung des Zahlungsverkehrs, den
Kontakt zu den Nutzern sowie für den
Service und die Erhaltung einer Immo-
bilie verantwortlich.
Administracja
nieruchomościami
jednostki terytorialnej przejmuje
zadania administracyjne związane z
umieszczeniem pracowników
danej
jednostki
we
własnych
nieruchomościach lub w lokalach do
tego celu
najętych. Odpowiedzialna
jest za
obrót płatniczy, kontakt z
użytkownikami, serwis i utrzymanie
nieruchomości.
The administration of the immovable
property of the local authority takes
over the administrative tasks related to
placing the employees of a given entity
in its own immovable property or
premises rented for that purpose. It is
responsible for the payment
transactions, contact with users,
servicing and maintenance of the
immovable property.
institutionelle
Förderung
wsparcie instytucjonalne
institutional support
Institutionelle Förderungen sind Zu-
wendungen zur Deckung eines nicht
abgegrenzten Teils der Ausgaben oder
- in besonderen Ausnahmefällen - der
gesamten Ausgaben des Zuwendungs-
empfängers (VwV zu § 23 SäHO).
Dotacje przyznawane do pokrycia
częsci
nie
dających się wyodrebnić
wydatków lub w szczegślnych
przypadkach, wszystkich wydatków
beneficjenta. (przepisy administracyjne
do § 23 Saksońskiej
Ustawy
Budżetowej/Sächsische Haushalts-
ordnung)
The subsidies granted to cover some
expenditure which cannot be
distinguished or, in special cases, all
the expenditure of the beneficiary.
(administrative provisions to § 23 of
the Saxony
Budget Act/Sächsische
Haushaltsordnung)
Interne Revision
kontrola
wewnętrzna
internal audit
Interne Revision bezeichnet die Prü-
fung durch institutionsangehörige,
aber prozessunabhängige Personen.
jest to obserwowanie, ustalanie lub
wykrywanie stanu faktycznego,
porównywanie rzeczywistości z
zamierzeniami, występowanie
przeciwko zjawiskom niekorzystnym
oraz
informowanie
właściwych
jednostek
o
dokonanych
spostrzeżeniach,
jednakże
bez
decydowania o zmianie kierunku
działania
jednostki kontrolowanej.
It involves observing, finding and
identifying the real state of affairs,
making a comparison of the reality
with intentions, addressing
unfavourable phenomena as well as
informing the competent units about
the observations made, however not
deciding on the change in the direction
of the operation of the entity audited.
Jahresabschluss
bilans roczny
annual balance sheet
Der Jahresabschluss ist die Zusammen-
fassung des Rechnungswesens eines
Rechnungsjahres im Rahmen der
dop-
pelten Buchführung. Er besteht insbe-
sondere aus der Bilanz bzw. der Ver-
mögensrechnung und der Gewinn- und
Verlustrechnung.
Bilans jest to zestawienie aktywów i
pasywów na dany dzień, nazywany
dniem bilansowym (np. na koniec
danego roku obrotowego).
Przedstawiane w bilansie aktywa są to
kontrolowane zasoby. Pasywa
natomiast pokazują
wszystkie źródła
finansowania tych zasobów. Zgodnie z
zasadą bilansową suma aktywów
równa
jest sumie
pasywów . Równość
aktywów i pasywów wynika również ze
stosowanej w
księgowości zasady
podwójnego
zapisu. Bilans jest
częścią
sprawozdania finansowego.
Balance sheet is a breakdown of assets
and liabilities as for a specific day,
referred to as the balance day (e.g. at
the end of a given accounting year).
The assets provided in the balance
sheet are controlled
resources.
Liabilities, on the other hand, show all
the sources of financing of those
resources. According to the balance
principle, the sum of assets equals the
sum of liabilities. The equality of assets
and liabilities also comes from the
principle of double recording applied in
accounting. Balance sheet is a part of
financial statement.

Jahresbericht
- Kapitalertragsteuer
Deutsch-polnisches Glossar
|
39
Jahresbericht
sprawozdanie roczne
annual report
Der Sächsische Rechnungshof fasst das
Ergebnis seiner Prüfung, soweit es für
die Entlastung der Staatsregierung von
Bedeutung sein kann, jährlich für den
Landtag in einem Jahresbericht zu-
sammen, den er dem Landtag und der
Staatsregierung zuleitet (§ 97 Abs. 1
SäHO).
Sprawozdanie
obejmujące wynik pracy
Saksońskiego Trybunału
Obrachunkowego, na ile jest konieczne
do udzielenia absolutorium Rządowi
Kraju
Związkowego, składane raz do
roku na ręce Landtagu i Rządu
Krajowego,
§ 97 ust.1 Saksońskiej
Ustawy Budżetowej.
The report includes the performance
result of the Saxony Court of Audit, as
long as it is necessary to grant the
vote of approval to the Government of
Bundesland, submitted once a year to
Landtag and the Bundesland
Government, § 97 clause 1 of the
Saxony Budget Act.
Jahresrechnung
rachunek roczny
annual account
Die Jahresrechnung ist die Rechnungs-
legung über den Vollzug des zugrunde
liegenden Haushaltsplanes in der Ka-
meralistik (§ 80 SäHO).
In der Jahresrechnung werden die
tatsächlichen Einnahmen und Ausga-
ben des Rechnungsjahres dargestellt
und zu den Vorgaben im Haushaltsplan
in Bezug gesetzt.
W
niemieckiej
rachunkowości
budżetowej określa się tak złożenie
rachunku co do wykonania planu
budżetowego, § 80 Saksońskiej
Ustawy
Budżetowej.
Wykazuje rzeczywiste
dochody i rozchody z roku
obrachunkowego i nawiązuje
do
danych z planu budżetowego.
In German budget accounting it is the
term which refers to the submission of
the account concerning the budget
plan execution, § 80 of the Saxony
Budget Act. It provides the actual
revenue and expenditure for the
accounting year and refers to the
budget plan data.
Kameralistik
rachunkowość budżetowa
budget accounting
Die Kameralistik ist eine inputorien-
tierte Form der Buchführung, bei der
die Einnahmen und Ausgaben und
damit der Geldverbrauch betrachtet
werden. Der Ressourcenverbrauch und
die Bewertung von Vermögen und
Schulden sind nicht Gegenstand der
einfachen Kameralistik. Bei der erwei-
terten Kameralistik ergänzen betriebs-
wirtschaftliche Elemente wie z. B. eine
Kosten- und Leistungsrechnung, ein
Controlling und Berichtswesen, ein
Produkthaushalt sowie eine Bilanz
bzw. Vermögensrechnung die kamerale
Rechnungslegung.
Rachunkowość budżetowa – dotyczy
jednostek sektora
budżetowego i
dostarcza informacji finansowych o
wykonaniu poszczególnych budżetów,
niezbędnych w procesach ich
planowania, kontroli i analizy. Tworzy
informacje
niezbędne do ochrony i
kontroli mienia publicznego oraz do
rozliczania zarządzających tym
mieniem z odpowiedzialności przed
społeczeństwem.
Budget accounting concerns budget
sector entities and it provides financial
information on the execution of
respective budgets, indispensable in
the processes of their planning, control
and analysis. It provides information
indispensable for the protection and
control of public property and for
accountability of those managing that
property as being liable before the
society.
Kapitalertragsteuer
podatek od odsetek
A
capital gains tax (CGT)
Die Kapitalertragsteuer stellt eine
Erhebungsform der Einkommensteuer
für Kapitalerträge dar (§ 43 Abs. 1
EStG).
rodzaj zryczałtowanego podatku
dochodowego od osób fizycznych,
który w Polsce regulują
art. 30a i 30b
ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o
podatku dochodowym od osób
fizycznych. W Niemczech nazywany
podatkiem od dochodów kapitałowych.
It is a tax on capital gains, a kind of
lump-sum tax from physical persons,
in Poland provided for in Art. 30a and
30b of the Physical Person's Tax Act of
26 July 1991. In Germany it is referred
to as a tax on capital gains.

