DOKUMENTACJA KOŃCOWA
PROJEKTU
„Razem dla pogranicza
Dolny Śląsk – Saksonia”
Autor:
Robert Knippschild
Wrocław i Drezno, 2014 r.

Data opracowania
Wrzesień 2014 r.
Tłumaczenie:
Agata Dittrich, Agnieszka Gryz-Männig, Grzegorz Załoga

Spis treści
1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
.... 5
1.1. Sytuacja wyjściowa i cele projektu ............................. 5
1.2. Koncepcja projektu i proces komunikacji....................... 12
1.3. Konferencje w ramach projektu i inne działania promocyjne ..... 15
1.4. Ewaluacja i rekomendacje .................................... 25
2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji
w pięciu grupach roboczych
..................................... 41
2.1. Grupa Robocza nr 1 „Rewitalizacja miast”...................... 41
2.2. Grupa Robocza nr 2 „Rewitalizacja obszarów powydobywczych
węgla brunatnego, krajobrazy pokopalniane (łącznie z obszarami
parkowymi)” ............................................... 47
2.3. Grupa Robocza nr 3 „Rozwój obszarów wiejskich” .............. 54
2.4. Grupa Robocza nr 4 „Komunikacja i transport” ................. 61
2.5. Grupa Robocza nr 5 „Polityka rynku pracy i demografia” ........ 69
3. Uczący się urzędnicy – praktyka, nauka języka, seminaria
dotyczące znajomości kraju i komunikacji międzykulturowej
...... 77
3.1. Praktyki w Saksonii i na Dolnym Śląsku ....................... 77
3.2. Kursy językowe ............................................. 79
3.3. Seminaria na temat znajomości kraju i komunikacji międzykultu-
rowej wraz z wizytą studyjną ................................. 81
Dane kontaktowe wszystkich osób uczestniczących w projekcie
........ 84

4
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Niniejsza dokumentacja powstała w ramach projektu „Razem dla pogranicza
Dolny Śląsk – Saksonia”, dalej zwanego projektem „Razem dla pogranicza”.
Partnerem wiodącym jest Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego,
a partnerem Saksońskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Sam projekt oraz
jego dokumentacja zostały dofinansowane ze środków Programu Operacyjnego
Współpracy Transgranicznej Polska – Saksonia 2007–2013.
Publikacja służy dokumentacji przebiegu projektu oraz jego wyników. Jej bar-
dziej ogólnym celem jest ponadto wyznaczenie kierunków przyszłej strategicznej
współpracy pomiędzy Dolnym Śląskiem a Saksonią w obszarach tematycznych
eksperckich grup roboczych wyłonionych w trakcie trwania projektu.
Rozdział 1 został poświęcony przedstawieniu sytuacji wyjściowej projektu
„Razem dla pogranicza”, jego celów, leżącej u jego podstaw koncepcji, przebiegu
procesu komunikacji oraz akcji informacyjno-promocyjnych. Następnie poddano
analizie i ocenie wyniki projektu oraz sformułowano zalecenia dotyczące działań
na rzecz przyszłej współpracy pomiędzy Dolnym Śląskiem a Saksonią. Rozdział 2
zawiera opis procesu komunikacji w pięciu grupach roboczych oraz analizę osią-
gniętych wyników. Wreszcie rozdział 3 dotyczy wymiany praktykantów, kursów
językowych oraz seminariów w zakresie krajoznawstwa i wyjazdów studyjnych,
które odbyły się w ramach projektu.

1
Projekt „Razem dla pogranicza” –
geneza, koncepcja, ewaluacja
1.1. Sytuacja wyjściowa i cele projektu
Dlaczego projekt „Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia”?
Celem projektu „Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia” jest pogłębie-
nie i umocnienie współpracy transgranicznej pomiędzy administracją Wolnego
Kraju Związkowego Saksonii oraz jednostkami samorządowymi Województwa
Dolnośląskiego. Regiony te na długości ok. 100 km łączy wspólna granica.
W ostatnich latach zniesiono wiele barier granicznych, powstało też wiele trans-
granicznych inicjatyw, stowarzyszeń i projektów. Intensywną współpracę w tym
obszarze prowadzi również administracja na różnych szczeblach.
Niemniej jednak obecne i przyszłe wyzwania na saksońsko-dolnośląskim
pograniczu pozostają ogromne. Nowe tendencje demograficzne domagają się no-
wych rozwiązań w zakresie realizacji zadania publicznego, jakim jest zapewnienie
wszystkim odpowiednich warunków bytowych oraz utrzymanie wysokiej jakości
życia. Nowe możliwości, jakie daje wspólny rynek pracy, muszą zostać wykorzy-
stane z myślą o rozwoju regionalnej gospodarki i potencjału lokalnej siły roboczej.
Ochrona klimatu w regionie i dostosowanie się do zmian klimatycznych wyma-
gają w regionach przygranicznych wdrożenia wspólnych rozwiązań.
Wobec takich wyzwań intensywna i stała współpraca administracji po
obu stronach granicy staje się nieodzowna. Jednak wciąż w wielu zakresach
brakuje jeszcze platform do ciągłej transgranicznej komunikacji i współpra-
cy, które nadal – pomimo usunięcia fizycznych barier – napotykają na liczne
przeszkody.

image
6
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Agenda terytorialna Unii Europejskiej 2020 stwierdza, że utrudnienia w inte-
gracji prowadzą do niewykorzystania w pełnym zakresie kulturalnych, gospodar-
czych i ekologicznych zasobów pogranicza, co z kolei grozi spotęgowaniem nega-
tywnych skutków wynikających z położenia tych terenów na obrzeżach państw.
Do poprawy globalnej konkurencyjności i lepszego wykorzystania specyficznych
potencjałów regionów transgranicznych niezbędna jest rzeczowa, polityczna ko-
ordynacja pomiędzy poszczególnymi krajami. Z tego względu ministrowie wła-
ściwi do spraw zagospodarowania przestrzennego w Unii Europejskiej wspierają
inicjatywy władz państwowych przyczyniające się do stworzenia długotermino-
wych transgranicznych strategii terytorialnych
1
.
1
Agenda terytorialna Unii Europejskiej 2020; zgodnie z porozumieniem zawartym na niefor-
malnym spotkaniu ministrów właściwych do spraw zagospodarowania przestrzennego i rozwoju
terytorialnego 19 maja 2011 r. w Gödöllő, Węgry.
Ilustracja 1:
Europejskie miasto Görlitz/Zgorzelec
(Źródło: Peter Radke)

image
1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
7
Jak wygląda współpraca pomiędzy Dolnym Śląskiem a Saksonią
Województwo Dolnośląskie (utworzone w 1999 roku) i Wolny Kraj Związkowy
Saksonia łączy wieloletnia współpraca. W celu jej zacieśnienia saksoński prezes
Rady Ministrów oraz marszałek województwa w 1999 roku, a w 2000 roku woje-
woda podpisali „Wspólne oświadczenie” o współpracy. Od tego czasu Saksońsko-
-Dolnośląska Grupa Robocza, składająca się z przedstawicieli niemal wszyst-
kich saksońskich ministerstw i ich odpowiedników z Urzędu Marszałkowskiego
i Wojewódzkiego, spotyka się na regularnych posiedzeniach koordynowa-
nych przez Saksońską Kancelarię Stanu i Urząd Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego. Ponadto w wielu zakresach obradują specjalistyczne gremia, takie
jak Saksońsko-Dolnośląsko-Lubuska Grupa Robocza ds. Rozwoju Przestrzennego,
której spotkania odbywają się nieprzerwanie od 2005 roku i są koordynowa-
ne przez Regionalny Związek Planistyczny Górne Łużyce–Dolny Śląsk. W tych
grupach – oprócz stałej wymiany doświadczeń w zakresie aktualnych zagadnień
dotyczących rozwoju przestrzennego – konsultowane są przyszłe zamierzenia
oraz przedsięwzięcia, w szczególności w obszarach działań wywierających skut-
ki transgraniczne.
Ilustracja 2:
Logo z okazji jubileuszu 10-lecia partnerstwa regionalnego Saksonia–Dolny Śląsk
obchodzonego w 2009 roku
(Źródło: Saksońska Kancelaria Stanu)
W dniu 1 grudnia 2009 roku oba regiony obchodziły 10-lecie partnerstwa
regionalnego Saksonia–Dolny Śląsk. Spojrzenie na dotychczasowe osiągnięcia
dało asumpt do dalszego zacieśnienia współpracy pomiędzy Wolnym Krajem
Związkowym Saksonią a Województwem Dolnośląskim, zmierzającej do opty-
malnego wykorzystania szans wynikających z centralnego położenia pograni-
cza w Europie Środkowej. Tego samego dnia premier Saksonii Stanislaw Tillich
oraz marszałek Województwa Dolnośląskiego Marek Łapiński i wojewoda Rafał
Jurkowlaniec podpisali komunikat „Saksonia i Dolny Śląsk 2020 – perspektywy

image
8
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
współpracy transgranicznej”, w którym jako wspólne wyzwania wymieniono
globalizację, bezpieczeństwo energetyczne, zmiany klimatyczne oraz rozwój de-
mograficzny.
Intensywna współpraca prowadzona jest także na poziomie lokalnym. Obok
licznych partnerstw miast i gmin swoją pozycję ugruntował też istniejący od
1991 roku Euroregion Neiße-Nisa-Nysa – pierwszy euroregion przy granicy
polsko-niemieckiej. Powiat Görlitz (Landkreis Görlitz) oraz powiat zgorzelec-
ki, podobnie jak i inne powiaty pogranicza, od wielu lat pielęgnują współpracę.
Ponadto w 2012 roku we Wrocławiu otwarto Biuro Łącznikowe Wolnego Kraju
Związkowego Saksonii, którego zadania to prezentacja Saksonii w regionie po
polskiej stronie granicy, pośredniczenie w nawiązywaniu nowych kontaktów,
wspieranie pracy administracji oraz współpracy gospodarczej. Podczas plano-
wanej konferencji kończącej projekt „Razem dla pogranicza” 2 października
2014 roku w Jeleniej Górze obchodzona będzie 15. rocznica podjęcia współpracy
przez Wolny Kraj Związkowy Saksonię i Województwo Dolnośląskie.
Europejski proces integracji
Warunki ramowe do pogłębionej współpracy pomiędzy Dolnym Śląskiem
a Saksonią są dziś tak korzystne jak nigdy dotąd. Zwłaszcza w ostatnich latach
proces otwarcia granic pomiędzy Polską a Niemcami nabrał znacznego tempa
Ilustracja 3:
Uroczystości 10-lecia partnerstwa regionalnego Sak-
sonia–Dolny Śląsk w 2009 roku
(Źródło: Saksońska Kancelaria Stanu)

image
1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
9
dzięki przystąpieniu Polski do UE w maju 2004 roku, do strefy Schengen w grud-
niu 2007 roku i związanej z tym likwidacji kontroli granicznych oraz dzięki obo-
wiązującej od maja 2011 roku swobodzie przepływu pracowników.
Mieszkańcy regionu w znacznym stopniu pozytywnie postrzegają fakt, że te
tereny należą do pogranicza. W ramach badania dotyczącego jakości życia na sak-
sońsko-dolnośląskim obszarze przygranicznym, przeprowadzonego w 2013 roku,
ponad 50% respondentów z powiatu zgorzeleckiego oraz ponad 35% responden-
tów z powiatu Görlitz wskazało, że bliskość granicy ma pozytywny lub bardzo
pozytywny wpływ na jakość ich życia
2
.
Ilustracja 4:
Odpowiedzi na pytanie: „Jak bliskość granicy wpływa na życie mieszkańców?”
(Źródło: Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu i Uniwersytet Techniczny w Dreźnie, 2014)
Okazuje się zarazem, że ten proces integracji nie dokonuje się automatycz-
nie. Saksońsko-dolnośląskie pogranicze nadal cechuje się niską intensywnością
transgranicznych powiązań w zakresie przepływu ludzi i towarów. Przykładowo
udział obywateli polskich wśród ogółu zatrudnionych podlegających w Saksonii
obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu w 2012 roku wyniósł zaledwie
ok. 1%. Proces otwierania granic nie zawsze idzie w parze z powstawaniem ści-
ślejszych więzi, co obrazują chociażby liczby polskich studentów w saksońskich
szkołach wyższych.
2
Tadeusz Borys, Robert Knippschild (red.),
Jakość życia w obszarze przygranicznym – wzmocnienie
ponadgranicznych przepływów dla wspólnego zrównoważonego rozwoju i planowania regionalnego,
Jelenia Góra 2014, s. 48.
Bardzo negatywnie
Negatywnie
Nie ma wpływu
Pozytywnie
Bardzo pozytywnie
Powiat Zgorzelecki
0,6%
1,2%
4,2%
3,6%
10,5%
34,0%
38,8%
43,4%
41,3%
22,4%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Powiat Görlitz

image
10
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Ilustracja 5:
Studenci saksońskich szkół wyższych, którzy uprawnienia do podjęcia studiów
nabyli w Polsce
(Źródło: Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu i Uniwersytet Techniczny w Dreźnie, 2014. Źródło danych:
Krajowy Urząd Statystyczny w Saksonii, 2013)
Wyzwania
Pomimo stopniowego zanikania w ostatnich latach fizycznych barier granicznych
nadal istnieją prawne, administracyjne oraz językowe przeszkody stojące na dro-
dze do nawiązywania ściślejszej współpracy. Bardziej niż kiedykolwiek wcześniej
transgraniczną współpracę utrudniają odmienne systemy prawne i administra-
cyjne. Problemem pozostaje też bariera językowa, choć można zaobserwować
coraz lepszą znajomość języka sąsiada w administracji po obu stronach granicy.
Ze względu na brak kompatybilności pomiędzy strukturami administracyj-
nymi w Saksonii i na Dolnym Śląsku wiele transgranicznych kontaktów opiera
się na więziach osobistych. Pomimo stabilnych struktur administracyjnych i po-
litycznych w sytuacji nowego (a wynikającego z ich kadencyjności) obsadzenia
stanowisk powstaje zagrożenie utraty tych kontaktów. Przeszkodę dla ukształ-
towania transgranicznych struktur stanowią również reformy administracyjne,
należy tu choćby wspomnieć reformę administracyjną powiatów po saksońskiej
stronie przeprowadzoną w 2008 roku.
W wielu zakresach nadal nie wykształciły się platformy umożliwiające pro-
wadzenie stałej komunikacji i konsultacji. Istniejące struktury – jak chociażby
Międzynarodowy Instytut Szkolnictwa Wyższego w Zittau
Politechnika w Chemnitz
Międzynarodowy Instytut Szkolnictwa Wyższego w Zittau
Politechnika w Chemnitz
Międzynarodowy Instytut Szkolnictwa Wyższego w Zittau
Politechnika w Chemnitz
Międzynarodowy Instytut Szkolnictwa Wyższego w Zittau
Politechnika w Chemnitz
Międzynarodowy Instytut Szkolnictwa Wyższego w Zittau
Politechnika w Chemnitz
Międzynarodowy Instytut Szkolnictwa Wyższego w Zittau
Politechnika w Chemnitz
Międzynarodowy Instytut Szkolnictwa Wyższego w Zittau
Politechnika w Chemnitz
Politechnika w Dreźnie
Wyższa Szkoła Zawodowa w Zittau/Gorlitz
Uniwersytet w Lipsku
Politechnika w Dreźnie
Wyższa Szkoła Zawodowa w Zittau/Gorlitz
Uniwersytet w Lipsku
Politechnika w Dreźnie
Wyższa Szkoła Zawodowa w Zittau/Gorlitz
Uniwersytet w Lipsku
Politechnika w Dreźnie
Wyższa Szkoła Zawodowa w Zittau/Gorlitz
Uniwersytet w Lipsku
Politechnika w Dreźnie
Wyższa Szkoła Zawodowa w Zittau/Gorlitz
Uniwersytet w Lipsku
Politechnika w Dreźnie
Wyższa Szkoła Zawodowa w Zittau/Gorlitz
Uniwersytet w Lipsku
Politechnika w Dreźnie
Wyższa Szkoła Zawodowa w Zittau/Gorlitz
Uniwersytet w Lipsku

1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
11
Euroregion Neiße-Nisa-Nysa z biurami i euroregionalnymi grupami eksperc-
kimi – jak dotąd tylko w ograniczonym stopniu pełnią funkcję takiej platformy.
Nierzadko wymiana doświadczeń i prowadzenie konsultacji polegają na ograni-
czonej czasowo współpracy w formie projektów, po których zakończeniu istnieje
groźba utraty zgromadzonej wiedzy, wypracowanego zaufania i nawiązanych
kontaktów.
Bardziej stabilne i niezawodne struktury współpracy są niezbędne tam, gdzie
w wyjątkowych sytuacjach konieczne jest podjęcie szybkiej i skutecznej inter-
wencji, przykładowo w zakresie zarządzania kryzysowego na szczeblu lokalnym.
O tym, że nie zawsze tak się dzieje, świadczy chociażby powódź na Nysie Łużyckiej
w 2010 roku.
Europejska Współpraca Terytorialna
Europejska Współpraca Terytorialna w ramach europejskiej polityki regionalnej
stanowi istotne wsparcie w procesie przezwyciężania barier granicznych i za-
cieśniania współpracy w europejskich obszarach granicznych. Okres wsparcia
2007–2013 był pierwszym, w którym w pełnym zakresie mogły uczestniczyć
podmioty z polskiego obszaru przygranicznego. Po raz pierwszy kwalifikowane
były wyłącznie projekty wspólne. W ramach programu współpracy INTERREG
Polska–Saksonia 2014–2020 nadal będzie kładziony szczególny nacisk na współ-
pracę transgraniczną. Wymaga to intensywniejszych konsultacji oraz strategicz-
nego ukierunkowania współpracy transgranicznej pomiędzy Saksonią a Dolnym
Śląskiem. Istnieje szansa, że dzięki wspólnemu wyznaczeniu priorytetów uda
się zarówno zrealizować własne projekty strategiczne, jak i zdobyć zewnętrz-
nych partnerów wiodących do realizacji projektów, którym rząd Wolnego Kraju
Związkowego Saksonii oraz Samorząd Województwa Dolnośląskiego przypisują
strategiczne znaczenie.
Cele projektu „Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia”
Właśnie z tych powodów, które wymieniono powyżej, celem projektu „Razem
dla pogranicza” jest kontynuacja i zacieśnienie współpracy transgranicznej.
Wieloletnia dobra współpraca pomiędzy rządem Kraju Związkowego Saksonii
a samorządem Województwa Dolnośląskiego powinna zostać wykorzystana i zin-
tensyfikowana, aby udało się sprostać nowym wyzwaniom oraz solidnie przygo-
tować na nadchodzący okres finansowania ze środków UE 2014–2020.
W tym zakresie miała się dokonać intensyfikacja
wymiany wiedzy
. Przed-
miotem tej wymiany były struktury administracyjne oraz kompetencje w ob-
szarach tematycznych wyłonionych grup roboczych, wyznaczenie
wspólnych

12
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
priorytetów
dla rozwoju saksońsko-dolnośląskiego pogranicza oraz przyszła
współpraca i przygotowanie
strategicznych projektów współpracy
. Równie waż-
ne było podniesienie
kwalifikacji pracowników administracji w zakresie współ-
pracy transgranicznej
.
Dalszymi celami projektu były wymiana doświadczeń z innymi regiona-
mi granicznymi w Europie zmierzająca do pozyskania dobrych wzorców dla
pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia oraz stworzenie – w ramach konferencji –
wewnątrzregionalnych powiązań podmiotów współpracy pomiędzy Dolnym
Śląskiem a Saksonią.
1.2. Koncepcja projektu i proces komunikacji
Partnerem wiodącym projektu „Razem dla pogranicza” jest Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego. Za kierownictwo i koordynację projektu odpo-
wiada Wydział Współpracy z Zagranicą i Projektów Międzynarodowych Urzędu
Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego. Partnerem jest Saksońskie
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, które przed przystąpieniem do realizacji
projektu sfinansowało jego przygotowanie oraz złożenie wniosku o dofinan-
sowanie, za co odpowiedzialne było zewnętrzne biuro doradztwa. Podmiotem
odpowiedzialnym za koordynację projektu po saksońskiej stronie jest Wydział
ds. Europejskiego Zagospodarowania Przestrzennego, Rozwoju Regionalnego
w Wydziale Rozwoju Kraju Związkowego, Miernictwa i Sportu. Za koordynację
projektu odpowiadają w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Dolnośląskiego
Angelika Serwin – koordynator projektu, oraz Ewa Król – koordynator finansowy
(wcześniej funkcję koordynatora projektu pełniły Joanna Jeż i Alicja Przepiórska,
a funkcję koordynatora finansowego Anna Mykowska). W Saksońskim Mini-
sterstwie Spraw Wewnętrznych funkcję koordynatora pełni Maria Diersch.
Czas trwania projektu przewidziano na okres od 1 stycznia 2012 do 31 grudnia
2014 roku.
Utworzona na samym początku Grupa Sterująca gwarantowała wspólne i nie-
przerwane kierownictwo projektu. W skład Grupy Sterującej wchodzą osoby ko-
ordynujące projekt w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Dolnośląskiego
oraz w Saksońskim Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, jak również dalsi przed-
stawiciele obu tych instytucji, Sekretariatu Projektu po stronie niemieckiej, Biura
Projektu po stronie polskiej, opiekun naukowy oraz liderzy grup roboczych. Na
posiedzeniach Grupy Sterującej podejmowane są najważniejsze decyzje, ponadto
służą one wymianie informacji pomiędzy grupami roboczymi. Grupa Sterująca
obraduje regularnie dwa razy w roku, na przemian po polskiej i po niemieckiej
stronie.

1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
13
Istotę projektu stanowi
transgraniczny proces komunikacji w pięciu eks-
perckich grupach roboczych
. Tematami grup roboczych były:
1. Rewitalizacja miast;
2. Rewitalizacja obszarów powydobywczych węgla brunatnego, krajobrazów
pokopalnianych (łącznie z obszarami parkowymi);
3. Rozwój obszarów wiejskich;
4. Komunikacja i transport;
5. Polityka rynku pracy i demografia.
Każda z pięciu grup roboczych odbyła cztery wielodniowe spotkania warsz-
tatowe, na przemian po dolnośląskiej i saksońskiej stronie. Na Dolnym Śląsku
zorganizowano warsztaty dwudniowe, w Saksonii trzy- lub czterodniowe. Każda
z grup roboczych uczestniczyła ponadto w całodniowej wizycie studyjnej po dol-
nośląskiej i saksońskiej stronie granicy, której celem było ukazanie wyzwań w spe-
cjalistycznych obszarach tematycznych lub pokazanie modelowych rozwiązań.
Proces komunikacji w grupach roboczych miał służyć zapoznaniu się eks-
pertów z obu krajów, wymianie informacji na temat aktualnych wyzwań i przy-
szłych możliwości rozwoju, identyfikacji wspólnych priorytetów i wypracowaniu
idei projektu. Ponadto warsztaty miały być platformą ukierunkowanej wymiany
wiedzy dotyczącej struktur administracyjnych oraz kompetencji i procedur ad-
ministracyjnych. W ramach czterech rund warsztatowych zaplanowano nastę-
pujące zakresy zadań:
Pierwsza runda warsztatowa: zapoznanie się uczestników grupy roboczej; wy-
miana informacji na temat aktualnych wyzwań i przyszłych możliwości rozwoju
oraz konieczności podjęcia wspólnych działań;
Druga runda warsztatowa: wymiana informacji dotyczących struktur admi-
nistracyjnych, kompetencji i procedur administracyjnych;
Trzecia runda warsztatowa: identyfikacja wspólnych priorytetów, poszukiwa-
nie wspólnych pomysłów przyszłych projektów;
Czwarta runda warsztatowa: wypracowanie wspólnych pomysłów na kolejne
projekty oraz przyszłych przedsięwzięć.
Ponadto w poszczególnych grupach roboczych należało elastycznie podejść do
stanu wiedzy oraz dotychczasowych doświadczeń wyniesionych ze współpracy
transgranicznej, co miało umożliwić zindywidualizowane postępowanie w obrę-
bie danej grupy roboczej.
Pod koniec drugiej rundy warsztatowej, wiosną 2013 roku, okazało się, że
tworzenie koncepcji nowego programu współpracy INTERREG Polska–Saksonia
2014–2020 ulegnie znacznemu opóźnieniu. Tym samym przed naszym projek-
tem otworzyła się możliwość wywarcia silniejszego wpływu na programowanie.
Dlatego też w trakcie trzeciego spotkania Grupy Sterującej w maju 2013 roku
z inicjatywy partnera wiodącego postanowiono, że trzecia runda warsztatowa