Klage -
Kommunalwirtschaft
40 |
Deutsch-polnisches Glossar
Klage
Skarga/pozew
complaint / lawsuit
Die Klage ist das vor einem Gericht
vorgebrachte Begehren, über einen
Rechtsstreit zu entscheiden. Im Zivil-
prozess enthält die Klage einen Antrag
des Klägers gegen den Beklagten sowie
Angaben zum Gegenstand und Grund
des erhobenen Anspruchs (§ 253 ZPO).
Im Strafverfahren erhebt die Staats-
anwaltschaft die als Anklage bezeich-
nete öffentliche Klage vor einem Ge-
richt (§ 151 StPO).
1.) W
języku prawnym mianem skargi
nazywa się odformalizowany środek
kontroli w postępowaniu
administracyjnym, który przysługuje
każdemu podmiotowi. Przedmiotem
skargi może być w szczególności
zaniedbanie lub nienależyte
wykonywanie zadań przez właściwe
organy albo przez ich pracowników,
naruszenie praworządności lub
interesów skarżących, a także
przewlekłe lub biurokratyczne
załatwianie spraw. 2.) Pozew to pismo
zawierające wniosek o wszczęcie
postępowania sądowego.
In legal terminology, a complaint is
any less formal means of control in
administrative procedure every entity
has the right to. The subject of the
complaint
can be especially a
negligence or inadequate performance
of tasks by competent bodies or by
their employees, breach of the rule of
law or interests of the claimants, as
well as too long and bureaucratic
processing of matters. 2.) Lawsuit is a
letter including a petition for staring
court proceedings.
Kommunalbetrieb
zakład budżetowy samorządowy
local-government
budget enterprise
Kommunalbetriebe dienen als gewerb-
liche Unternehmen der Kommunen der
Versorgung der Bevölkerung, z. B. mit
Energie und Wasser. Kommunalbetrie-
be können als Eigenbetriebe (rechtlich
unselbständig) oder als Eigengesell-
schaften (rechtlich selbständig) betrie-
ben werden.
Jednostka organizacyjna sektora
finansów publicznych, która odpłatnie
wykonuje
wyodrębnione zadania i
pokrywa koszty
swojej
działalności z
przychodów własnych (rozlicza się z
budżetem państwa w trybie tzw.
budżetowania netto). W Niemczech
zakłady samorządowe mogą mieć
formę zakładów budżetowych (bez
osobowści
prawnej) lub spółka własna
samorządu (z osobowością prawną).
An organizational unit of the public
finance sector which performs specific
tasks for a fee and covers the costs of
its activity from own revenues (it
settles the accounts with the state
budget following the procedure of the
so-called net budgeting). In Germany
local-government enterprises can have
the form of budget enterprises (not
being a legal person) or own a local-
government company (being a legal
person).
kommunales Vermögen
mienie komunalne
municipal assets
Im kommunalen Haushaltsrecht wird
mit Vermögen die Gesamtheit aller
Aktiva bezeichnet. Im engeren Sinne
zählen hierzu das Anlage- und das
Finanzvermögen, im weiteren Sinne
Sondervermögen und Treuhandvermö-
gen.
jest to własność
gminy (miasta) oraz
inne prawa
majątkowe należące do
gminy (miasta), związków do których
należy dana gmina (miasto) oraz
mienie innych gminnych osób
prawnych, w tym przedsiębiorstw.
The property of the commune/
municipality and other property rights
of the commune/ municipality, the
unions a given commune/ municipality
belongs to as well as the property of
other communal/ municipal legal
persons, including enterprises.
Kommunalwirtschaft
gospodarka komunalna
municipal services management
Die Kommunalwirtschaft als Gesamt-
heit der wirtschaftlichen Betätigung
einer kommunalen Gebietskörperschaft
übernimmt wichtige Bereiche der
Daseinsfürsorge und stellt damit einen
zentralen Bestandteil der kommunalen
Selbstverwaltung dar.
dział gospodarki narodowej, której
celem jest zaspokojenie
bieżących i
nieprzerwanych potrzeb dla ludności w
drodze świadczenia usług powszechnie
dostępnych
wynikających
z
zamieszkania ludności
A branch of national economy which
aims at meeting day-to-day and
ongoing needs for the residents by
rendering services commonly available
resulting from the place of residence.

Kontrollbefugnis
- Kosten-
und Leistungsrechnung
Deutsch-polnisches Glossar
|
41
Kontrollbefugnis
upoważnienie do kontroli
audit authorization
In Polen bezeichnet der Begriff ein
Dokument, das zum Durchführen von
Kontrollen berechtigt.
dokument upoważniający do
przeprowadzenia kontroli.
A document which authorizes for an
audit performance.
Körperschaftsteuer
podatek od osób prawnych
corporate income tax
Die Körperschaftsteuer ist eine Steuer,
die auf Einkommen von juristischen
Personen, insbesondere von Kapitalge-
sellschaften, Anstalten und Stiftungen
erhoben wird, deren Aufkommen dem
Bund und den Ländern gemeinschaft-
lich zusteht.
Podatek dochodowy od osób prawnych
(ang. CIT – Corporate Income Tax) –
podatek od dochodów spółek
(przedsiębiorstw) –
rodzaj podatku
bezpośredniego obciążającego dochody
uzyskiwane przez osoby prawne.
Corporate Income Tax (CIT) is a tax on
the income of companies (enterprises);
a kind of direct tax on income
generated by legal persons.
Kosten
koszty
costs
Die Kosten bezeichnen den effektiven
und kalkulatorischen Verzehr von
materiellen und immateriellen Gütern,
der in Geld bewertet wird.
wyrażone
w jednostkach
pieniężnych
celowe zużycie zasobów majątkowych
jednostki i wykorzystanie pracy
osób
zatrudnionych w jednostce.
Expressed in currency units, a
purposeful use of assets resources of
the entity and the use of work of the
persons employed by that entity.
Kosten-
und Leistungsrechnung
rachunkowość
zarządcza
managerial accounting
Die Kosten- und Leistungsrechnung ist
ein Teil des internen Rechnungswesens.
Mit Hilfe der Kosten- und Leistungs-
rechnung werden die innerhalb einer
Abrechnungsperiode entstandenen
Kosten und Leistungen systematisch
erfasst und zugerechnet.
Dabei wird mit der Kostenartenrech-
nung nachgewiesen, welche Kosten für
die Erstellung eines Produkts angefal-
len sind. Die Kostenstellenrechnung
gibt an, wo diese Kosten entstanden
sind. Die Kostenträgerrechnung stellt
dar, wofür Kosten innerhalb eines
bestimmten Zeitraums angefallen sind.
Mit der Leistungsrechnung wird der
Output der Produkte und Leistungen
gemessen.
(określana
jest
również
jako
rachunkowość menedżerska) - stanowi
część rachunkowości (obok
rachunkowości
finansowej
i
podatkowej),
która służy wprost
potrzebom wewnętrznym zarządzania,
dostarczając danych niezbędnych do
podejmowania decyzji
bieżących i
rozwojowych oraz informacji,
które
pozwalają na podejmowanie decyzji
strategicznych, taktycznych,
operacyjnych,
planistycznych
i
kontrolnych poprzez wyspecjalizowane
techniki i procedury, jak np.:
budżetowanie, wzorce, odpowiednio
dobrane modele rachunku kosztów i
przychodów, analizę zachowania się
kosztów oraz informowanie o
dokonaniach.
It is part of accounting (next to
financial and tax accounting) which is
used directly to meet the internal
needs of management, providing data
indispensable to take up current and
development decisions as well as
information which facilitates taking
strategic, tactical, operational,
planning and control decisions
applying specialised techniques and
procedures, e.g. budgeting,
benchmarking, adequately selected
models of cost accounting and revenue
accounting, the analysis of costs
behaviour and informing on
achievements.

Kostendeckung
-
Landratsamt
42 |
Deutsch-polnisches Glossar
Kostendeckung
pokrycie kosztów
costs coverage/ reimbursement
Die Kostendeckung erklärt das Verhält-
nis von Einnahmen zu Kosten. Der
Begriff beschreibt einen Grundsatz der
allgemeinen Betriebswirtschaftslehre,
nach dem das Entgelt für eine Leistung
so bemessen wird, dass es nur die
Kosten für die Leistung selbst abdeckt.
Das Prinzip der Kostendeckung ist im
Abgabenrecht auf kommunaler Ebene
ein Gebührengrundsatz. Nach diesem
Grundsatz decken die Verwaltungs-
und Benutzungsgebühren die voraus-
sichtlichen Kosten der in Anspruch
genommenen Leistung.
refundacja
części
lub
całości
poniesionych przez kogoś kosztów. W
niemieckim prawie o daninach
publicznych zasada pokrycia kosztów
obowiązuje
na
poziomie
samorządowym przy określaniu
wysokości opłat
administracyjnych i
opłat za korzystanie. Zgodnie z tą
zasadą
opłaty
te
pokrywają
przewidywane koszty świadczeń.
the reimbursement of some or all the
costs borne by someone. In German
law on public levies, the principle of
cost coverage is valid at the level of
local government while determining
the amounts of administrative fees and
user charges. According to that
principle the fees and charges cover
the expected costs of benefits.
Kostenermittlung
ustalenie kosztów
costs determining
Die Kostenermittlung ist die Vorausbe-
rechnung der entstehenden Kosten
bzw. die Feststellung der tatsächlich
entstandenen Kosten. Kostenermitt-
lungen dienen als Grundlagen für die
Kostenkontrolle.
jest to czynność
obliczeniowa,
zmierzająca do ustalenia kwoty
kosztów przypadających na przedmiot
kalkulacji.
It is a calculation to determine the
amount of costs per object of
calculation.
Landkreis
powiat
county
Der Landkreis ist ein Gemeindeverband
und eine Gebietskörperschaft. Er ver-
waltet sein Gebiet nach den Grundsät-
zen der kommunalen Selbstverwaltung
nach Art. 28 Abs. 2 GG.
jednostka
samorządu terytorialnego II
stopnia i podziału administracyjnego,
obejmująca część obszaru
województwa.
Ich funkcjonowanie
reguluje ustawa z dnia 5 czerwca 1998
roku o samorządzie powiatowym (Dz.
U. z 2015 r. Nr 0, poz. 1445).
A local government unit of the second
level and administrative division,
which covers some area of the
province. The operation of the counties
is provided for in the Act of 5 June
1998 on the local government of the
county.
Landrat
starosta
head of the county
Der Landrat ist Organ und Hauptver-
waltungsbeamter eines Landkreises
oder Kreises und damit oberster Kom-
munalbeamter.
urzędnik stojący na czele powiatu
An official who is the head of the
county.
Landratsamt
Starostwo powiatowe
county authorities
Das Landratsamt ist die Behörde des
Landkreises (§ 1 Abs. 4 SächsLKrO) und
der Sitz des Landrates. Die Landrats-
ämter sind grundsätzlich untere Ver-
waltungsbehörden im Sinnre bundes-
und landesrechtlicher Vorschriften (§ 2
Abs. 5 SächsLKrO).
urząd i siedziba starosty i władz
administracyjnych powiatu, obszar
podległy władzy
starosty. Starostwo
powiatowe jest jednostką
pomocniczą,
którą powołuje
się
w celu
wykonywania poleceń zarządu powiatu
i przewodniczącego zarządu oraz
uchwał rady powiatu.
The authorities and the seat of the
head of the county and county's
administrative authorities, the area
governed by the head of the county.
The county authorities are an auxiliary
unit appointed for the execution of the
orders of the board of the county and