14
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
zostanie w większym stopniu poświęcona znalezieniu wspólnych pomysłów pro-
jektowych oraz opracowaniu szkiców projektów. Każda grupa robocza przez cały
czas trwania projektu miała do dyspozycji środki finansowe na zlecenie zewnętrz-
nym podmiotom przygotowania studiów lub ekspertyz służących stworzeniu me-
rytorycznych podwalin pracy poszczególnych grup roboczych.
Tłumaczenia ustne podczas każdego z dziesięciu spotkań warsztatowych zo-
stały w całości zlecone biurom tłumaczeniowym po dolnośląskiej i saksońskiej
stronie. Dzięki zaangażowaniu tylko dwóch tłumaczy, którzy jedynie wyjątkowo
musieli zostać zastąpieni przez inną osobę, zagwarantowano ciągłość procesu ko-
munikacji. Dodatkowe wsparcie w tym zakresie uzyskano, angażując opiekuna
naukowego, do którego zadań należały:
wspieranie partnerów projektu w planowaniu procesu komunikacji oraz lide-
rów grup w prowadzeniu warsztatów;
obserwacja i ewaluacja procesu komunikacji przez uczestnictwo w warsztatach
wszystkich grup roboczych;
strukturyzacja roboczych wyników uzyskanych podczas warsztatów;
dokumentacja i analiza wyników warsztatów;
zapewnienie wymiany informacji pomiędzy grupami roboczymi;
uczestnictwo w spotkaniach Grupy Sterującej oraz składanie sprawozdań ze
spotkań warsztatowych grup roboczych;
opracowanie broszury dotyczącej struktury administracyjnej oraz kompeten-
cji decyzyjnych w Saksonii i na Dolnym Śląsku;
• wsparcie partnerów projektu w zakresie merytorycznego przygotowania
trzech konferencji, w szczególności wymiany doświadczeń z innymi europej-
skimi regionami granicznymi;
upowszechnianie wyników projektu poprzez uczestnictwo w konferencjach na
temat regionów przygranicznych oraz publikacje naukowe, a także
przygotowanie dokumentacji końcowej.
Jako wsparcie dla saksońskiego partnera w zarządzaniu projektem i środka-
mi finansowymi po saksońskiej stronie został powołany Sekretariat Projektu.
Prowadzenie Sekretariatu zlecono spółce core-consult GmbH & Co KG. Do zadań
Sekretariatu Projektu należą: zarządzanie projektem, zarządzanie finansami, jak
również udział w działaniach promocyjnych. W ramach zarządzania projektem
zewnętrzny Sekretariat Projektu tworzy koncepcję działań, przygotowuje i ko-
ordynuje przedsięwzięcia oraz w nich uczestniczy, a także dokumentuje wyniki
partnerów projektu. W szczególności obejmuje to sprawozdawczość, planowanie
finansowe oraz kontrolę wydatków. Ponadto do jego zadań należy m.in. organi-
zacyjne wsparcie współpracy transgranicznej w grupach roboczych. Na Dolnym
Śląsku zadania analogiczne do wykonywanych przez Sekretariat Projektu oraz
całościowe zarządzanie i nadzór nad realizacją projektu są prowadzone przez

1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
15
czteroosobowy zespół projektowy (koordynatora projektu, koordynatora finan-
sowego i dwie osoby wspierające realizację działań).
W ramach projektu organizowane są m.in. praktyki, kursy językowe oraz
seminaria służące doskonaleniu kompetencji niezbędnych do efektywnej
współpracy wśród pracowników administracji. Przewidziane były maksymal-
nie czterotygodniowe praktyki w jednostkach administracyjnych Wolnego
Kraju Związkowego Saksonii lub Urzędu Marszałkowskiego Województwa
Dolnośląskiego. Praktykanci mieli być rekrutowani z grup roboczych. Dla pra-
cowników saksońskiej administracji przygotowano dodatkowo intensywne kursy
języka polskiego w trybie wieczorowym lub zaocznym oraz seminaria i szkolenia
poświęcone komunikacji interkulturalnej połączone z wyjazdem studyjnym na
Dolny Śląsk
3
.
1.3. Konferencje w ramach projektu i inne działania
promocyjne
Konferencja inaugurująca projekt
4
W dniu 24 października 2012 roku w Zamku Kliczków odbyła się konferencja
inaugurująca projekt „Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia”, której
temat przewodni brzmiał: „Razem dla regionu, razem dla Europy – wyzwania
dla Dolnego Śląska i Saksonii”. Konferencję otworzyli: dr Jerzy Tutaj, członek
Zarządu Województwa Dolnośląskiego, dr Michael Wilhelm, sekretarz Stanu
Saksońskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, oraz Piotr Roman, prezy-
dent Euroregionu Neiße-Nisa-Nysa. W dalszej części omówiono tematy do-
tyczące roli programów transgranicznych w kształtowaniu polityki regional-
nej Unii Europejskiej. Najważniejszym tematem konferencji był jednak projekt
„Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia”. Omówione zostały zakładane
cele projektu, jego działania, jak również przedstawiono wyniki pierwszej rundy
warsztatowej pięciu tematycznych grup roboczych oraz różnice w strukturach
administracji w Polsce i w Niemczech. Na zakończenie odbyła się dyskusja pt.
„Doświadczenia i perspektywy współpracy transgranicznej w odniesieniu do
pogranicza dolnośląsko-saksońskiego”, którą moderował Bartłomiej Ostrowski,
dyrektor Wydziału Współpracy z Zagranicą i Projektów Międzynarodowych
Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego.
3
Patrz rozdział 3.
4
Na podstawie tekstu Marii Diersch, Saksońskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych.

image
image
16
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Ilustracja 6:
Konferencja inaugurująca projekt „Razem dla pogranicza Dolny
Śląsk – Saksonia”, 24 października 2012 r., Zamek Kliczków, dr Jerzy Tutaj, czło-
nek Zarządu Województwa Dolnośląskiego
(Źródło: UMWD)
Ilustracja 7:
Konferencja inaugurująca projekt „Razem dla pogranicza Dolny
Śląsk – Saksonia”, 24 października 2012 r., Zamek Kliczków, dr Michael Wilhelm,
sekretarz stanu Saksońskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych
(Źródło: UMWD)

1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
17
Konferencja spotkała się z dużym zainteresowaniem. Wzięło w niej udział ok.
150 gości z Polski i z Niemiec, wśród których byli m.in. przedstawiciele samo-
rządowych jednostek terytorialnych z obszaru pogranicza, pracownicy naukowi
wyższych uczelni i instytucji naukowych, radni Województwa Dolnośląskiego
oraz posłowie z saksońskiego Landtagu. W konferencji uczestniczyli ponadto
przedstawiciele innych projektów i instytucji.
Międzynarodowa konferencja
5
W dniu 10 października 2013 roku w ramach projektu „Razem dla pogranicza
Dolny Śląsk – Saksonia” odbyła się w Kulturbrauerei Görlitz międzynarodowa
konferencja pt. „Granice łączą – granice dzielą. Transgraniczna współpraca na
europejskich pograniczach – Szanse i granice”. W konferencji zorganizowa-
nej przez Saksońskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych udział wzięło prawie
300 osób, w tym połowa uczestników pochodziła z Polski, a połowa z Niemiec. Jej
głównym tematem były doświadczenia w transgranicznej współpracy na obsza-
rach europejskich terenów przygranicznych oraz koncepcje poprawy kooperacji
wzdłuż granicy saksońsko-dolnośląskiej. Ponadto podczas konferencji poruszano
zagadnienie komunikacji interkulturalnej oraz rozmawiano o doświadczeniach
przedstawicieli miast i gmin w zakresie współpracy transgranicznej. Podczas wy-
kładów zostały zaprezentowane przykłady dobrej współpracy funkcjonującej na
innych europejskich pograniczach oraz przyszłość unijnego finansowania w za-
kresie transgranicznych kooperacji.
W wykładzie otwierającym konferencję polski autor i naukowiec dr Krzysztof
Wojciechowski omówił różnice w mentalności pojawiające się podczas polsko-
-niemieckiej współpracy oraz możliwości ich prawidłowego interpretowania,
jak i konstruktywnego rozwiązywania problemów z tego zakresu. Mimo iż
Polacy i Niemcy należą do zachodniego kręgu kulturowego, to widoczne są u nich
duże różnice w procesie komunikacji.
Dotychczasową dobrze funkcjonującą praktyczną współpracę między rządem
Wolnego Kraju Związkowego Saksonii i Urzędem Marszałkowskim Województwa
Dolnośląskiego zaprezentował dr Robert Knippschild, pełniący funkcję opiekuna
naukowego saksońsko-dolnośląskiego procesu współpracy w ramach pięciu grup
roboczych funkcjonujących w projekcie „Razem dla pogranicza Dolny Śląsk –
Saksonia”.
Wykłady prezydenta i ministra Niemieckojęzycznej Wspólnoty Belgii Karla-
-Heinza Lambertza, dyrektora Regionalnego Związku Mittlerer Oberrhein dr. Gerda
5
Na podstawie tekstu Marii Diersch, Saksońskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych.

image
image
18
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Ilustracja 8:
Konferencja międzynarodowa „Granice dzielą – granice łączą.
Trans
graniczna współpraca na europejskich pograniczach – Szanse i granice”,
10 października 2013 r., Kulturbrauerei Görlitz
(Źródło: SMI)
Ilustracja 9:
Karl-Heinz Lambertz, prezydent i minister Niemieckojęzycznej
Wspólnoty Belgii, prezydent Stowarzyszenia Europejskich Regionów Granicznych
– AGEG, konferencja międzynarodowa „Granice dzielą – granice łączą.
Transgraniczna współpraca na europejskich pograniczach – Szanse i granice”,
10 października 2013 r., Kulturbrauerei Görlitz
(Źródło: SMI)

image
1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
19
Hagera oraz pracowników Słubicko-Frankfurckiego Centrum Kooperacji dr Joanny
Pyrgiel i Sörena Bollmanna pokazały, że dobra już na tym etapie współpraca dol-
nośląsko-saksońska mogłaby w przyszłości być jeszcze bardziej zacieśniona i jesz-
cze lepiej funkcjonować. Propozycje przykładów kooperacji tego rodzaju z innych
europejskich obszarów przygranicznych i możliwości ich implementacji w swoich
regionach omówili wspólnie nadburmistrz miasta Löbau Dietmar Buchholz oraz
prezydent Bolesławca Piotr Roman. W swoich wystąpieniach podkreślili oni, że na
płaszczyźnie lokalnej największe znaczenie mają praktyczne wyniki współpracy,
które są odczuwalne przez społeczeństwo codziennie i na każdym kroku. Właśnie
takie formy kooperacji są jednym z celów nowej fazy unijnego programowania, co
podkreślał w swoim referacie przedstawiciel Komisji Europejskiej Guus Muijzers.
Głównym punktem nowej unijnej fazy programowania jest stworzenie i utrzyma-
nie konkurencyjnych miejsc pracy w przyszłości.
Ilustracja 10:
Guus Muijzers, Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Polityki
Regio nalnej, konferencja międzynarodowa „Granice dzielą – granice łączą.
Transgraniczna współ praca na europejskich pograniczach – Szanse i granice”,
10 października 2013 r., Kulturbrauerei Görlitz
(Źródło: SMI)
Konferencja kończąca projekt
Konferencja kończąca projekt „Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia” od-
będzie się 2 października 2014 roku w Filharmonii Dolnośląskiej w Jeleniej Górze,
gdzie zostanie on zaprezentowany jako dobry przykład współpracy Dolnego

20
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Śląska i Saksonii, realizowanej już od 15 lat. Po powitaniu gości przez przedstawi-
cieli samorządu Województwa Dolnośląskiego oraz Wolnego Kraju Związkowego
Saksonii zaplanowany jest wykład otwierający konferencję, który poprowadzi
polski publicysta i ekspert od relacji polsko-niemieckich Adam Krzemiński.
Następnie w trakcie panelu dyskusyjnego i krótkich prezentacji zostaną przed-
stawione sukcesy projektu „Razem dla Pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia” oraz
wyniki prac powołanych przy projekcie tematycznych grup roboczych.
Działania promocyjne
W ramach projektu „Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia” były prowa-
dzone intensywne działania promocyjne. Z tego też względu w niniejszym opra-
cowaniu zostaną zaprezentowane tylko najważniejsze z nich. Główne informacje
na temat projektu publikowano od samego początku jego trwania na stronach
internetowych partnerów. W trakcie realizacji została uruchomiona dwujęzycz-
na strona projektowa
6
. Ponadto w wielu mediach były publikowane szczegółowe
informacje przy okazji wyróżnienia projektu w „Konkursie na modelowe projek-
ty współpracy polsko-niemieckiej”, który został zorganizowany przez Federalne
Ministerstwo Komunikacji, Budownictwa i Rozwoju Miast Republiki Federalnej
Niemiec (BMVBS)
7
we współpracy z Ministerstwem Rozwoju Regionalnego
Rzeczypospolitej Polskiej
8
. Również w lokalnej prasie regularnie ukazywały się
artykuły mówiące szczegółowo o realizacji projektu.
Projekt był prezentowany zarówno w Polsce, jak i w Niemczech, m.in. w trak-
cie następujących wydarzeń:
• XXXII posiedzenia Komitetu ds. Współpracy Międzyregionalnej Polsko-
-Niemieckiej Komisji Międzyrządowej ds. Współpracy Regionalnej i Przy-
granicznej, 11 i 12 kwietnia 2013 r., Kołobrzeg (prezentacja prowadzona przez
Marię Diersch);
spotkania w Regionalnym Biurze Łącznikowym Dolnego Śląska dotyczącego
międzynarodowego produktu turystycznego z partnerami reprezentujący-
mi instytucje kulturalne i turystykę (z Cypru, Andaluzji, Brukseli, Wielkiej
Brytanii, Malty), które miało miejsce 14 czerwca 2013 r. w Brukseli (prezen-
tacja prowadzona przez Pawła Kuranta);
6
www.razemdlapogranicza.pl
(polska wersja) lub
www.gemeinsamfuerdengrenzraum.de
(wersja
niemiecka).
7
Aktualna nazwa: Bundesministerium für Verkehr und digitale Infrastruktur (BMVI) / Federalne
Ministerstwo ds. Komunikacji i Infrastruktury Cyfrowej Republiki Federalnej Niemiec.
8
Aktualna nazwa: Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju.

image
1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
21
Ilustracja 11:
Polska wersja strony internetowej projektu „Razem dla pogranicza Dolny Śląsk –
Saksonia”
(Źródło: UMWD, SMI)
• spotkania Zespołu Roboczego Województw ds. EWT, które odbyło się
25 czerwca 2013 r. w Lublinie (prezentacja prowadzona przez przedstawicieli
UMWD);
konferencji „Współpraca transgraniczna z niemieckim udziałem – Wymiana
doświadczeń 2013”, 12–13 września 2013 r., Berlin (prezentacja prowadzona
przez Marię Diersch);

22
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
• spotkania Saksońsko-Dolnośląskiej Grupy Roboczej, 10–11 grudnia 2013 r.,
Brunów (prezentacja prowadzona przez przedstawicieli UMWD);
prezentacji wyników projektu na spotkaniu Euroregionu Nysa w Świerzawie
4 lutego 2014 r. (prezentacja prowadzona przez przedstawicieli UMWD);
posiedzenia Eurergionu Neiße-Nisa-Nysa, 26 marca 2014 r., Zittau (prezenta-
cja prowadzona przez Marię Diersch).
Ponadto informacje dotyczące zarówno całego projektu, jak i jego poszczegól-
nych zakresów tematycznych były publikowane w postaci artykułów w różnych
gazetach.
Podręcznik struktur i kompetencji administracyjnych
Jednym z celów projektu była wymiana informacji na temat struktur administra-
cyjnych, zakresów ich działań oraz odpowiedzialności na Dolnym Śląsku oraz
w Saksonii w odniesieniu do obszarów tematycznych grup roboczych. Z tego
właśnie względu w ramach projektu powstał
Podręcznik struktur i kompetencji
administracyjnych.
W pierwszej części tej publikacji w krótkiej formie została
opisana struktura państwowa i administracyjna w Polsce i w Niemczech, a tak-
że centralne strategie planowania przestrzennego Wolnego Kraju Związkowego
Saksonii oraz Województwa Dolnośląskiego. W drugiej części w sposób przeglą-
dowy zaprezentowano struktury administracyjne i ich kompetencje w zakresie
tematów, którymi zajmowało się pięć projektowych grup roboczych. Zadania
poszczególnych instytucji urzędowych w odniesieniu do konkretnych tematów
były konsultowane i zostały uzupełnione przez polskich oraz niemieckich przed-
stawicieli stosownych urzędów.
Wystawa
Pogranicze z lotu ptaka
W trakcie konferencji „Granice łączą – granice dzielą. Transgraniczna współ-
praca na europejskich pograniczach – Szanse i granice” zaprezentowana została
wystawa
Pogranicze z lotu ptaka,
której zadaniem jest wzbudzenie zainteresowa-
nia obszarem pogranicza. Wykorzystane do jej stworzenia zdjęcia pochodzą od
polskich oraz niemieckich fotografów i od gmin z terenu pogranicza. Autorem
większości z nich jest znany fotograf Peter Radke z Hoyerswerdy. Na zdjęciach
lotniczych granica nie jest widoczna. Fotografie przedstawiają zróżnicowany kraj-
obraz z pięknymi miejscowościami po obu stronach granicy. Wystawa prezentuje
także głębokie przeobrażenia krajobrazu, powstałe w wyniku funkcjonowania
odkrywek węgla brunatnego, oraz szanse, jakie wynikają z przeprowadzenia
rewitalizacji obszarów pokopalnianych. Koncepcja wystawy
Pogranicze z lotu
ptaka
powstała w 2013 roku w Saksońskim Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.

image
image
1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
23
Ilustracja 12:
Prezentacja wystawy
Pogranicze z lotu ptaka
podczas międzynaro-
dowej konferencji, 10 października 2013 r., Görlitz
(Źródło: SMI)
Ilustracja 13:
Prezentacja wystawy
Pogranicze z lotu ptaka
podczas międzynaro-
dowej konferencji, 10 października 2013 r., Görlitz
(Źródło: SMI)

image
24
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Saksońskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w 2014 roku udostępniało
swoją wystawę fotografii innym instytucjom na okres do czterech tygodni. W lu-
tym 2014 roku wystawa pojawiła się w Międzynarodowym Centrum Ceramiki
w Bolesławcu. W marcu można ją było oglądać w Starostwie Powiatowym w Gör-
litz. Potem do 5 maja 2014 roku gościła w Miejskim Domu Kultury w Zgorzelcu.
Następnie została pokazana w Ratuszu w Jeleniej Górze (od 5 maja 2014 r. do
końca miesiąca), w zamku Książ (czerwiec 2014 r.) oraz w siedzibie Fundacji
„Krzyżowa” dla Porozumienia Europejskiego (lipiec 2014 r.). Ponadto zaplanowa-
ne są kolejne prezentacje wystawy podczas Interkulturalnego Tygodnia w Bautzen
(22–30.09.2014 r.) oraz podczas Małych Transgranicznych Targów Rolniczych
w Löbau (31.10–2.11.2014 r.).
Ilustracja 14:
Prezentacja wystawy
Pogranicze z lotu ptaka
w siedzibie Fundacji „Krzyżowa”
dla Porozumienia Europejskiego, lipiec 2014 r.
(Źródło: SMI)

1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
25
1.4. Ewaluacja i rekomendacje
W tym rozdziale projekt „Razem dla pogranicza” zostanie poddany ocenie oraz
sformułowane zostaną wytyczne dla przyszłej współpracy. Ocena dotyczy osiąg-
nięcia celów projektu, odniesionych sukcesów oraz procesu komunikacji ogółem
we wszystkich pięciu grupach roboczych. Szczegółowe wyniki uzyskane w po-
szczególnych grupach roboczych zostaną omówione w rozdziale 2. W podsu-
mowaniu znajdą się zalecenia dotyczące działań w zakresie dalszej współpracy
pomiędzy uczestniczącymi partnerami z Dolnego Śląska i Saksonii, na przykład
w ramach kolejnego, możliwego projektu.
Zarówno ewaluacja, jak i sformułowanie rekomendacji następują po zakoń-
czeniu procesu komunikacji w grupach roboczych, jednak przed zakończeniem
projektu. W kontekście transgranicznym oraz w procesach administracyjnych
skutki nierzadko następują ze znacznym opóźnieniem
9
, a zatem w chwili obecnej
nie jest możliwe wskazanie wszystkich końcowych efektów projektu.
Osiągnięcie celów projektu
Celami projektu były kontynuacja i zacieśnienie współpracy transgranicznej,
w szczególności pod względem przygotowania okresu wsparcia ze środków UE
2014–2020, oraz intensyfikacja wymiany informacji w obszarach tematycznych
grup roboczych. Zmierzano tutaj do wyznaczenia wspólnych priorytetów dla roz-
woju saksońsko-dolnośląskiego pogranicza i zasad przyszłej współpracy, a także
opracowania strategicznych projektów tej współpracy. Równie ważnym zadaniem
było podniesienie kwalifikacji w zakresie współpracy transgranicznej wśród pra-
cowników administracji. Dalszym celem projektu była wymiana z innymi regio-
nami granicznymi w Europie zmierzająca do pozyskania dobrych wzorców dla
pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia oraz (w ramach konferencji projektowych)
stworzenie wewnątrzregionalnych powiązań podmiotów.
Proces komunikacji w pięciu grupach roboczych, a także konferencje pro-
jektowe pozwoliły na kontynuację i intensyfikację transgranicznej współpracy
pomiędzy Dolnym Śląskiem a Saksonią. W chwili obecnej nie można z całą pew-
nością powiedzieć, czy udało się osiągnąć trwałość i stabilność konsultacji eks-
perckich. Trzeba wszakże stwierdzić, że w grupach roboczych oraz podgrupach
tematycznych już wcześniej utrzymywano kontakty przy okazji transgranicznych
konsultacji lub dzięki prywatnym znajomościom. Fakt ten korzystnie wpływał
9
Robert Knippschild,
Współpraca transgraniczna: kształtowanie i zarządzanie procesami współ-
pracy w planowaniu przestrzennym na pograniczu polsko-czesko-niemieckim,
Drezno 2008, s. 220 i n.

image
26
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
na procesy komunikacji w grupach roboczych, a pozwala też przypuszczać, że
i w przyszłości nadal będą przeprowadzane wzajemne konsultacje. Wkład pro-
jektu w stałą współpracę transgraniczną pomiędzy Dolnym Śląskiem a Saksonią
należy ocenić jako znaczny, gdyż tylko ciągłe procesy zapewniają oczekiwane
korzyści dla działalności administracji, kiedy to podjęte uzgodnienia zostaną
wdrożone lub znajdą odzwierciedlenie w strategiach, planach i przedsięwzięciach
po obu stronach granicy.
Ilustracja 15:
Grupa Robocza nr 3 „Rozwój obszarów wiejskich” podczas
wizyty na wieży widokowej w pobliżu Jeziora Berzdorfskiego
Kolejnym sukcesem projektu jest opracowanie wspólnych priorytetów działań
w każdej z pięciu grup roboczych. Poparte konkretnymi projektami wiodącymi,
mogą one w znacznej mierze przyczynić się do wdrożenia przyszłego programu
współpracy INTERREG Polska–Saksonia 2014–2020, bardziej ukierunkowanego
pod względem strategicznych wytycznych Wolnego Kraju Związkowego Saksonii
oraz Województwa Dolnośląskiego. Już w czasie trwania projektu udało się wpro-
wadzić priorytety wypracowane w grupach roboczych i potencjalne projekty
wiodące do procesu opracowania Programu Współpracy INTERREG Polska–
Saksonia 2014–2020. Dzięki zaangażowaniu osób odpowiedzialnych za projekt
z Dolnego Śląska i Saksonii niektóre jego aspekty znalazły się w szkicu dokumentu