Liegenschaft
- Nebenbestimmungen
Deutsch-polnisches Glossar
|
43
Liegenschaft
nieruchomość
immovable property
Eine Liegenschaft bezeichnet ein be-
bautes oder unbebautes Grundstück.
jeden z rodzajów rzeczy w rozumieniu
prawa cywilnego, część powierzchni
ziemskiej,
stanowiąca odrębny
przedmiot własności
(gruntu),
jak
również budynki trwale z gruntem
związane lub części takich budynków,
jeżeli stanowią odrębny od gruntu
przedmiot własności
One of the types of objects under civil
law, a piece of land being a separate
property (land) as well as buildings
permanently connected with the land
or parts of such buildings, if any.
Liquidität
płynność finansowa
financial liquidity
Unter Liquidität versteht man die
Ausstattung an Zahlungsmitteln, die
für Investitions- und Konsumauszah-
lungen und zur Befriedigung von Zah-
lungsverpflichtungen zur Verfügung
stehen.
zdolność podmiotu do wywiązywania
się (spłacania)
w terminie najbardziej
wymagalnych (krótkoterminowych)
zobowiązań (np. związanych z zapłatą
kontrahentom za wyroby i usługi,
wypłatą wynagrodzeń, itp).
A capacity of the entity to make a
timely payment of the most due
(short-term)
liabilities (e.g. the
payment to suppliers for goods and
services, payment of salaries, etc.).
Nachtragshaushalt
budżet uzupełniający
supplementary budget
Ein durch Haushaltsgesetz festgestell-
ter Haushaltsplan kann durch einen
Nachtrag geändert oder ergänzt wer-
den. Der Nachtrag wird in dem für den
Landeshaushalt üblichen Gesetzge-
bungsverfahren verabschiedet.
w przypadku wystąpienia szczególnych
okoliczności budżet ogólny może
zostać poddany ściśle określonej
modyfikacji.
Wówczas
tworzony jest
dodatkowy plan finansowy
uwzględniający w szczególności
konieczność dokonania większych
wypłat, aniżeli początkowo
zaprojektowano.
Under special circumstances the
general budget can be modified in a
strictly defined manner; an additional
financial plan is developed to consider
especially the need of making greater
payments than initially designed.
Nebenbestimmungen
postanowienia dodatkowe
additional provisions
Nebenbestimmungen sind zusätzliche
Bestimmungen und Bestandteil des
Zuwendungsbescheides, die in der
Verwaltungsvorschrift zur Sächsischen
Haushaltsordnung enthalten sind.
w prawie są to postanowienia, które z
punktu widzenia ustawy nie należą do
istotnych, lecz którym strony
zawierające umowy taki charakter
nadały. Wchodzą one do treści
czynności
prawnej tylko
wówczas, gdy
strony wyraźnie tak postanowiły.
In law those are the provisions which,
from the point of view of the act, are
nor significant, however which have
been given such importance by the
parties entering into contracts. They
are part of the legal act only when the
parties expressively decided to do so.

Öffentlich-Private
Partnerschaften (ÖPP)
-
öffentliche Verwaltung
44 |
Deutsch-polnisches Glossar
Öffentlich-Private
Partnerschaften
(ÖPP)
partnerstwo
publiczno-prywatne
(PPP)
public-private
partnership
ÖPP bezeichnen ein Konzept, das von
der direkten wirtschaftlichen Zusam-
menarbeit zwischen öffentlichen Ein-
richtungen und privater Wirtschaft
gekennzeichnet ist. Es gibt unter-
schiedliche Kooperationsmodelle, die
zur Erfüllung von öffentlichen Aufga-
ben eingegangen werden. Beide Seiten
verfolgen dabei bestimmte Interessen.
So erhofft sich die öffentliche Verwal-
tung vor allem wirtschaftliche Vorteile
durch z. B. das Know-how des Privaten,
während das Unternehmen z. B. aus
Imagegründen investiert.
współpraca pomiędzy jednostkami
administracji rządowej i samorządowej
(administracji
publicznej)
a
podmiotami prywatnymi w sferze usług
publicznych.
A cooperation between entities of
government and local government
administration (public administration)
and private entities in the domain of
public services.
öffentliche Finanzen
finanse publiczne
public finance
Zu den öffentlichen Finanzen gehören
alle Einnahmen und Ausgaben der
öffentlichen Hand, wozu in erster Linie
der Bund, die Bundesländer und die
Kommunen gehören.
Finanse publiczne obejmują
zasoby
pieniężne państwa, czyli procesy
gromadzenia i podziału
środków
publicznych
znajdujących się w
dyspozycji
władz publicznych, a przede
wszystkim budżetu państwa, a także
fundusze gromadzone i
rozdysponowane przez państwo poza
budżetem, czyli tzw. parabudżetowe,
budżety samorządu terytorialnego oraz
budżety ubezpieczeń społecznych.
Public finance covers the funds of the
state, namely the processes of
accumulation and distribution of
public funds at the disposal of public
authorities, mostly the state budget as
well as the funds collected and
disposed of by the state outside the
budget, namely the so-called para-
budgetary, budgets of the local
government and budgets of national
insurance.
öffentliche Verwaltung
administracja publiczna
public administration
Öffentliche Verwaltung ist der Oberbe-
griff für die staatlichen und kommuna-
len Einrichtungen, die exekutive Auf-
gaben wahrnehmen. Sie ist der admi-
nistrative Teil der vollziehenden Ge-
walt.
to
system
złożony
z ludzi,
zorganizowany w celu stałej
i
systematycznej
skierowanej
ku
przyszłości
realizacji dobra wspólnego
jako misji publicznej polegającej
głównie (choć nie wyłącznie) na
bieżącym wykonywaniu ustaw,
wyposażonych w tym celu we
władztwo państwowe oraz środki
materialno-techniczne
It is a system made up of people,
organised to ensure a permanent and
regular future-oriented execution of
common good as a public mission
mostly, but not only, involving a day-
to-day execution of acts, to that end
equipped with the state authority and
material and technical means.

öffentliches Unternehmen
- Organ
Deutsch-polnisches Glossar
|
45
öffentliches Unternehmen
przedsiębiorstwo publiczne
public enterprise
Öffentliche Unternehmen sind Unter-
nehmen, die ganz oder teilweise im
Eigentum der öffentlichen Hand stehen
oder von ihr verwaltet und betrieben
werden.
instytucja
zajmująca szczególnie
ważną rolę w sektorze publicznym,
ponieważ
jej
główną
funkcją jest
bieżące
i nieprzerwane zaspokajanie
zbiorowych potrzeb obywateli poprzez
wytwarzanie lub świadczenie usług
publicznych rozumianych jako
usługi
ogólnospołeczne, niematerialne,
nieadresowane, kierowane do ogółu
społeczeństwa lub dużej zbiorowości.
W Niemczech nazywane tak jest
przedsięborstwo, w którym ponad
50 % kapitału należy do strony
publicznej.
An institution with an especially
important role in the public sector
since its major function is a
day-to-
day and ongoing meeting of collective
needs of the citizens by producing or
rendering public service considered as
general social services, non-material,
for the entire society or a large
community. In Germany it refers to an
enterprise with more than 50 % of the
capital is public
Ordnungsmäßigkeitsprüfung
kontrola pod względem rzetelności
regularity audit (financial audit)
Mit einer Ordnungsmäßigkeitsprüfung
wird geprüft, ob vorgegebene Ord-
nungsgrundsätze (z. B. Grundsätze
ordnungsmäßiger Buchführung und
Bilanzierung, gesetzliche oder innerbe-
triebliche Vorschriften) eingehalten
wurden.
Jest to kryterium w przypadku którego
inspektorzy
badają, czy kontrolowani
wypełniali
swoje
obowiązki z należytą
starannością, sumiennie i we
właściwym czasie. W ramach miary
rzetelności oceniane są zachowania
pracowników
instytucji publicznych.
Etos pracowników
nie jest formalnie
określony przez prawo, mimo to
stanowi bardzo ważny element
funkcjonowania
każdego publicznego
organu, zarówno państwowego,
jak i
samorządowego.
It is a criterion when the inspectors
investigate whether the audited
entities performed their duties with
due diligence, carefully and in a timely
manner. As part of the measure of
reliability the behaviours of employees
of public institutions are evaluated.
The ethos of employees is not formally
determined by law, however it is a very
important element of the operation of
each public body, both state and local
government.
Organ
organ
body
Organe sind Stellen einer juristischen
Person, die für die juristische Person
verbindlich nach außen handeln.
termin używany
w administracji i
zarządzaniu,
oznaczający
wyodrębniony w celu wykonywania
określonych zadań podmiot - osobę lub
grupę osób, którego
kompetencje
określają normy zewnętrzne albo
wewnętrzne
(najczęściej
normy
prawne)
The term used in administration and
management,
which stands for an
entity distinguished to perform specific
tasks; a person or a group of people
the competencies of which are
determined by external or internal
standards (most often legal standards)