1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
27
programu
10
. Ponadto intensywna merytoryczna wymiana oraz przeprowadzone
badania i studia posłużyły do uproszczenia działań administracyjnych w odniesie-
niu do pogranicza i współpracy transgranicznej. Sprzyjały temu wymiana wiedzy
w zakresie problemów, strategii czy propozycji rozwiązań po obu stronach granicy
oraz powstałe studia i analizy, które miały się przyczynić do ustalenia potencjału
działań transgranicznych bądź możliwości przenoszenia dobrych wzorców z in-
nych regionów granicznych na pogranicze Dolny Śląsk – Saksonia.
Co więcej, intensywny proces komunikacji w grupach roboczych pozwolił
na zbudowanie osobistego i instytucjonalnego zaufania pomiędzy ich uczest-
nikami, a tym samym na podniesienie kwalifikacji potrzebnych do współpracy
transgranicznej wśród pracowników administracji. Przy budowaniu zaufania
w sieciach transgranicznych dużą rolę odgrywają następujące czynniki: wspólne
doświadczenia i powtarzane interakcje, ciągłość personalna, jakość komunikacji,
przestrzenna bliskość, społeczny dystans i bliskość kulturowa, osobiste kontakty,
jak również strony trzecie lub niezależny moderator
11
. Wiele z tych czynników
wystąpiło w trakcie realizacji projektu, dzięki czemu wskutek licznych interakcji
w ramach warsztatów i wyjazdów studyjnych zostały nawiązane relacje wzajem-
nego zaufania pomiędzy uczestnikami. Szczególnie pomocne w tym zakresie
okazały się wspólne kierownictwo grup roboczych oraz wspólnie podejmowa-
ne decyzje, jak chociażby dotyczące analiz, które należy zlecić. Do podniesienia
kompetencji pracowników administracji w znacznym stopniu przyczyniło się
ponadto żywe i obustronne zainteresowanie możliwością skorzystania z praktyk
oraz uczestnictwem w seminariach z języka polskiego, krajoznawstwa czy komu-
nikacji interkulturalnej. Seminaria oferowane były po saksońskiej stronie, gdyż
to tam – szczególnie w zakresie kompetencji językowych – zapotrzebowanie na
nie było większe. Instytucjonalne zaufanie mogło zostać zbudowane poprzez in-
tensywną wymianę informacji na temat struktur administracyjnych, kompetencji
i procedur administracyjnych w danej dziedzinie po obu stronach granicy, które
zostały podsumowane w dwujęzycznej broszurze. Również praktyki przyczyniły
się do zbudowania zaufania instytucjonalnego.
Dzięki międzynarodowej konferencji, która odbyła się w październiku
2013 roku, a także dzięki badaniom dotyczącym systemu kształcenia dualnego,
mogło dojść do wymiany doświadczeń z innymi regionami granicznymi w Europie
i do zgromadzenia dobrych wzorców dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia. Trzy
10
Koordynatorem Programu Współpracy INTERREG Polska–Saksonia 2014–2020 jest Mini-
sterstwo Infrastruktury i Rozwoju Rzeczypospolitej Polskiej.
11
Katrin Klein-Hitpass, Markus Liebenath, Robert Knippschild,
Zaufanie pomiędzy partnera-
mi w transgranicznych sieciach współpracy. Doświadczenia z polsko-czesko-niemieckiego projektu
ENLARGE – NET,
„disP” 2006, nr 1 (164), s. 67 i n.

28
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
konferencje projektowe zdecydowanie przyczyniły się również do stworzenia
wewnątrzregionalnych powiązań podmiotów. Wydarzenia organizowane w ra-
mach projektu spotkały się z wyjątkowo pozytywnym przyjęciem ze strony ich
uczestników.
Podsumowując, można stwierdzić, że cele sformułowane na początku projek-
tu były realistyczne i mogły zostać zrealizowane w pełnym zakresie. Warto pod-
kreślić włączenie wspólnych tematów i projektów wiodących z pięciu eksperckich
grup roboczych projektu do procesu przygotowywania programu INTERREG
Polska–Saksonia 2014–2020.
Wyróżnienie i ponadregionalne zainteresowanie
Projekt „Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia” należy do laureatów dru-
giej edycji Konkursu na modelowe projekty współpracy polsko-niemieckiej, orga-
nizowanego przez Federalne Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Rozwoju
Miast we współpracy z Ministerstwem Rozwoju Regionalnego Rzeczy pospolitej
Polskiej. Nagrodę w Federalnym Ministerstwie Transportu, Budow nictwa
i Rozwoju Miast 21 maja 2013 roku wręczyli sekretarz stanu Rainer Bomba oraz
jego odpowiednik wiceminister Marceli Niezgoda. W imieniu Urzędu Marszał-
kowskiego nagrodę odebrał Marszałek Rafał Jurkowlaniec. Saksońskie Minister-
stwo Spraw Wewnętrznych było reprezentowane przez kierownika Wydziału Roz-
woju Kraju Związkowego, Miernictwa i Sportu dr. Franka Pfeila.
W uzasadnieniu jurorzy podkreślili, że projekt ten wzorcowo pokazuje, jak
efektywnie mogą funkcjonować współpraca i komunikacja pomiędzy admi-
nistracjami sąsiednich regionów w Europie. Ze szczególną pochwałą spotkało
się zarówno główne przesłanie projektu, jak i wybór jego pięciu centralnych
obszarów tematycznych, które trafnie odzwierciedlają najważniejsze problemy
regionu. Koncepcja projektu została przygotowana w taki sposób, że pomimo
swojej kompleksowości i dużej liczby partnerów projekt ten ma potencjał pozwa-
lający na osiągnięcie konkretnej poprawy sytuacji w regionie przygranicznym.
Przyczyniają się do tego zwłaszcza udział ekspertów we wszystkich grupach ro-
boczych oraz włączenie do projektu gmin. Jurorzy ocenili projekt jako ciekawy
przykład wykorzystania funduszy INTERREG i dostrzegli w nim potencjalny
model dobrych praktyk dla transgranicznej współpracy administracji w innych
regionach europejskich.
Projekt wzbudził zainteresowanie również w innych regionach granicznych.
Zapytania nadsyłane z Meklemburgii-Pomorza Przedniego czy Brandenburgii,
jak i zamiar powołania do życia podobnych inicjatyw podkreślają modelowy
charakter projektu dla polsko-niemieckiego pogranicza i innych obszarów gra-
nicznych w Europie.

image
1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
29
Ilustracja 16:
Wręczenie nagród w Konkursie na modelowe projekty współ-
pracy polsko-niemieckiej, 21.05.2013 r., Berlin
(Źródło: core consult)
Proces komunikacji
Rekomendacje odnośnie do procesu komunikacji w grupach roboczych są oparte
na obserwacjach opiekuna naukowego projektu i autora niniejszej dokumentacji.
Podstawą analizy jest uczestnictwo we wszystkich 20 spotkaniach warsztatowych
eksperckich grup roboczych łącznie z wizytami studyjnymi oraz w spotkaniach
Grupy Sterującej. Poniższa analiza kieruje się przyjętymi teoretycznie czynnikami
warunkującymi powodzenie transgranicznej współpracy administracji w polsko-
-niemiecko-czeskim obszarze granicznym. Zaliczają się do nich:
• motywacja, cele i oczekiwania uczestniczących podmiotów i instytucji oraz
zapotrzebowanie na współpracę i obszary tematyczne procesu współpracy;
struktury administracyjne;
doświadczenia we współpracy;
języki i różnice kulturowe;
dofinansowanie oraz zasoby finansowe;
podmioty, kompetencje i zasoby osobowe, jak również
kształt, kierownictwo, nadzór naukowy i moderacja procesu komunikacji
12
.
12
Robert Knippschild,
Współpraca transgraniczna...,
s. 107–124.

image
30
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Z uwagi na wieloletnią i udaną współpracę pomiędzy Dolnym Śląskiem
a Saksonią, w szczególności pomiędzy Urzędem Marszałkowskim Województwa
Dolnośląskiego a Saksońskim Ministerstwem Spraw Wewnętrznych, w ramach
różnorodnych europejskich projektów i transgranicznych gremiów, motywacja
do pogłębienia współpracy była silna w obu instytucjach. W czasie trwania pro-
jektu okazało się, że choć we wstępnej fazie osiągnięto porozumienie w zakre-
sie zasadniczych celów współpracy, to jednak obie strony mają pod pewnymi
względami odmienne oczekiwania wobec projektu i jego wyników. Podczas gdy
w Saksońskim Ministerstwie Spraw Wewnętrznych wymiana doświadczeń i okre-
ślenie wspólnych priorytetów i pól działania były na pierwszym planie, po stronie
Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego dało się zaobserwować
silniejsze skupienie uwagi na kolejnych projektach. Takie rozłożenie akcentów
z pewnością tłumaczą wiodąca odpowiedzialność w zakresie przyszłego progra-
mu współpracy INTERREG Polska–Saksonia 2014–2020 po stronie Ministerstwa
Infrastruktury i Rozwoju Rzeczypospolitej Polskiej oraz zaangażowanie Urzędu
Marszałkowskiego w zakresie kształtowania procesu programowania.
Ilustracja 17:
Spotkanie warsztatowe
Tematy eksperckich grup roboczych
były przedmiotem intensywnych ustaleń
pomiędzy partnerami w fazie inicjacji projektu, dzięki czemu zagwarantowane zo-
stały tematyczna relewancja i stosowne kompetencje w Urzędzie Marszałkowskim

1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
31
Województwa Dolnośląskiego oraz w Saksońskim Ministerstwie Spraw Wewnętrz-
nych. Pozytywnie należy ocenić zaangażowanie zewnętrznego biura doradztwa,
które wspierało partnerów nie tylko przy składaniu wniosku, lecz również przy
organizacyjnym i merytorycznym tworzeniu samej koncepcji projektu, co obej-
mowało dodatkowe przygotowawcze spotkania konsultacyjne. Podczas gdy obie
partnerskie instytucje wyraźnie dostrzegały potrzebę intensywniejszej współpracy
oraz miały jasne wyobrażenia w zakresie oczekiwań, celów i obszarów tematycz-
nych, nie można tego samego bez zastrzeżeń odnieść do wszystkich grup robo-
czych. W trakcie pierwszego spotkania warsztatowego każdej grupy konieczne było
ustalenie tematów, jakie mają być podjęte, zamierzonych celów oraz oczekiwanych
wyników pracy. I tak wśród zadań Grupy Roboczej nr 5 „Rynek pracy i demografia”
uczestnicy zawarli niezwykle szerokie spektrum tematyczne w zakresie polityki
rynku pracy i demografii, sięgające od polityki zdrowotnej i edukacji aż do zagad-
nień polityki gospodarczej. W ramach procesu komunikacji w tej grupie roboczej
konieczne okazało się zawężenie uwzględnianej problematyki. Natomiast w Grupie
Roboczej nr 2, zajmującej się rewitalizacją obszarów powydobywczych węgla bru-
natnego, krajobrazów pokopalnianych (łącznie z obszarami parkowymi), doszło
do rozszerzenia tematycznego o czynne i przyszłe obszary wydobycia. Konieczność
poczynienia dodatkowych ustaleń była uzależniona od odmiennego postępowania
podczas tworzenia grup roboczych. Wyznaczenie członków danej grupy robo-
czej po stronie dolnośląskiej nastąpiło już na początku projektu, podczas gdy po
stronie saksońskiej najpierw wyznaczono lidera i ewentualnie trzon zespołu, nie
decydując o ostatecznym składzie grupy ani o jej tematycznym ukierunkowaniu.
Również w projekcie „Razem dla pogranicza” odmienne
struktury admini-
stracyjne
po obu stronach granicy w różnorodny sposób wywierały wpływ na pro-
ces komunikacji. Ogólnie trzeba stwierdzić, że zakres kompetencji Saksońskiego
Ministerstwa Spraw Wewnętrznych jest zdecydowanie mniejszy niż Urzędu
Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego. Dlatego po saksońskiej stro-
nie często konieczne było włączanie do pracy przy projekcie innych ministerstw
i innych wydziałów. Udało się to dzięki zaangażowaniu liderów i odpowiednich
jednostek organizacyjnych. W obrębie poszczególnych grup roboczych także
ujawniały się różne struktury administracyjne i obszary kompetencji. Wymiana
w tym zakresie stała się przedmiotem aktywności grup roboczych, ale też stwier-
dzone różnice w wielu miejscach uwidoczniły problemy we współpracy. Na przy-
kład w zakresie edukacji po niemieckiej stronie zasadnicze kompetencje umiej-
scowione są na płaszczyźnie kraju związkowego, natomiast po stronie polskiej
podstawowe aspekty podlegają regulacji na płaszczyźnie narodowej, przy czym
szczebel lokalny również odgrywa tutaj ważną rolę
13
.
13
Patrz „Broszura dotycząca struktury administracyjnej oraz kompetencji decyzyjnych”,
przygotowana w ramach projektu.

image
32
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Ilustracja 18:
Wizyta studyjna
Pozytywny wpływ na proces komunikacji miało
doświadczenie we współ-
pracy
, które cechowało nie tylko obu partnerów projektu, lecz w szczególności
liderów oraz członków grup roboczych. We wszystkich pięciu grupach roboczych
można było zaobserwować, że wielu ich uczestników już przed rozpoczęciem
projektu zebrało doświadczenia w zakresie współpracy transgranicznej. Były to
doświadczenia zdobyte przy okazji hospitacji i praktyk lub za sprawą uczestnic-
twa w transgranicznych gremiach, grupach roboczych i projektach. W większości
grup roboczych pomiędzy poszczególnymi członkami istniały już osobiste i za-
wodowe kontakty. Ta okoliczność nie tylko ułatwiła pracę od strony merytorycz-
nej, lecz także zdecydowanie uprościła prywatną komunikację między członkami
poszczególnych grup.
Nie bez znaczenia była też znajomość języka kraju sąsiedniego. Już nieznaczna
kompetencja językowa skutkowała większym zaufaniem uczestników projektu
i ułatwioną prywatną komunikacją. W ostatnich latach zwłaszcza po saksoń-
skiej stronie można stwierdzić zwiększoną gotowość do nauki języka polskiego.

1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
33
Równocześnie należy zauważyć, że znajomość języka niemieckiego po dolno-
śląskiej stronie jest zdecydowanie lepsza. Tylko w pojedynczych przypadkach
w komunikacji sięgano do języka angielskiego. Liderzy oraz członkowie grup
roboczych niemający doświadczeń w zakresie współpracy transgranicznej byli
wspierani przez koordynatorki projektu, opiekuna naukowego oraz tłumaczy,
dzięki czemu i w tych przypadkach po krótkim czasie możliwa okazała się współ-
praca oparta na zaufaniu. Ogólnie dzięki zaangażowaniu profesjonalnych tłu-
maczy możliwa była intensywna wymiana merytoryczna. Pozytywny wpływ na
proces komunikacji miała ciągłość w zakresie zleconych usług. Wprawdzie każdy
z partnerów projektu powierzył wykonanie zadań innym tłumaczom, ci jednak
prawie nieprzerwanie byli obecni podczas całego procesu komunikacji w pięciu
grupach roboczych oraz w Grupie Sterującej. Po obu stronach tylko w pojedyn-
czych przypadkach zaangażowani na stałe tłumacze musieli zostać zastąpieni
przez innych. Ta ciągłość w znacznym stopniu przyczyniła się do ułatwienia pro-
cesu komunikacji. Z jednej strony w poszczególnych grupach roboczych można
było stworzyć specjalistyczne słownictwo z jednoznacznie zdefiniowanymi po-
jęciami w obu językach, co pozwoliło na znaczne uproszczenie wymiany mery-
torycznej, z drugiej zaś strony stosunek wzajemnego zaufania pomiędzy grupa-
mi roboczymi a tłumaczami w zdecydowanej mierze przekładał się na zaufanie
w prywatnej komunikacji pomiędzy członkami grupy.
Tłumacz zaangażowany po saksońskiej stronie posługiwał się przenośnym
zestawem do tłumaczenia symultanicznego, który umożliwiał równoczesne tłu-
maczenie bez konieczności wynajmowania urządzeń do tłumaczenia symultanicz-
nego i kabiny; po dolnośląskiej stronie tłumaczenia odbywały się konsekutywnie.
Tłumaczenie szeptane z wykorzystaniem przenośnego zestawu do tłumaczenia
symultanicznego okazało się rozwiązaniem mniej uciążliwym i oszczędzającym
czas. Prowadzenie bezpośrednich dyskusji i dialogów było możliwe niemal bez
czasowego przesunięcia oraz bez konieczności ponoszenia nakładów na urządze-
nia do tłumaczenia symultanicznego. Tłumaczenie konsekutywne ma jedynie tę
przewagę, że dzięki towarzyszącemu mu przesunięciu czasowemu sprzyja krót-
kim i przemyślanym wypowiedziom oraz przyczynia się do unikania szybkiej
i impulsywnej wymiany zdań.
Realizacja projektu „Razem dla pogranicza” cechującego się tak intensyw-
nym procesem komunikacji nie byłaby możliwa bez
dofinansowania
z Programu
Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Polska–Saksonia 2007–2013. Dzięki
programowi wsparcia łatwiejsze było pokrycie kosztów podróży, warsztatów i wy-
jazdów, tłumaczeń, opieki naukowej itd. Pomocne okazały się środki finansowe
przewidziane w grupach roboczych na przeprowadzenie badań i sporządzenie eks-
pertyz. Mimo początkowych trudności pod względem podziału funduszy i ich wy-
datkowania przeprowadzone badania okazały się istotne dla pracy grup roboczych.

image
image
34
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Ilustracja 19:
Tłumacze zaangażowani do projektu; z lewej – tłumaczenie po
stronie niemieckiej, z prawej – tłumaczenie po stronie polskiej
Nie tylko sukces transgranicznych sieci współpracy w dużej mierze zależy
od uczestniczących w nich
instytucji i podmiotów
. Ogólnie rzecz biorąc, duże
znaczenie mają przede wszystkim personalne zasoby współpracujących insty-
tucji. Spore różnice w tym zakresie mogą wywrzeć negatywny wpływ na proces
współpracy. W ramach projektu „Razem dla pogranicza” dało się zaobserwować,
że w ostatnich latach po stronie dolnośląskiej osiągnięto znaczną stabilizację
struktur i działań administracyjnych. Wymienić tu należy dobre zasoby osobo-
we oraz większą polityczną i organizacyjno-strukturalną stabilizację połączoną
z większą personalną ciągłością. Fakt ten zdecydowanie uprościł współpracę w ra-
mach projektu pomiędzy administracją saksońską a Urzędem Marszałkowskim
Województwa Dolnośląskiego. Po stronie uczestniczących podmiotów decydującą
rolę odgrywają ich zawodowe kompetencje, w transgranicznych sieciach kompe-
tencje interkulturalne oraz językowe, jak również kompetencje do podejmowa-
nia działań i decyzji. W szczególności po saksońskiej stronie w ostatnich latach
nastąpił wzrost kompetencji interkulturalnych i językowych. Można uznać, że
opracowane na początku projektu
założenia dotyczące przebiegu procesu ko-
munikacji
ogólnie się sprawdziły. Wielodniowe warsztaty organizowane po obu
stronach pogranicza, przebieg spotkań warsztatowych, po dwie wizyty studyjne
w każdej grupie roboczej, jak również rozłożenie akcentów w czterech rundach

image
1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
35
warsztatowych zostały pozytywnie ocenione przez członków grup roboczych.
Przewidziane kilkudniowe warsztaty zostały podczas trwania projektu skrócone
do dwóch lub trzech dni, gdyż ze względu na duże obciążenie zawodowe liderzy
oraz członkowie grup roboczych nie mogli pozostawiać na tak długi okres swych
obowiązków służbowych.
Ilustracja 20:
Wizyta studyjna Grupy Roboczej nr 4 „Transport i komunikacja”
Zwłaszcza podczas spotkań warsztatowych sprawdziła się
opieka naukowa
opiekun udzielał wsparcia liderom, strukturyzował i dokumentował wyniki dys-
kusji. Po warsztatach każdorazowo zostały sporządzone dwujęzyczne dokumen-
tacje z tych spotkań, co zapewniało ciągłość merytorycznej współpracy, pomimo
nieraz długich odstępów pomiędzy poszczególnymi spotkaniami warsztatowymi.
Ważną rolę odegrały również wymiana informacji pomiędzy grupami roboczymi
oraz informacja zwrotna przekazywana Grupie Sterującej, czego gwarantem był
opiekun naukowy. Ponadto opiekun naukowy wspierał liderów w merytorycznym
przygotowaniu warsztatów.

image
image
36
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Ilustracja 21:
Strukturyzacja wyników dyskusji w grupach roboczych (z lewej strony) oraz opie-
kun naukowy projektu Robert Knippschild (z prawej strony)
(Źródło: UMWD)
Przewodniczenie warsztatom i moderacja
należały do zadań obu liderów da-
nej grupy roboczej. W ustrukturyzowaniu i udokumentowaniu wyników dyskusji
pod koniec spotkania warsztatowego pomagał im opiekun naukowy. Ta korzystna
konstelacja gwarantowała charakter wiążący spotkań warsztatowych oraz wysoki
poziom samodyscypliny członków grup roboczych.
Kierowanie i zarządzanie projektem
Kierowanie
całym projektem zostało powierzone Grupie Sterującej składającej się
z przedstawicieli Saksońskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz Urzędu
Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego (patrz strona 12). Ustalono, że
do chwili zakończenia projektu Grupa Sterująca spotka się sześciokrotnie. Należy
ocenić, że model sterowania w ramach regularnych posiedzeń Grupy Sterującej
spełnił odgórne oczekiwania. Ważne były tutaj takie aspekty, jak bezpośred-
nie włączenie liderów, pozwalające na czerpanie z ich doświadczenia zdobytego
w grupach roboczych, i możliwość wdrożenia w przebieg projektu poczynionych
ustaleń bez utraty informacji.
Zarządzanie projektem
spoczywało przede wszystkim na barkach koordyna-
torów projektu w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Dolnośląskiego oraz
w Saksońskim Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.

image
image
image
1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
37
Ilustracja 22:
Posiedzenie Grupy Sterującej, 20.03.2012 r., Jelenia Góra
(Źródło: SMI)
Ilustracja 23:
Osoby koordynujące projekt w czasie posiedzeń Grupy Sterującej
(Źródło: UMWD, SMI)
Zarządzanie projektem po saksońskiej stronie było wspierane przez zewnętrz-
ny Sekretariat Projektu (patrz strona 14) oraz zespół projektowy po stronie pol-
skiej. Również ta konstelacja podczas całego trwania projektu doskonale się
sprawdziła. Dla zarządzania projektem istotna była ścisła współpraca pomiędzy

38
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
jego partnerami, w szczególności pomiędzy koordynatorami, w ramach posiedzeń
Grupy Sterującej, wzajemnych hospitacji oraz ewentualnych dalszych spotkań, jak
również regularnych spotkań konsultacyjnych z Sekretariatem Projektu, w któ-
rych niekiedy uczestniczył również opiekun naukowy.
Wytyczne dla przyszłej współpracy
Większość grup roboczych w ramach czwartej rundy spotkań warsztatowych wy-
raziła chęć kontynuacji współpracy transgranicznej. Z uwagi na zwieńczoną suk-
cesem realizację projektu i osiągnięte efekty już w tej chwili podejmowane są sta-
rania nie tylko w zakresie inicjacji i złożenia wniosku o dofinansowanie kolejnego
projektu, ale również liderzy oraz członkowie grup roboczych są zainteresowani
dalszą współpracą w ramach projektów zidentyfikowanych w grupach roboczych.
Na podstawie doświadczeń zdobytych w projekcie „Razem dla pogranicza”
można sformułować ogólne wytyczne dla przyszłej współpracy pomiędzy Dolnym
Śląskiem a Saksonią, jak również przedstawić odpowiednie wytyczne odnośnie do
przygotowania możliwego projektu następczego oraz innych licznych projektów
powstałych w grupach roboczych.
Projekt „Razem dla pogranicza” w znacznej mierze przyczynił się do umoc-
nienia i pogłębienia współpracy pomiędzy Dolnym Śląskiem a Saksonią. Wspólne
możliwości kształtowania współpracy zwiększają się w wyniku postępującego
otwarcia granic oraz dokonujących się na pograniczu gospodarczych i społecz-
nych procesów integracyjnych. Równocześnie uwidacznia się aktualna koniecz-
ność transgranicznych konsultacji w działalności administracji, na przykład
w zakresie rozwoju regionalnego, ratownictwa, zapewnienia odpowiednich wa-
runków bytowych. Ze względu na otwarte granice i zmiany demograficzne pod-
stawę perspektywicznego rozwoju obszarów przygranicznych i uczynienia z nich
konkurencyjnych miejsc atrakcyjnych dla przedsiębiorstw, a mieszkańcom za-
pewniających wysoką jakość życia, stanowią na przykład skoordynowany rozwój
regionalny i ukierunkowane transgranicznie oraz w długoterminowej perspekty-
wie stabilne zapewnienie warunków bytowych. Z uwagi na położenie graniczne
współpraca transgraniczna to z punktu widzenia saksońskiego rządu krajowego
i jednostek samorządowych Województwa Dolnośląskiego w przyszłości już nie
tylko dodatkowe zadanie, lecz trzon działań administracyjnych.
W długoterminowej perspektywie zatem należy dążyć do stworzenia wspól-
nych instytucjonalnych struktur. Istniejące gremia
14
to dobry punkt wyjścia,
14
Np. Saksońsko-Dolnośląska Grupa Robocza lub Saksońsko-Dolnośląsko-Lubuska Grupa
Robocza ds. Rozwoju Przestrzennego.

image
1. Projekt „Razem dla pogranicza” – geneza, koncepcja, ewaluacja
39
jednak w przyszłości powinno się nadać im bardziej wiążący charakter. Zważywszy
na odmienne struktury administracyjne i zakresy kompetencji, jawi się to jako
kompleksowe i żmudne zadanie. W tym miejscu warto wskazać przykłady sil-
niej zinstytucjonalizowanych transgranicznych struktur z udziałem szczebla
krajów związkowych oraz odpowiednich szczebli w krajach sąsiednich
15
. Jednak
należy zwrócić uwagę, po pierwsze, na zdecydowanie krótszy okres zbliżenia na
pograniczu Dolny Śląsk – Saksonia, a po drugie na to, że bezwizowy ruch gra-
niczny pomiędzy Polską a Niemcami został wprowadzony dopiero w 1991 roku.
Przygotowanie takich struktur oraz przejście do instytucjonalnej współpracy
będzie wymagało realizacji dalszych wspólnych projektów, aby wymiana trans-
graniczna i wspólne podejmowanie działań stały się rutyną, a także aby określić
wspólne priorytety rozwojowe i wytyczne strategiczne. Niemniej jednak współ-
praca w ramach projektów zawsze związana jest z ryzykiem przerwania ciągłości
działań ze względu na uwarunkowania przyznawania dofinansowania.
Ilustracja 24:
Perspektywy
Poniżej będzie mowa wyłącznie o aspektach, które zostaną uwzględnione pod-
czas realizacji projektów przewidzianych do implementacji w przyszłym okresie
15
Jako przykład można wymienić duży region europejski Saara, Lotaryngia, Luksemburg,
Nadrenia-Palatynat, Region Walonii, Wspólnota Francuskojęzyczna i Niemieckojęzyczna Belgii
z udziałem niemieckich krajów związkowych Kraju Saary i Nadrenii-Palatynatu.