Organisationsuntersuchung
-
örtliche Erhebungen
46 |
Deutsch-polnisches Glossar
Organisationsuntersuchung
badanie organizacyjne
organization analysis
Eine Organisationsuntersuchung ist die
systematische Betrachtung einer Orga-
nisation oder Teile davon mit dem Ziel,
die bestehende Organisation zu ver-
bessern und/oder auf bevorstehende
Änderungen vorzubereiten. Dafür wird
nach einer Analyse ein Konzept für
eine optimierte Aufgabeerledigung
erarbeitet. Gegenstand einer Organisa-
tionsuntersuchung sind insbesondere
die Aufgabenkritik, die Geschäftspro-
zessoptimierung sowie der Personalbe-
darf.
W Niemczech, badanie
polegające na
systematycznym obserwowaniu
organizacji lub jej części w celu jej
polepszenia lub przygotowania na
nadchodzące zmiany. Po analizie
przygotowywana jest koncepcja do
optymalnego wykonania zadania.
Przedmiotem badania organizacyjnego
jest w
szczególności krytyka
zadaniowa, polepszenie procesów
pracy
w
jednostce
oraz
zapotrzebowanie kadrowe.
In Germany it is a study which involves
regular observations of the
organization or its part to enhance it
or to prepare it for the upcoming
changes. After the analysis a concept
is developed for an optimal task
execution. The subject of the study is
especially a task-oriented criticism,
improving work processes in the entity
and HR demand.
örtliche Erhebungen
postępowanie kontrolne w jednostce
kontrolowanej
field work
Örtliche Erhebungen sind "Vor-Ort-
Prüfungen" bei der geprüften Stelle
durch Einsicht in die Akten, Interviews
und Inaugenscheinnahme des geprüf-
ten Objektes.
odbywa się
w siedzibie jednostki
kontrolowanej oraz w miejscach, gdzie
wykonuje ona swoje zadania.
Kierownicy
jednostek kontrolowanych
mają
obowiązek udostępnić na żądanie
kontrolerów wszelkie dokumenty i
materiały niezbędne do przygotowania
i przeprowadzenia kontroli z
zachowaniem przepisów o tajemnicy
ustawowo chronionej.
It takes place in the seat of the entity
audited and in places where the entity
performs its responsibilities. The heads
of the entities audited are obliged to
provide access, upon a request of the
auditors, to all the documents and
materials indispensable for
the
preparation and performance of the
audit following the laws on secret
protected by law.

örtliche Selbstverwaltung
-
Pauschalgebühr
Deutsch-polnisches Glossar
|
47
örtliche Selbstverwaltung
jednostka samorządu terytorialnego
local authority
Die örtliche Selbstverwaltung erfüllt
die öffentlichen Aufgaben, die nicht
durch die Verfassung oder die Gesetze
anderen Organen der öffentlichen
Gewalt vorbehalten sind, Art. 163
Verfassung der Republik Polen. Seit
dem 01. Januar 1999 gilt in Polen eine
dreistufige Struktur der örtlichen
Selbstverwaltung: Gemeinde, Landkreis
und die
Wojewodschaft. Die örtliche
Selbstverwaltung wirkt durch ihre
Organe, jede hat ein gesetzlich
be-
stimmtes Gesetzgebungs-, Kontroll-
und Exekutivorgan. Zu den Organen
einer Gemeinde gehören ein Gemein-
derat (mit Gesetzgebungs- und Kon-
trollkompetenz) und abhängig von der
Gemeindegröße ein Gemeindevorste-
her, ein Bürgermeister oder ein Stadt-
präsident (mit Exekutivkompetenz). Zu
den Organen eines Landkreises gehören
der Kreistag, Kreisvorstand und Land-
rat. Zu den Organen einer
Wojewod-
schaft gehören
Wojewodschaftstag,
Wojewodschaftsvorstand und
Woje-
wodschaftsmarschall. Im System der
Kontrolle der örtlichen Selbstverwal-
tung vorrangige Rolle haben die Ge-
setzgebungsorgane und eine obligato-
rische Revisionskommission. Die Revi-
sionskommission ist befugt, den Haus-
haltsvollzug durch die örtliche Selbst-
verwaltung zu begutachten, und den
Antrag auf Nicht-/Entlastung des
Exekutivorgans zu stellen.
Samorząd
terytorialny wykonuje
zadania publiczne nie zastrzeżone
przez Konstytucję
lub ustawy dla
organów innych władz publicznych -
Artykuł
163 Konstytucji RP. Od 1
stycznia 1999 r. obowiązuje
w Polsce
trójszczeblowa
struktura
samorządu
terytorialnego: samorząd gminny,
samorząd powiatowy, samorząd
województwa. Jednostki
samorządu
terytorialnego działają
poprzez swoje
organy. Każda
z jednostek ma
przewidziany ustawowo organ
stanowiący, kontrolny oraz
wykonawczy. Organami gminy są rada
gminy, która
ma kompetencje
stanowiące i kontrolne oraz, w
zależności od wielkości gminy, wójt,
burmistrz lub prezydent miasta,
sprawujący władzę wykonawczą.
Organami powiatu są rada powiatu i
zarząd powiatu ze starostą
jako
przewodniczącym. Organami
województwa są
sejmik i
zarząd,
któremu przewodniczy marszałek
województwa. W systemie kontroli
wewnętrznej
jednostek
samorządu
terytorialnego pierwszoplanowe
miejsce zajmują
organy stanowiące
oraz obligatoryjna komisja rewizyjna.
Komisja rewizyjna ma kompetencje do
opiniowania wykonywania budżetu
jednostek oraz
występowania z
wnioskiem o udzielenie lub
nieudzielenie absolutorium
właściwemu organowi wykonawczemu.
Local government performs public
responsibilities not restricted by the
Constitution or laws for the bodies of
other public authorities. Art. 163 of
the Constitution of the Republic of
Poland. Since 1 January 1999 in Poland
there has been operating a three-level
local government structure: the local
government of the commune, the local
government of the county, the local
government of the province. Local
government authorities operate
through their bodies. Each local
authority has its decision-making,
control and executive body provided
for by law. The bodies of the
commune; the council of the commune
with its decision-making and control
competences as well as, depending on
the size of the commune, the head of
the commune/municipality, mayor or
president of the city, as the executive
authority. The bodies of the county are
the county council and the county
board with the head of the county
acting as the chairman. The bodies of
the province are the parliament of the
province and the board, with its head;
the marshal of the province. In the
internal control system of local
authorities the top positions are held
by the decision-making bodies and
obligatory audit committee. The audit
committee is competent to give
opinion on budget execution by the
local authorities and to petition for
granting or non-granting the vote of
approval to the applicable executive
body.
Pauschalgebühr
opłata zryczałtowana
lump-sum fee
Eine Pauschalgebühr ist ein Geldbetrag
für die Inanspruchnahme einer öffent-
lichen Leistung, die sich aus verschie-
denen Einzelposten zusammensetzt
und ohne Spezifizierung nach ihrem
Durchschnittswert abgegolten wird.
opłata ustalona
niezależnie od liczby
świadczeń
The fee determined irrespective of the
number of services rendered.

Personalaufwand
-
Projektförderung
48 |
Deutsch-polnisches Glossar
Personalaufwand
koszty osobowe
personnel costs
Personalaufwand ist der Aufwand, der
für die Bediensteten des jeweiligen
Unternehmens in der öffentlichen
Verwaltung anfällt. Dazu zählen die
Bezüge der Beamten und die Vergü-
tung der Beschäftigten. Zum Personal-
aufwand gehören auch die vom Arbeit-
geber zu entrichtenden Sozialversiche-
rungsbeiträge (Renten-, Kranken-,
Arbeitslosen- und Pflegeversicherung).
Die Pensionsrückstellungen für Beamte
werden dem Personalaufwand zuge-
rechnet. Der Personalaufwand ist Be-
standteil der Gewinn- und Verlust-
rechnung.
Koszty osobowe (płace)
związane są z
nakładami pracy
żywej
na wytworzenie
produktu w danym przedsiębiorstwie.
Planowe koszty osobowe powstają
drogą pomnożenia normy nakładu
pracy niezbędnego na wytworzenie
produktu przez stawkę płacy
przypadającą
na jednostkę
danego
rodzaju pracy.
Oprócz nakładów pracy
bezpośrednio związanych
z produkcją
poszczególnych towarów koszty
osobowe zawierają
również nakłady
pracy
wydatkowanej
przez
pracowników zarządu
przedsiębiorstwa,
kierownictwa
wydziałów, obsługi itp.; te pośrednie
koszty osobowe przelicza się na
poszczególne produkty za pomocą
odpowiedniego klucza.
Personnel costs (salaries) are
connected with the inputs of human
work for product manufacturing in a
given enterprise.
The planned
personnel costs are made by
multiplying the norm of work input
indispensable for the manufacturing of
the product by the rate of salary per
unit of a given kind of work. Next to
work inputs directly connected with
the production of respective goods the
personnel costs also cover the work
inputs spent by employees of the
management of the enterprise,
managers of the departments, services
etc.; those indirect personnel costs are
calculated for respective products
using the applicable key.
Personalbedarf
zapotrzebowanie na personel
human resource requirements
Der Personalbedarf zeigt an, wie viele
Mitarbeiter mit welchen Qualifikatio-
nen an bestimmten Arbeitsplätzen zu
einem Zeitpunkt bzw. innerhalb eines
Zeitraumes benötigt werden.
Na podstawie dokonywanych
pomiarów przeprowadzane są
kalkulacje
zapotrzebowania
na
personel w odniesieniu do wielkości
lub częstotliwości wykonywanych
zadań.
Based on the measurements made,
there are performed calculations of the
demand for personnel in reference to
the amount of frequency of the tasks
performed.
Planstellen
zaplanowane etaty
established post
Stellen, die gemäß §17 Abs. 5 SäHO im
Haushaltsplan nur für Aufgaben einge-
richtet werden dürfen, zu deren Wahr-
nehmung die Begründung eines Beam-
tenverhältnisses zulässig ist und die in
der Regel Daueraufgaben sind.
Etaty przewidziane dla zadań trwałych,
ustanowione w planie budżetowym
zgodnie z §17 ust. 5 Saksońskiej
Ustawy Budżetowej,
do ich
wykonywania dopuszczalne jest
nawiązanie stosunku urzędnika
państwowego.
Full-time
jobs for permanent tasks,
provided in the budget plan under §17
clause 5 of the Saxony Budget Law; to
perform them it is allowed to employ a
public officer.
Preis
cena
price
Der Preis gibt den in einer gewissen
Einheit realisierten Wert eines Gutes
oder einer Dienstleistung an.
wyrażona w pewnym mierniku wartość
towaru
The value of the goods expressed using
a measure
Projektförderung
wsparcie projektów
project support
Die Projektförderung ist eine
Zuwen-
dungsart, bei der Zuwendungen zur
Deckung von Ausgaben des Zuwen-
dungsempfängers für zeitlich befriste-
te, inhaltlich abgegrenzte Einzelvorha-
ben bewilligt werden (VwV zu § 23
SäHO).
Forma przyznawania dotacji do
pokrycia wydatków beneficjenta na
czas określony i na wykonanie ściśle
wyznaczonych
projektów (przepisy
administracyjne do
§ 23 Saksońskiej
Ustawy Budżetowej/Sächsische
Haushaltsordnung).
A form of granting a subsidy to cover
the expenditure of the beneficiary for
a specific period and for the
performance of strictly defined
projects (administrative provisions to §
23 of the Saxony Budget Act
/Sächsische Haushaltsordnung).