40
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
finansowania. Wszystkie pozostałe rozwiązania dobrze się sprawdziły i powinny
zostać zachowane.
W ramach przygotowania projektu szczególna uwaga powinna zostać poświę-
cona ustaleniu sposobu i doboru członków grup roboczych.
• Zaleca się
krótsze, maksymalnie dwudniowe, spotkania warsztatowe
(względ nie trzydniowe w przypadku, gdy są połączone z wyjazdami studyj-
nymi), aby ułatwić uczestnictwo (lub zwolnienie z innych obowiązków służbo-
wych) pracownikom administracji zaangażowanym przy projekcie. Integracja
wyjazdów studyjnych ze spotkaniami warsztatowymi okazała się dobrym
rozwiązaniem i powinna zostać zachowana, a zatem w tym przypadku odby-
wałyby się trzydniowe warsztaty.
Przez wzgląd na oszczędność czasu w ramach nowego projektu należy zwró-
cić uwagę na
dobór dobrze skomunikowanych miejsc obrad położonych
w pobliżu granicy
.
Zaleca się angażowanie do tłumaczeń ustnych
tłumaczy
dysponujących prze-
nośnym zestawem do tłumaczenia symultanicznego. Oszczędność czasu jest
wtedy znacząca – krótsze spotkania warsztatowe mogą się odbywać bez stra-
ty czasu przeznaczonego na konsultacje. Optymalnym rozwiązaniem byłoby
powierzenie tłumaczeń ustnych podczas wszystkich warsztatów i wydarzeń
tylko jednemu tłumaczowi dysponującemu odpowiednim słownictwem spe-
cjalistycznym.

image
2
Praca merytoryczna
na rzecz regionu – proces komunikacji
w pięciu grupach roboczych
2.1. Grupa Robocza nr 1 „Rewitalizacja miast”
Miasta stanowią motory rozwoju regionalnego, także na zdominowanym czę-
ściowo przez obszary wiejskie pograniczu dolnośląsko-saksońskim. Jednocześnie
miasta stanęły przed wielkimi wyzwaniami związanymi z ochroną klimatu
i dostosowaniem do zmian klimatycznych czy też modernizacją energetyczną
z uwzględnieniem zmian demograficznych. W ostatnich latach sporo już osiąg-
nięto w dziedzinie rewitalizacji miejskiej substancji budowlanej po obu stronach
granicy, chociaż zwłaszcza w mniejszych miastach Dolnego Śląska nadal wystę-
pują ogromne potrzeby w tym zakresie.
Ilustracja 25:
Grupa Robocza nr 1 „Rewitalizacja miast” w Świeradowie-Zdroju

image
42
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Grupą Roboczą nr 1 „Rewitalizacja miast” kierowały dr Magdalena Belof,
wicedyrektor Instytutu Rozwoju Terytorialnego IRT, oraz Katrin Krügermeier
z Saksońskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Referat Budowy Miast
i Wsparcia UE.
Ilustracja 26:
Liderki zespołu – dr Magdalena Belof z Instytutu
Rozwoju Tery
torialnego (z lewej) i Katrin Krügermeier (w środku)
oraz Gabriele Schumann (z prawej), obie z Saksońskiego Minister-
stwa Spraw Wewnętrznych
Wymiana doświadczeń, wspólne obszary zainteresowań i wyjazdy
tematyczne
W centrum uwagi
pierwszych warsztatów
znalazła się wymiana informacji na
temat aktualnych zagadnień i wyzwań w dziedzinie rozwoju i rewitalizacji miast
oraz przyszłych zmian w Saksonii i na Dolnym Śląsku. Członkowie grupy skonkre-
tyzowali zagadnienia i cele grupy roboczej i dyskutowali na temat zamierzonych
rezultatów oraz dalszego postępowania w ramach mających się odbyć warsztatów.
Po wysłuchaniu referatu na temat możliwości i realizacji energetycznej re-
nowacji miast w Saksonii, wygłoszonego przez Uwe Wildenauera, kierownika
Wüstenrot Haus- und Städtebau GmbH z Drezna, widoczne było duże zaintereso-
wanie uczestników z Dolnego Śląska kwestiami rewitalizacji energetycznej i reno-
wacji miast w Saksonii oraz wymianą doświadczeń. Późniejsze dyskusje dowiodły,

2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
43
że dostosowany do zmian klimatycznych rozwój miast jest traktowany równie
poważnie po obu stronach granicy i że w tym obszarze działania istnieje wiele
koncepcji intensywniejszej współpracy transgranicznej. Uczestnicy porozumieli
się zatem co do tego priorytetu grupy roboczej i ustalili następujące podtematy:
Rewitalizacja energetyczna zasobów;
Wymiana doświadczeń w zakresie rewitalizacji energetycznej;
Koncepcje ochrony klimatu/energetycznej (miasta/projekty pilotażowe);
Termomodernizacja a architektura (w tym konflikty z zasadami ochrony za-
bytków);
Lokalne wytwarzanie energii.
Następnie postanowiono skierować zapytania do samorządów w obszarze
wsparcia celu III programu Saksonia–Polska na temat ich problemów i interesów
w dziedzinie energetycznej rewitalizacji i rozwoju miast. W celu przeprowadzenia
tego badania w trzecim dniu warsztatów opracowano już odpowiednią ankietę.
W centrum uwagi
drugich warsztatów
znalazła się najpierw intensywna wy-
miana informacji na temat struktur administracyjnych, strategii i instrumentów
wsparcia w dziedzinie rozwoju miast w Saksonii i na Dolnym Śląsku
16
. Następnie
przedstawiono i przedyskutowano rezultaty przeprowadzonej ankiety. Po obu
stronach granicy odzew na ankietę był słaby i stało się jasne, że zainteresowa-
nie współpracą transgraniczną na obszarze energetycznego rozwoju miast jest
ograniczone. W celu pobudzenia do większego zainteresowania tym tematem,
wsparcia celowej wymiany doświadczeń i ułatwienia wspólnych projektów prze-
dyskutowano pomysł zorganizowania polsko-niemieckiej konferencji tematycznej
poświęconej energetycznej rewitalizacji miast.
W ramach
trzecich warsztatów
dyskutowano już o konkretnych pomysłach
wspólnych projektów w nadchodzącym okresie finansowania. Powstało pięć po-
mysłów na projekty (szczegóły opisano dalej):
1. Klimatyczne miasto/Climatic Town;
2. Dworzec Ostritz/Krzewina Zgorzelecka – koncepcja oświetlenia i bez pie czeń-
st
wa;
3. Sieć szkół wyższych – zmiany klimatyczne;
4. Wykorzystanie terenów porozbiórkowych i poprzemysłowych do produkcji
biomasy i do wypoczynku;
5. Światło w mieście.
Jako działanie mające na celu pobudzenie zainteresowania kwestiami efek-
tywnego energetycznie rozwoju miast oraz wspierania wspólnych projektów
16
Zarys struktury administracji i kompetencje w Saksonii i na Dolnym Śląsku w dziedzinie roz-
woju miast znaleźć można w powstałym w ramach projektu
Podręczniku struktur i kompetencji ad-
ministracyjnych.

image
44
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
skonkretyzowano pomysł wspólnych warsztatów tematycznych „Energetyczna
rewitalizacja miast”. Celem tych warsztatów miałyby być zidentyfikowanie pól
działania dla różnych grup roboczych, wspieranie partnerstw oraz identyfikacja
zapotrzebowania na współpracę i działania w samorządach dotyczące efektyw-
nego energetycznie rozwoju miast. Dodatkowym celem byłoby przygotowanie
do uruchomienia projektu parasolowego „Klimatyczne miasto/Climatic Town”.
W celu przygotowania takich warsztatów przewidziano finansowane z budżetu
grupy roboczej zlecenie zewnętrzne, które obejmowałoby wykonanie kwerendy
w istotnych dla projektu miastach, organizację i przeprowadzenie warsztatów oraz
jako ocenę wyników identyfikację pól tematycznych i potencjalnych partnerstw.
Trzecie warsztaty obejmowały ponadto wizytę grupy roboczej (w ramach wy-
jazdu tematycznego) po stronie saksońskiej: w Budziszynie (Bautzen), Hoyers-
werdzie i Görlitz. Budynek pasywny Domu Sportu Timm w Bautzen i Kwartał
Efektywności Energetycznej (Energie Effizienz Quartier – EEQ) w Görlitz sta-
nowią przykłady innowacyjnych i neutralnych dla miasta rozwiązań w zakresie
budownictwa efektywnego energetycznie i miejskiej infrastruktury technicznej.
Firma YADOS Fernwärmetechnik z Hoyerswerdy pokazała, jaki potencjał eko-
nomiczny tkwi w innowacyjnych rozwiązaniach przy opracowywaniu koncepcji
i produkcji efektywnych instalacji do wytwarzania energii. Wyjazd tematycz-
ny po stronie dolnośląskiej w ramach czwartych warsztatów obejmował wizytę
w Lwówku Śląskim i Bolesławcu.
Ilustracja 27:
Grupa Robocza nr 1 „Rewitalizacja miast” podczas wyjazdu tematycznego
w Bautzen

2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
45
Rezultaty prac grupy roboczej
W ramach
czwartych warsztatów
podsumowano rezultaty wypracowane przez
grupę roboczą. Ze względu na wysokie koszty liderowi projektu nie udało się
przygotować planowanej transgranicznej konferencji tematycznej z zaintereso-
wanymi samorządami dotyczącej wspólnych pól zainteresowań i projektów. Jako
rozwiązanie alternatywne za obopólnym porozumieniem podjęto decyzję o zle-
ceniu sporządzenia podręcznika dla samorządów na temat rewitalizacji energe-
tycznej w miastach. To
Vademecum energetycznej rewitalizacji miast
zawiera
definicje pojęć, metody i instrumenty oraz dobre wzorce i ma służyć jako pomoc
w dobrym zarządzaniu miastami. Grupą docelową podręcznika są instytucje pu-
bliczne różnego szczebla.
Projekt „Klimatyczne miasto/Climatic Town”
ma na celu ułatwienie w przy-
szłości realizacji wspólnych działań oraz tworzenie sieci partnerów i sieci in-
formacji o działaniach w dziedzinie energetycznego rozwoju miast na różnych
szczeblach administracji. Jako projekt parasolowy powstać miałaby platforma
kooperacyjna między Saksonią a Dolnym Śląskiem. W centrum uwagi projektu
znajdować się mają aspekty ekonomiczne efektywnego energetycznie rozwoju
miast. Ewentualne moduły projektu „Climatic Town” stanowić mogą:
tematyczne grupy robocze;
moduły edukacyjne, takie jak warsztaty podnoszące kwalifikacje i szkolenia
(np. dotyczące technologii i możliwości wsparcia);
„Saksońsko-dolnośląska nagroda energetyczna” (np. w formie dofinansowania
studium wykonalności) oraz
„Dzień Otwarty Rewitalizacji Energetycznej”.
Produktem projektu „Climatic Town” miałaby być interaktywna strona inter-
netowa dotycząca projektów, przedsiębiorstw i sieci na rzecz przyszłych projektów.
Ewentualnymi partnerami projektu są po stronie polskiej Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego, Instytut Rozwoju Terytorialnego oraz wy-
brane samorządy, po stronie saksońskiej zaś Saksońskie Ministerstwo Spraw
Wewnętrznych oraz Saksońska Agencja Energii SAENA. Projekt powinien być
opracowany jako potencjalny projekt flagowy w ramach programu INTERREG
Polska–Saksonia 2014–2020
17
.
Projekt „Dworzec Ostritz/Krzewina Zgorzelecka – koncepcja oświetlenia
i bezpieczeństwa”
ma na celu bezpieczne urządzenie otoczenia dworca Krzewina
Zgorzelecka – dworca dla miasta Ostritz na linii kolejowej Görlitz–Zittau, poło-
żonego jednak na terytorium Polski. Jednocześnie projekt ten mógłby mieć cha-
rakter modelowy w odniesieniu do kolejnych innowacyjnych i energooszczędnych
17
Osoba do kontaktu: dr Magdalena Belof, Instytut Rozwoju Terytorialnego (IRT).