Prüfbehörde
-
Prüfungsankündigung
Deutsch-polnisches Glossar
|
49
Prüfbehörde
instytucja audytowa
audit institution
Eine Prüfbehörde ist eine Institution,
die in ihrem Zuständigkeitsbereich mit
der Prüfung der Ordnungsmäßigkeit
und Wirtschaftlichkeit betraut ist.
Instytucja
która
w
sposób
systematyczny i niezależny ocenia
daną organizację, system, proces,
projekt lub produkt.
It evaluates a given organization,
system, process, project or product in a
regular way and with due diligence.
Prüfer
kontroler
auditor
Ein Prüfer ist eine Person, die im Auf-
trag einer Finanzkontrollbehörde eine
Prüfung durchführt.
inspektor upoważniony do
przeprowadzenia kontroli.
An inspector authorized to perform an
audit.
Prüfung
Kontrola
audit
Eine Prüfung wird durch Personen
wahrgenommen, die nicht in die zu
prüfenden Vorgänge eingebunden sind.
In der Regel werden Vorgänge der
Vergangenheit geprüft. Der Sächsische
Rechnungshof prüft die gesamte Haus-
halts- und Wirtschaftsführung des
Freistaates Sachsen einschließlich
dessen Sondervermögen und Betriebe
(§ 88 SäHO).
Porównywanie stanu rzeczywistego
jakiegoś
procesu czy działania ze
stanem wymaganym, wyznaczonym
przez
przyjęte normy i oczekiwania.
Kontrola jest procesem wyrywkowym,
który może mieć
miejsce regularnie i
cyklicznie, bądź w sposób
niespodziewany
i
zaskakujący.
Podstawowymi funkcjami kontroli jest
ocenianie, sprawdzanie i wyciąganie
wniosków z postępu danych prac.
Kontrola może być zewnętrzna lub
wewnętrzna.
A comparison of the real state of
affairs of a process or action with the
state which has been required,
determined by the assumed norms and
expectations. The audit is an ad-hoc
process which can take place regularly
and come in cycles or unexpected and
surprising. The basic audit functions
are to evaluate, inspect and draw
conclusions from the advancement of
given works. The audit can be external
or internal.
Prüfungsablaufplan
plan przebiegu kontroli
audit agenda
Plan, der die einzelnen Prüfungsschrit-
te der Art, dem zeitlichen Aufwand und
dem Umfang nach enthält, um die
Durchführung der Prüfung in sachli-
cher, personeller und zeitlicher Hin-
sicht effektiv und effizient zu gewähr-
leisten.
ustalony zakres, rodzaj i harmonogram
działań
podczas przeprowadzania
kontroli.
A defined scope, kind and schedule of
the actions during audit performance.
Prüfungsakten
akta kontroli
audit files
Die Prüfungsakten stellen eine Samm-
lung/Bündelung aller relevanten
Dokumente und Unterlagen zu einem
Prüfvorgang dar.
zbiór dokumentów lub zbiór ksiąg
zawierających zapisy urzędowe w
związku z przeprowadzoną kontrolą
A collection of documents or a
collection of books with official
records in relation to the audit
performed
Prüfungsankündigung
Powiadomienie
jednostki
kontrolowanej o rozpoczęciu kontroli
notification of the entity audited of
the audit commencement
Eine Mitteilung an die geprüfte Stelle
zum Beginn einer Prüfung.
Zawiadomienie
jednostki
o
przeprowadzeniu kontroli.
Informing the entity of the audit to
take place.

Prüfungsbericht
-
Prüfungsgegenstand
50 |
Deutsch-polnisches Glossar
Prüfungsbericht
sprawozdanie z kontroli
audit report
Die Prüfungsmitteilung/der Prüfungs-
bericht enthält alle wesentlichen Fest-
stellungen der Prüfung. Dabei müssen
sich die Prüfungsfeststellungen auf
gesicherte Tatsachen stützen.
Przebieg
działań
kontroli
udokumentowany w protokole.
A report on the actions of the audit
documented in an official report.
prüfungsbezogenes
Management
kontrola zarządcza
auditing management
Eine besondere Organisationslösung,
ein theoretisches Konzept, welches in
der Praxis umgesetzt wird, um gewisse
Organisationsprobleme zu überwinden
und geplante Ergebnisse zu erzielen.
Ein System von Abläufen, Vorgaben,
Grundsätzen und Mechanismen zur
Unterstützung des Managements, um
Ziele einer Institution zu erreichen.
specyficzne rozwiązanie
organizacyjne,
tj. koncepcja teoretyczna,
którą
urzeczywistnia się w praktyce
organizacyjnej, aby
przezwyciężyć
określone
problemy w organizacji i
osiągać zakładane
rezultaty. To inaczej
system procedur, instrukcji, zasad i
mechanizmów, które
wspomagają
zarządzanie zmierzając do uzyskania –
przez kierownictwo – pewności, że cele
jednostki zostaną
osiągnięte.
A specific organizational solution,
namely a theoretical concept coming
to life in organizational practice to
overcome specific problems in the
organization and to achieve the
expected results. In other words it is a
system of procedures, instructions,
principles and mechanisms supporting
management for the managers to
become certain that the objectives of
the entity will be accomplished.
Prüfungsfeststellung
wynik kontroli
audit result
Eine Prüfungsfeststellung ist eine
Darstellung des Sachverhaltes, der
präzise, objektiv, vollständig,
wer-
tungsfrei, in sich schlüssig, logisch und
nachvollziehbar sowie mit konkreten
und nachprüfbaren Beispielen belegt
ist.
Wyniki przeprowadzonej kontroli
kontroler przedstawia w wystąpieniu
pokontrolnym. Dokument zawiera opis
stanu faktycznego i ocenę
kontrolowanej
działalności, w tym
ustalone, na podstawie materiałów
dowodowych nieprawidłowości, ich
przyczyny, zakres, skutki oraz osoby za
nie odpowiedzialne. W wystąpieniu
zawarte są również uwagi i wnioski w
sprawie usunięcia stwierdzonych
nieprawidłowości
The results of the audit performed are
presented by the auditor in the post-
audit paper. The document provides a
description of the real state of affairs
and the evaluation of the activity
audited, including the irregularities
identified with evidence material, the
causes of those irregularities, the
scope, effects and the persons
responsible. The paper provides also
remarks and conclusions on the
irregularities to be removed.
Prüfungsfolgerungen
wnioski pokontrolne
audit conclusions
Prüfungsfolgerungen sind Empfehlun-
gen an die geprüfte Stelle, die auf eine
sachliche, ggf. rechtliche Würdigung
der Feststellungen zurückzuführen
sind.
zbiór zaleceń i ustaleń opracowanych
przez inspektorow po przeprowadzonej
kontroli.
A collection of guidelines and findings
developed by inspectors after the audit
performed.
Prüfungsgegenstand
przedmiot kontroli
subject of the audit
Der Prüfungsgegenstand umschreibt
Umfang und Objekt einer Prüfung.
przedmiotem kontroli jest zgodność
działalności
lub sytuacji finansowej
kontrolowanego, w zakresie
objętym
nadzorem, odpowiednio z przepisami
prawa oraz regulaminam i warunkami
określonymi w zezwoleniach.
The subject of the audit is a
compliance of the activity or financial
situation of the entity audited, in the
scope covered by the supervision,
adequately with the provisions of the
law and the regulations and conditions
specified in permits.

Prüfungskonzept
-
Prüfungsprotokoll
Deutsch-polnisches Glossar
|
51
Prüfungskonzept
plan kontroli
audit plan
Das Prüfungskonzept beschreibt die
Rahmenbedingungen für die Durchfüh-
rung einer Prüfung, einschließlich
notwendiger Ressourcen.
ustalony zakres działań
podczas
przeprowadzania kontroli.
The scope of actions determined for
the performance of the audit.
Prüfungsleiter
kierownik kontroli
head of the audit
Der Prüfungsleiter ist der Hauptver-
antwortliche und Koordinator der
Prüfung.
inspektor
koordynujący
działania
inspektorów kontroli
The inspector coordinating the actions
of the audit inspectors
Prüfungsmitteilung
wystąpienie pokontrolne
audit report
siehe Prüfungsbericht
przebieg kontroli prowadzonej przez
inspektorów organów kontroli oraz
ustalony stan faktyczny
dokumentowany jest w protokole,
który stanowi podstawę do
opracowania wystąpienia
pokontrolnego.
The course of the audit performed by
the inspectors of audit bodies and the
identified real state of affairs are
documented in the official report
which provides the grounds for the
development of the post-audit paper.
Prüfungsprogramm
program kontroli
audit program
Das Prüfungsprogramm umfasst die
jährliche Festlegung über Art, Themen
und Methodik der geplanten Prüfun-
gen. Das Jahresprüfungsprogramm
enthält eine Zusammenstellung von
Prüfungsthemen und den zuständigen
Organisationseinheiten. Möglich sind
Vorab-Prüfungen (vor einer Entschei-
dung der Verwaltung), begleitende
Prüfungen (im laufenden Umsetzungs-
prozess) oder nachträgliche Prüfungen
(nach Abschluss einer Verwaltungs-
maßnahme).
kontrole są prowadzone na podstawie
planów pracy. Roczny plan pracy
zawiera zestawienie tematów kontroli
planowych wraz ze wskazaniem
kwartału
ich
realizacji.
W razie potrzeby podejmowane są
także kontrole doraźne, zwłaszcza w
przypadku potrzeby niezwłocznego
zbadania aktualnych zagadnień o
szczególnym znaczeniu dla
funkcjonowania jednostki ,
wstępnego
badania określonych zagadnień przed
kontrolą planową
(jest to tzw. kontrola
rozpoznawcza) lub badania sposobu
wykorzystania uwag i wniosków przez
adresatów wystąpień pokontrolnych
(tzw. kontrola
sprawdzająca). Kontrole
doraźne są również wynikiem
rozpatrywanych skarg i wniosków
wpływających.
Audits are performed based on work
plans. The annual work plan contains a
breakdown of topics of planned audits
and the quarter of their performance.
If need be, ad-hoc
audits are
performed, especially if it is
immediately required to investigate
the up-to-date issues of a special
importance for the operation of the
entity, a preliminary study of specific
aspects before the planned audit (it is
the so-called evaluative audit) or
investigating the method of using the
remarks and conclusions by addressees
of the post-audit papers (the so-called
verifying audit). Ad-hoc audits are also
a result of the complaints and
petitions received and processed.
Prüfungsprotokoll
protokół pokontrolny
post-audit
official report
Das Prüfungsprotokoll stellt eine Nie-
derschrift wesentlicher Aussa-
gen/Ergebnisse zu einem Prüfthema
dar.
Przebieg
działań
kontroli
udokumentowany w protokole.
A course of actions documented in the
report.

Prüfungsstandards
- Prüfungsziel
52 |
Deutsch-polnisches Glossar
Prüfungsstandards
standardy kontroli
audit standards
Die Prüfungsmaßstäbe der Wirtschaft-
lichkeit und Sparsamkeit sowie der
Recht- und Ordnungsmäßigkeit erge-
ben sich insbesondere aus den gesetz-
lichen Vorschriften der SäHO und der
SächsGemO.
Bei der Prüfung der Ordnungsmäßig-
keit achtet der SRH auf die Einhaltung
der Gesetze, des Haushaltsplanes und
der Verwaltungsvorschriften. Im Rah-
men der Wirtschaftlichkeit wird ge-
prüft, ob die Aufgabe mit geringeren
Ausgaben (Effizienz), insbesondere mit
geringerem Personal oder Sachauf-
wand oder bei gegebenen Ausgaben
wirksamer (Effektivität) erfüllt werden
kann. Während der Prüfung werden
interne Prüfungsrichtlinien des Rech-
nungshofs beachtet.
procedury i praktyki jakich
należy
przestrzegać podczas przeprowadzania
kontroli, składające się na tzw.
najlepszą
praktykę
międzynarodową,opracowane
na
podstawie obowiązującego stanu
prawnego w tym przede wszystkim
ustawy z dnia 7 października 1992 r. o
regionalnych izbach obrachunkowych.
Do standardów tych zaliczyć trzeba:
zasady postępowania inspektora
kontroli (obiektywizm, unikanie
konfliktów interesów, rzetelność,
należyta staranność, uczciwość,
profesjonalizm,
poufność), planowanie
i przygotowanie kontroli, kontrola
wewnętrzna i ocena ryzyka,
dokumentacja, kontrola
jakości pracy,
kontrola systemów informatycznych,
współpraca z innymi kontrolerami,
pomoc ekspertów, standardy
sprawozdawcze.
Procedures and practises to be obeyed
during audit performance, making up
the so-called
best international
practice, developed based on the
current law, mostly the Regional
Chambers of Audit Act of 7 October
1992.
The standards include: the
principles of actions of the audit
inspector (being objective, avoiding
conflicts of interest, reliable, acting
with due diligence, honest,
professional, confidential), planning
and preparation of the audit, internal
audit and risk
assessment,
documentation, work quality control,
IT systems control, cooperation with
other auditors, experts assistance,
reporting standards.
Prüfungsteam
zespół kontrolny
auditing team
Ein Prüfungsteam ist eine aus mehre-
ren Mitarbeitern mit spezifischen
Fachkenntnissen/Erfahrungen/Qualifi-
kationen im Hinblick auf den Prü-
fungsgegenstand zusammengesetzte
Arbeitsgruppe.
Grupa inspektorów
przeprowadzających
kontrole.
A group of inspectors performing
audits.
Prüfungsziel
cel kontroli
audit objective
Die Durchführung einer Prüfung hat
die Bewertung der Tätigkeit einer
geprüften Stelle zum Ziel, die aufgrund
des aktuellen Sachstandes und unter
Heranziehung der angenommenen
Kontrollmaßstäbe getroffen wird. Bei
Unregelmäßigkeiten hat eine Kontrolle
als Ziel die Ermittlung deren Umfanges,
der Gründe und der Rechtsfolgen sowie
der verantwortlichen Personen. Es
werden Empfehlungen zur Behebung
der Unregelmäßigkeiten ausgespro-
chen.
Przeprowadzenie kontroli ma na celu
ocenę
działalności
jednostki
kontrolowanej dokonaną
na podstawie
ustalonego stanu faktycznego przy
zastosowaniu
przyjętych kryteriów
kontroli. W przypadku stwierdzenia
nieprawidłowości
celem kontroli jest
również ustalenie ich zakresu, przyczyn
i skutków oraz osób za nie
odpowiedzialnych, a także
sformułowanie zaleceń zmierzających
do usunięcia nieprawidłowości.
The audit performance aims at
evaluating the activity of the entity
audited made based on the identified
real state of affairs by applying the
assumed audit
criteria. When
irregularities are identified, the aim of
the audit is also to determine the
scope of such irregularities, causes and
effects as well as the people
responsible as well as to formulate
guidelines to remove the irregularities.

Quellenbeweis
-
Raumbedarfsplan
Deutsch-polnisches Glossar
|
53
Quellenbeweis
dowód
źródłowy
source evidence
In Polen bezeichnet man damit Bu-
chungsunterlagen, die getätigte wirt-
schaftliche Operationen bestätigen
("Quellenbeweise"):
1.) externe fremde - eingegangene
Belege von Dritten,
2.) externe eigene - Originalbelege für
Dritte,
3.) interne - betreffen Operationen
innerhalb einer Einrichtung.
Podstawą zapisów w księgach
rachunkowych są dowody księgowe
stwierdzające dokonanie operacji
gospodarczej (zwane "dowodami
źródłowymi"):
1) zewnętrzne obce - otrzymane od
kontrahentów,
2) zewnętrzne własne - przekazywane
w oryginale kontrahentom,
3) wewnętrzne - dotyczące
operacji
wewnątrz
jednostki.
The grounds for the records in
accounts is bookkeeping evidence
stating that economic transactions
have taken place (referred to as
"source evidence"):
1) external foreign, received from
business partners,
2) external own, handed-over as the
original to business partners,
3) internal, for the operations inside
the entity.
Querschnittsprüfung
kontrola przekrojowa
sectional audit
Bei dieser Prüfung wird ein abgegrenz-
ter Prüfungsgegenstand gleichzeitig
oder nacheinander bei mehreren Be-
hörden oder mehreren Dienststellen
einer Behörde unter übergeordneten
Gesichtspunkten geprüft. Auf diese
Weise sollen neben den Ergebnissen
der Prüfung bei einzelnen Behörden
oder Dienststellen generelle Erkennt-
nisse über Möglichkeiten für Verbesse-
rungen (z. B. Best Practice) gewonnen
werden. lm Interesse einer gesicherten
Aussage kommt hierbei der Auswahl
der zu untersuchenden Stellen (Art und
Anzahl) besondere Bedeutung zu.
Kontrola przekrojowa ma na celu
dostarczenie wiedzy o
działalności
administracji w wybranej dziedzinie
poprzez porównanie wyników kontroli
w reprezentatywnie wybranej grupie
jednostek.
A sectional audit aims at providing
knowledge on the activity of the
administration in a given field by a
comparison of the audit results in a
representative group of entities.
Raumbedarfsplan
plan zagospodarowania
przestrzennego
space requirement plan
Der Raumbedarfsplan enthält die
quantitativen
Bedarfsforderungen
hinsichtlich erforderlicher Räume und
deren Fläche. lm Raumbedarfsplan sind
die Flächen darzustellen, die nach DIN
277 zur Hauptnutzfläche gehören,
sowie diejenigen Nebennutzflächen,
die nicht durch Vorschriften bereits
vorgegeben sind. Der Flächenbedarf
wird raumscharf dargestellt. Die Glie-
derung erfolgt in der Regel nach Orga-
nisations- und Funktionseinheiten,
ohne konkrete räumliche Konstellatio-
nen vorzugeben (RLBau Muster 13).
akt prawa miejscowego przyjmowany
w formie uchwały,
określający
przeznaczenie, warunki
zagospodarowania i zabudowy terenu,
a także
rozmieszczenie inwestycji celu
publicznego. Składa się z części
tekstowej (uchwała) oraz graficznej
(załącznik do uchwały).
The space requirement plan contains
the quantitative requirements with
regard to necessary rooms and their
expanse. It includes the areas
belonging to the main usable area as
well as ancillary space which is not yet
determined by rules. The space
requirement plan is usually divided by
organizational and functional units,
without specifying concrete spatial
constellations.

Rechenschaftspflicht
-
Rechtsbehelfsbelehrung
54 |
Deutsch-polnisches Glossar
Rechenschaftspflicht
zobowiązanie
do
złożenia
sprawozdania
accountability / obligation to submit
a report
Die Rechenschaftslegung beinhaltet
die Darstellung über die Herkunft und
die Verwendung der Mittel und gibt
aber auch einen Einblick in die initiier-
ten Maßnahmen und ihre Erfolge.
Ein wichtiger Bestandteil der Rechen-
schaftspflicht ist die öffentliche Fi-
nanzkontrolle. Deren Hauptziel ist es,
die öffentlichen Haushalte auf Richtig-
keit, Ordnungsmäßigkeit und Wirt-
schaftlichkeit zu prüfen und etwaige
Mängel in der Haushalts- und Wirt-
schaftsführung aufzudecken.
Określony przepisami prawa obowiązek
przedłożenia sprawozdania
dotyczącego źródła i wykorzystania
środków. Ważnym
elementem jest tu
publiczna kontrola finansowa, której
celem jestsprawdzenie
budżetów
poblicznych pod kątem prawidłowości,
legalności i gospodarności oraz
wykrycie ewentualnych błeów w
realizacji
budżetu i prowadzeniu
gospodarki
The defined-by-law obligation to
submit a report on the source and the
use of resources. An important element
here is public financial audit to verify
public budgets in terms of regularity,
compliance with the law and economic
prudence as well as identifying any
mistakes in budget execution and
management.
Rechnungsprüfung
kontrola księgowa
audit of accounts
Die Rechnungsprüfung erfasst die
gesamte Jahresrechnung. Aufgabe der
Rechnungsprüfung ist es, das gesamte
Verwaltungshandeln - in der Regel
über Stichproben - zu prüfen und
auszuwerten. Dabei erstreckt sich die
Prüfung auf die gesamte Haushalts-
und Wirtschaftsführung der geprüften
Stellen (z. B. Freistaat Sachsen, Kom-
munen im Rahmen der überörtlichen
Kommunalprüfung). Politische Ent-
scheidungen im Rahmen geltenden
Rechts unterliegen nicht der Beurtei-
lung durch den Rechnungshof.
Kontrola dokumentów, sprawdzanie
poprawności dokumentów pod
względem formalnym, merytorycznym i
rachunkowym. Dokument oceniony
pozytywnie nabiera charakteru dowodu
księgowego i może być podstawą
dokonywania zapisów
księgowych.Kontrola formalna dotyczy
zgodności zaszłości
gospodarczej i
opisującego ją
dokumentu pod
względem zgodności z uregulowaniami
prawnymi. Kontrola merytoryczna
polega na sprawdzeniu zgodności
treści dokumentu z rzeczywistym
przebiegiem opisywanej w nim
zaszłości gospodarczej. Kontrola
rachunkowa dotyczy poprawności
obliczeń na sprawdzanym dokumencie.
An audit of documents, verifying the
correctness of documents in terms of
compliance with the law, content-wise
and in terms of calculations. The
document accepted becomes a
bookkeeping evidence and it can
provide the grounds for records in the
accounts. The control of the
compliance with the law concerns a
compliance of a past economic event
and the document describing it with
the law. The content-wise control
involves verifying the compliance of
the contents of the document with the
actual course of the economic event
described by it. Calculation control
concerns the accuracy of the
calculations in the document verified.
Rechtmäßigkeitsprüfung
kontrola pod względem legalności
compliance audit
Der Grundsatz der Rechtmäßigkeit des
Verwaltungshandelns ergibt sich be-
reits aus dem Grundgesetz (Art. 20
Abs. 3 GG). Danach muss die Verwal-
tung das geltende Recht beachten. Die
Kontrolle und Überwachung der
Rechtmäßigkeit der gesamten Haus-
haltswirtschaft gehört zu den originä-
ren Aufgaben der Rechnungsprüfung.
kontrola dokumentu
obrazującego
kontrolę
operacji lub
działania
gospodarczego pod względem
zgodności z obowiązującymi
przepisami prawa oraz instrukcjami
wewnętrznymi.
A control of the document showing the
control of the transactions or
economic action in terms of
compliance with the applicable laws
and internal instructions.
Rechtsbehelfsbelehrung
pouczenie o
środkach
zaskarżenia
instructions on rights of appeal
Die Rechtsbehelfsbelehrung ist die
Belehrung darüber, ob und wie eine
behördliche oder gerichtliche Entschei-
dung angegriffen werden kann.
Organ administracji jest
obowiązany
poinformować w pouczeniu o
uprawnieniu do złożenia odwołania
bądź zażalenia,
co jest integralną
częścią
decyzji lub postanowienia.
The body of administration is obliged
to inform in the note about the right
to file an appeal or complaint, which is
an integral part of the decision.

Rechtsgutachten
-
Revisionskommission
Deutsch-polnisches Glossar
|
55
Rechtsgutachten
opinia prawna
legal opinion
Im Rahmen eines juristischen
Gutach-
tens erfolgt die gutachterliche Beurtei-
lung von Rechtsfragen oder Rechtsfol-
gen eines Sachverhaltes durch einen
oder mehrerer Rechtsgutachter. In
Abhängigkeit von der Spezifität und
Komplexität des Sachverhaltes kann es
mehr oder weniger umfangreich und
komplex sein.
pomocniczy materiał analityczny
związany z praktycznymi problemami
prawnymi dotyczącymi
jednostkowej
sprawy lub konkretnego przypadku.
Zazwyczaj sporządzany jest na
zamówienie przez wykwalifikowanego
prawnika, najczęściej adwokata lub
radcę prawnego. W zależności od
specyfiki i złożoności przedmiotu opinii
może być
ona mniej lub bardziej
obszerna i kompleksowa, może w
szczególności
obejmować
wiele
dziedzin prawa, odnosić się do norm,
orzecznictwa oraz doktryny i teorii
prawa.
An auxiliary analytical material
connected with practical legal
problems concerning a single matter or
a specific case. Usually it is drawn up,
upon commission, by a qualified layer,
mostly a barrister or solicitor.
Depending on the specific nature and
the complexity of the subject of the
opinion, it can be more or less
extensive and comprehensive, it can
include in specific many fields of law,
refer
to norms, judicial decisions and
the doctrine and the theory of law.
Regionale Rechnungskammer
Regionalna Izba Obrachunkowa
Regional Chamber of Audit
Ein staatliches, externes und unabhän-
giges Organ der Kontrolle und Aufsicht
über die Einheiten der örtlichen Selbst-
verwaltung sowie über andere gesetz-
lich genannte Einrichtungen in Polen,
hinsichtlich der Aufgabenwahrneh-
mung im Bereich der Finanzwirtschaft
(Haushalt) und der Auftragsvergabe.
Die Kammern nehmen außerdem In-
formations- und Schulungsaufgaben in
Haushaltsangelegenheiten wahr. Es
gibt 16 Regionale Rechnungskammern
in Polen.
Państwowy, niezależny i zewnętrzny
organ kontroli i nadzoru jednostek
samorządu terytorialnego oraz innych
podmiotów określonych w ustawie, w
zakresie gospodarki
finansowej/budżetowej
i
zamówień
publicznych. Izby prowadzą też
działalność
informacyjną
i
instruktażową w zakresie spraw
budżetowych.
W Polsce jest 16 izb
obrachunkowych.
A state independent and external body
of audit and supervision of local
authorities and other entities provided
for in the Act, in the scope of
financial/ budget management and
public procurement. The chambers also
provide information and instructions in
budget matters. In Poland 16
chambers of audit operate.
Revisionskommission
komisja rewizyjna
audit committee
Die Revisionskommission ist ein be-
stimmtes Organ in Polen, welches die
Finanzen des Vorstandes einer Organi-
sation, einer Genossenschaft oder einer
Gesellschaft kontrollieren soll, gewählt
von Mitgliedern der jeweiligen
Organi-
sation. Seine Aufgabe besteht darin,
nach dem Ende eines Rechnungsjahres,
bei der Bilanzprüfung, der Verlustzu-
weisung und Verlustdeckung die Auf-
sicht auszuüben.
organ powołany do kontroli finansowej
zarządu
w organizacji społecznej,
spółdzielni, spółce itp., wybierany
spośród członków
tej organizacj.
Działa
samodzielnie albo obok rady
nadzorczej. Do jej kompetencji
należy
wykonywanie nadzoru, zwłaszcza po
zakończeniu roku obrachunkowego, w
zakresie badania bilansu, podziału
zysku, pokrycia strat itp.
A body established for financial control
of the management in a social
organization, cooperative, company,
etc., chosen from the members of that
organization. It operates independently
or next to the supervisory board. That
competence covers supervision,
especially after the end of the
accounting year, in the scope of
verifying the balance sheet, division of
profit, coverage of losses, etc.

Richtlinie
-
Risikoeinschätzung
56 |
Deutsch-polnisches Glossar
Richtlinie
wytyczne
guidelines
Eine Richtlinie ist eine Handlungs-
oder Ausführungsvorschrift einer Insti-
tution oder Instanz, die kein förmliches
Gesetz ist (Ausnahme: Richtlinien der
Europäischen Union). Ob und für wen
eine Richtlinie Bindungswirkung ent-
faltet, ist abhängig von Herausgeber
und Adressat. Die Regelungswirkung
kann somit nur im Einzelfall beurteilt
werden. Verwaltungsvorschriften – wie
z. B. die sogenannten Einkommensteu-
errichtlinien – sind reine interne
Dienstanweisungen und entfalten z. B.
keine Bindungswirkung für den Bürger
oder Gerichte.
Niemiecki przepis administracyjny
wykonawczy istytucji lub instancji, nie
jest
formalną
ustawą
(wyjątek
stanowią
dyrektywy Unii Europejskiej).
Wytyczne mają
moc wiążącą w
zależności od ich nadawcy czy
odbiorcy. Przepisy administracyjne, jak
na przykład wytyczne dotyczące
podatku dochodowego osób
prywatnych, nie są wiążące dla
obywateli czy sądów.
A German administrative executive
provision of an institution or instance;
it is not a formal act (except for EU
directives). Guidelines are binding
depending on the addressee or the
addresser. Administrative provisions,
e.g. physical persons' income tax
guidelines are not binding for citizens
or courts.
Risikoanalyse
analiza ryzyka
risk analysis
Die Risikoanalyse ist die systematische
Analyse zur Identifikation und Bewer-
tung von Risiken. Mit einer Risikoana-
lyse sollen gefährdete Prozesse in einer
Behörde identifiziert und der mögliche
Schaden in Abhängigkeit von dessen
Eintrittswahrscheinlichkeit bewertet
werden.
określone działania skierowane na
obniżenie negatywnego wpływu ryzyka
na funkcjonowanie danego podmiotu i
podejmowanie odpowiednich
działań
służących przeciwdziałaniu i
ograniczaniu ryzyka. Pozwala na
identyfikację, ocenę i monitorowanie
poziomu ryzyka w sposób jakościowy i
ilościowy,
najczęściej
przy
wykorzystywaniu odchylenia
standardowego i współczynnika
zmienności.
Specific actions to decrease a negative
effect of the risk on the operation of a
given entity and taking adequate
actions to counteract and to limit risk.
It allows for identifying, evaluating
and monitoring the level of risk in a
qualitative and quantitative manner,
most often applying the standard
deviation and the coefficient of
variation.
Risikoeinschätzung
ocena ryzyka
risk assessment
Die Risikoeinschätzung schließt sich
unmittelbar an die Risikoanalyse an.
Die erfassten Risiken werden hinsicht-
lich ihrer Eintrittswahrscheinlichkeit
und Ausmaß eines Schades bei Eintritt
bewertet und priorisiert. Die Risikoein-
schätzung schafft damit die Basis für
eine Risikosteuerung.
W Niemczech oceną ryzyka określa się
etap bezpośrednio po analizie ryzyka,
podczas którego określa się
prawdopodobieństwo wystąpienia
danego ryzyka i rozmiar ewentualnej
szkody. Dzięki temu tworzy się
podstawy do zarządzania ryzykiem.
In Germany the risk assessment is
referred to a stage right after the risk
analysis when the probability of the
occurrence of a given risk and the
extent of any potential damage are
determined, which facilitates providing
the grounds for risk management.

Sächsischer Rechnungshof
-
Sondervermögen
Deutsch-polnisches Glossar
|
57
Sächsischer Rechnungshof
Saksoński Trybunał Obrachunkowy
Saxony Court of Audit
Der Sächsische Rechnungshof (SRH) ist
eine unabhängige, nur dem Gesetz
unterworfene oberste Landesbehörde
(Art. 100 Abs.1 Satz 2 SächsVerf, § 1
Abs. 1 RHG). Der SRH prüft die gesam-
te Haushalts- und Wirtschaftsführung
des Freistaates Sachsen, einschließlich
seiner Sondervermögen und Betriebe.
Der Rechnungshof nimmt die Prüfung
entweder selbst vor oder lässt sie
durch die Staatlichen Rechnungsprü-
fungsämter durchführen. Diese Ämter
sind seine nachgeordneten Behörden.
Saksoński Trybunał
Obrachunkowy jest
niezależnym, naczelnym urzędem
krajowym,
podlegającym tylko
przepisom prawa (Art. 100 ust.1 zdanie
2 Konstytucji Saksonii, § 1 us. 1
Ustawy o trybunale obrachunkowym).
Trybunał przeprowadza kontrolę
całej
realizacji budżetu
i realizacji
gospodarki Saksonii,
łącznie z jego
odrębnymi majątkami i zakładami.
Trybunał przeprowadza kontrole sam
lub zleca zamiejscowemu publicznemu
urzędowi kontroli księgowej, który
jest
jego jednostką
podrzędną.
The Saxony Court of Audit is an
independent chief Bundesland
authority, accountable to the law only
(Art. 100 clause 1 sentence 2 of the
Constitution of Saxony, § 1 clause 1 of
he Court of Audit Act. The Court of
Audit performs an audit of the entire
execution of the budget and economy
execution of Saxony, together with its
separate assets and enterprises. The
Court of Audit performs audits itself or
commissions it to the public
accounting audit authority in the field,
which is its subordinate unit.
Schuldenabbau
oddłużenie
debt removal
Der Schuldenabbau umschreibt den
Gesamtprozess der Reduzierung der
bestehenden Schulden im betreffenden
Haushalt.
spłata lub umorzenie
zobowiązania,
pozbycie się części lub całości
zadłużenia
przez jego
spłatę lub
doprowadzenie do umorzenia
A repayment or cancelling a liability, a
disposal of a part or the entire debt by
its repayment or getting it to be
cancelled.
Schuldentilgung
spłacanie długu
debt repayment
Bei der Schuldentilgung werden Haus-
haltsmittel gezielt für die Begleichung
konkreter Schulden eingesetzt.
obowiązek dłużnika polegający na
spełnieniu określonego świadczenia.
An obligation of the debtor which
involves satisfying a specific obligation
Signifikanzniveau
poziom istotności
level of significance
Das Signifikanzniveau (auch Irrtums-
wahrscheinlichkeit) ist eine statistische
Größe. Sie gibt die vorab festgelegt
größtmögliche Wahrscheinlichkeit an,
dass sich ein Ergebnis einer statisti-
schen Analyse substantiell vom tat-
sächlichen Ergebnis unterscheidet.
maksymalne dopuszczalne
prawdopodobieństwo popełnienia
błędu
I rodzaju.
Określa tym samym
maksymalne ryzyko błędu,
jakie badacz
jest skłonny
zaakceptować.
A maximum admissible probability of
making an error of one type. At the
same time it determines a maximum
risk of an error the investigator is likely
to accept.
Sondervermögen
odrębny majątek
publiczno-prawny
separate
public-law
assets
Zu Sondervermögen gehören aus dem
Haushalt ausgelagerte Teile des Ver-
mögens, die zum Zweck der Erfüllung
einzelner Aufgaben gesondert verwal-
tet werden.
Do
majątku odrębnego należą w
prawie niemieckim części majątku
wyłączone z budżetu publicznego,
które są zagospodarowywane osobno w
celu spełnienia konkretnych zadań.
Under the German law, the separate
assets include parts of assets excluded
from public budget, managed
separately to execute specific tasks.

Sparsamkeit
-
Staatliches Rechnungsprüfungsamt
58 |
Deutsch-polnisches Glossar
Sparsamkeit
oszczędność
efficiency (economy)
Sparsamkeit ist eine Ausprägung des
Grundsatzes der Wirtschaftlichkeit. Es
besagt, dass ein bestimmtes Ergebnis
mit möglichst geringem Mitteleinsatz
zu erzielen ist.
proces, który prowadzi do powstawania
oszczędności. Wyróżnić można
następujące motywy oszczędzania:
Przezornościowy (sfinansowanie
nieprzewidzianych, nagłych, ale
koniecznych wydatków w przyszłości
lub zabezpieczenie poziomu dochodów
na emeryturze),
Konsumpcyjny (zakup
droższych dóbr trwałego użytku w
przyszłości),
Transakcyjny,
płynnościowy – (utrzymanie płynności
regulowania zobowiązań),
Spekulacyjny
(związany
ze
zwiększaniem wartości zgromadzonych
oszczędności).
Efficiency: revenues relative to
expenses. Efficiency involves reducing
expenditures, such as recurring costs
staatliche
Beihilfe
pomoc publiczna
state subsidy
Unter diesem Begriff werden staatliche
oder aus staatlichen Mitteln gewährte
Unterstützungen jeder Art verstanden.
Die Begünstigung bestimmter Unter-
nehmen oder Produktionszweige kann
den Wettbewerb verfälschen. Soweit
staatliche Begünstigungen den Handel
zwischen EU-Mitgliedstaaten beein-
trächtigen, sind sie mit den EU-Regeln
zum Binnenmarkt unvereinbar.
ingerencja instytucji
państwowych,
polegająca na przyznaniu w
jakiejkolwiek
formie,
pomocy
pojedynczemu
podmiotowi
gospodarczemu bądź grupie
podmiotów, prowadząca do zakłócenia
konkurencji na wolnym rynku. W
szerszym znaczeniu pomocą publiczną
są też
inne instytucje prawne
uprzywilejowujące wspomagany
podmiot względem pozostałych
(indywidualne zwolnienia podatkowe,
gwarancje
rządowe, monopole etc.).
Interference of state institutions,
which involves granting assistance, in
any form, to a single economic entity
or to a group of entities, which leads
to disturbing free market competition.
In a broader sense, public assistance is
also provided by other legal
institutions giving privilege to the
assisted entity over the others
(individual tax exemptions,
government guarantees, monopolies
etc.).
Staatliches Rechnungsprüfungsamt
zamiejscowy publiczny urząd kontroli
księgowej
state audit office
Die Staatlichen Rechnungsprüfungs-
ämter sind dem Sächsischen Rech-
nungshof nachgeordnete Behörden
(§ 14 Abs. 1 RHG). Sie prüfen im kom-
munalen Bereich.
zamiejscowa jednostka organizacyjna
kontroli rachunkowej
działająca w
jednostkach
samorządu terytorialnego
A state audit office works under
supervision of Saxony Court of Audit
and operats in the field of local
authorities.

Staatsanleihe
- Stellenplan
Deutsch-polnisches Glossar
|
59
Staatsanleihe
obligacja