46
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
koncepcji oświetlenia przestrzeni publicznej. Ponadto mógłby być podprojektem
projektu parasolowego „Climatic Town”. Potencjalnymi partnerami są w tym
wypadku miasto Ostritz, po stronie polskiej PKP Nieruchomości oraz gmina
Bogatynia. W projekt powinno się też włączyć wyższe uczelnie
18
.
Celem
projektu „Sieci szkół wyższych – zmiany klimatyczne”
jest doprowa-
dzenie do współpracy uczelni i instytucji naukowych na pograniczu w dziedzinie
ochrony klimatu i dostosowania do zmian klimatycznych, chociażby przy wspól-
nym wykorzystaniu rezultatów prac studenckich. Również ten projekt mógłby być
elementem projektu parasolowego „Climatic Town”
19
.
Tłem
projektu „Wykorzystania terenów porozbiórkowych i poprzemysło-
wych do produkcji biomasy i do wypoczynku”
jest skomplikowane postępowa-
nie z terenami po budownictwie mieszkaniowym i poprzemysłowych przy jed-
noczesnym utrzymaniu wysokiego standardu jakości życia. Zbadane mają zostać
możliwości ponownego wykorzystania tych terenów. Projekt ten może wskazać
obok miejsc zielonych (np. parki miejskie, obszary bliskiej rekreacji) te tereny,
które mogą służyć również jako uprawy biomasy. Ze względu na zróżnicowaną
pod tym kątem sytuację na Dolnym Śląsku uwzględnione mają być tu również
dawne tereny zabudowane byłych Państwowych Gospodarstw Rolnych (PGR).
Potencjalnymi partnerami projektu są miasto Zittau oraz instytucja naukowa po
stronie polskiej (np. Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu)
20
.
Priorytet
Energetyczna rewitalizacja i rozwój miast
Projekty
Climatic Town (projekt parasolowy)
Dworzec Ostritz/Krzewina Zgorzelecka – koncepcja oświetle-
nia i bezpieczeństwa
Sieć szkół wyższych – zmiany klimatyczne
Wykorzystanie terenów porozbiórkowych i poprzemysłowych
do produkcji biomasy i do wypoczynku
Światło w mieście
Studium
Vademecum energetycznej rewitalizacji miast
Tabela 1:
Rezultaty prac Grupy Roboczej nr 1 „Rewitalizacja miast”
18
Osoba do kontaktu: Gabriele Schumann, Saksońskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, Referat
Budowy Miast i Wsparcia UE.
19
Osoba do kontaktu: Birgit Kaiser, Zittauer Stadtentwicklungsgesellschaft mbH (Spółka Rozwoju
Miasta w Zittau).
20
Osoba do kontaktu: jw.

2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
47
Kolejnym przedsięwzięciem, które mogłoby uzyskać wsparcie grupy roboczej,
jest
projekt „Światło w mieście”
. Przedmiotem zainteresowania jest tu energo-
oszczędne oświetlenie przestrzeni publicznej przy jednoczesnym unikaniu za-
nieczyszczenia światłem i ochronie ciemnego nocnego nieba. Działania w tym
obszarze zostały obecnie podjęte przez gminę Świeradów-Zdrój oraz wiele innych
miast i gmin w Europie
21
.
2.2. Grupa Robocza nr 2 „Rewitalizacja obszarów
powydobywczych węgla brunatnego, krajobrazy
pokopalniane (łącznie z obszarami parkowymi)”
Rewitalizacja obszarów po wydobyciu węgla brunatnego i rozwój krajobrazów
powydobywczych w Górnych Łużycach były w przeszłości powtarzającym się
przedmiotem uzgodnień transgranicznych z sąsiadującym regionem polskim,
chociażby w kwestiach wykorzystania granicznej Nysy Łużyckiej do dodatkowe-
go zalewania odkrywek po stronie saksońskiej. Również w przyszłości potrzeb-
ne będą tego rodzaju uzgodnienia, m.in. przy tworzeniu Berzdorfer See, jeziora,
które położone jest bezpośrednio przy polsko-niemieckiej granicy. W przypadku
polskiej kopalni odkrywkowej węgla brunatnego Turów, znajdującej się w bez-
pośredniej bliskości granicy, wraz z zaprzestaniem działalności górniczej około
roku 2040 niezbędne będą także uzgodnienia transgraniczne przy rewitalizacji
tych terenów, obecnie zaś istotne są kwestie publicznego wykorzystania zrewi-
talizowanych już obszarów. Ponadto przedmiotem dyskusji tej grupy roboczej
powinny być krajobrazy parkowe, które również są dominującym składnikiem
saksońsko-dolnośląskiego pogranicza i których rozwój wymaga uzgodnionego
postępowania.
Liderami grupy roboczej byli po stronie dolnośląskiej dr Jan Blachowski
z Instytutu Rozwoju Terytorialnego, specjalista w dziedzinie klimatu i śro-
dowiska, a po stronie saksońskiej dr Peter Heinrich, dyrektor Górnołużycko-
-Dolnośląskiego Regionalnego Związku Planowania.
21
Osoba do kontaktu: Roland Marciniak, burmistrz miasta Świeradów-Zdrój.

image
image
48
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Ilustracja 28:
Grupa Robocza nr 2 „Rewitalizacja obszarów powydobywczych węgla bru-
natnego, krajobrazy pokopalniane (łącznie z obszarami parkowymi)”
Ilustracja 29:
Liderzy grupy roboczej – dr Peter Heinrich, dyrektor
administracji Górno
łużycko-Dolnośląskiego Regionalnego Związku
Planowania, i dr Jan Blachowski z Instytutu Rozwoju Terytorialnego,
specjalista w dziedzinie klimatu i środowiska

2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
49
Wymiana doświadczeń, wspólne obszary zainteresowań i wyjazdy
tematyczne
Pierwsze warsztaty
grupy roboczej poświęcone były aktualnym wyzwaniom
i przyszłym zmianom w dziedzinie rewitalizacji obszarów powydobywczych.
Już na początku stało się jasne, że zainteresowania uczestników grupy roboczej
nie ograniczają się do kwestii rewitalizacji powydobywczej, lecz dotyczą również
samego górnictwa. Ustalono ponadto, że grupa robocza nie będzie się zajmować
wyłącznie kwestiami górnictwa węgla brunatnego, ale też innych istotnych dla
obszaru pogranicza surowców (miedzi, skał, glin). Przyczyną tego zainteresowa-
nia są aktualne debaty dotyczące wydobycia nowych złóż miedzi przez polskie
przedsiębiorstwa po stronie niemieckiej na pograniczu Saksonii i Brandenburgii
oraz nowych zasobów węgla brunatnego po stronie polskiej.
Po stronie saksońskiej ważną rolę odgrywają transformacja energetyczna
w Niemczech oraz konsekwencje nowej polityki energetycznej dla Saksonii.
Jednocześnie planowane jest obecnie poszerzenie odkrywki Nochten. Po stronie
dolnośląskiej dużą rolę odgrywa również narodowa polityka energetyczna, jak
też kwestie energetyki atomowej oraz związana z tym problematyka składowisk
odpadów radioaktywnych i akceptacji społecznej. W trakcie spotkania dysku-
towano m.in. na temat polityki energetycznej w obydwu krajach oraz podziału
kompetencji w energetyce między szczeblem samorządowym i państwowym.
Po dyskusji udało się zidentyfikować następujące tematy do dalszego opraco-
wania w ramach grupy roboczej:
Górnictwo prowadzone obecnie i w przyszłości
Wymiana doświadczeń dotycząca rozpoczęcia wydobycia i zabezpieczenia
złóż (zwłaszcza węgla brunatnego i miedzi);
– Wymiana dotycząca planowania w przypadku poszerzania aktywnego
wydobycia (np. odkrywki Nochten i Welzow), zwłaszcza w aspekcie kon-
fliktów wykorzystania i przesiedleń.
Zamknięte kopalnie, rekultywacja, rewitalizacja
Jakość środowiska w rekultywacji (rekultywacja górnicza i pod względem
gospodarki wodnej; wykorzystanie wód obcych i sterowanie zalewaniem);
– Szkody górnicze (regulacja i finansowanie);
– Rewitalizacja socjoekonomiczna – eksploatacja i zagospodarowanie
obiektów w krajobrazie powydobywczym (przemysł turystyczny, hotelar-
stwo, gastronomia, obiekty sportowe itp.); żeglowne połączenie między
Berzdorfer See a przyszłym jeziorem Turów).
Turystyka i rekreacja na bazie górnictwa i geologii
Trasy turystyczne dotyczące górnictwa i geologii (np. park głazów narzu-
towych Nochten, geopark Łuk Mużakowski);

50
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
– Platforma informacyjna dotycząca obiektów ciekawych pod względem
historii górnictwa i geologii.
Konflikty (szczególnie na tle troski o środowisko naturalne)
– Transporty skał i żwiru, obciążenie przewozami samochodami ciężaro-
wymi;
– Konflikty z ochroną przyrody (zwłaszcza NATURA 2000);
– Ograniczenie negatywnych efektów dla środowiska (np. emisja pyłów).
Drugie warsztaty
zdominowała wymiana informacji dotycząca struktur ad-
ministracyjnych i kompetencji oraz postępowań i planów w dziedzinie górnic-
twa i rekultywacji terenów powydobywczych
22
. Uwidoczniły się przy tym istotne
różnice między Dolnym Śląskiem a Saksonią. I tak np. wiążące działanie planu
zagospodarowania przestrzennego jest po stronie polskiej słabsze niż oddziały-
wanie planu rozwoju kraju w Saksonii. Ponadto stosowane są różne postępowa-
nia i plany o zróżnicowanym wiążącym oddziaływaniu. Podczas gdy w Saksonii
np. plany wykorzystania terenów samorządów zatwierdzane są przez starostwa,
takie zatwierdzenie w odniesieniu do miejscowych planów zagospodarowania
przestrzennego nie jest w Polsce przewidziane.
W trakcie dyskusji dotyczącej planowania w dziedzinie górnictwa i rewita-
lizacji obszarów powydobywczych oraz polityki energetycznej w Saksonii i na
Dolnym Śląsku ujawniły się kolejne różnice. Strategiczne złoża w Polsce muszą
zostać (w celu ich zabezpieczenia) włączone w ciągu około dwóch lat do miejsco-
wych planów zagospodarowania przestrzennego.
Przedmiotem drugich warsztatów były ponadto aktualny stan rekultywacji
w kopalni Turów oraz wykorzystanie wody z Nysy do zalewania odkrywek Turów,
Reichwalde i Nochten. Dla odkrywki Turów opracowywana jest koncepcja jej wy-
korzystania po zakończeniu wydobycia. Koniec rekultywacji przewidziany jest
na 2048 rok. Prezentacje PGE oraz AGH w Krakowie w dalszym przebiegu prac
grupy roboczej uszczegółowiły stan tych planów.
W trakcie spotkania omawiano też konkretne projekty, tak więc pod koniec
warsztatów zarysowały się wspólne pomysły na projekty na nadchodzący okres
finansowania dla grupy roboczej o priorytecie określonym jako „Transformacja
związana z górnictwem” (patrz kolejny podrozdział
Rezultaty prac grupy roboczej).
Uzgodniono także przeprowadzenie przetargu na krótkie opracowanie do-
tyczące znaczenia turystycznego Berzdorfer See dla powiatu zgorzeleckiego,
powiatu Görlitz i miasta Görlitz. W jego zakres tematyczny mają zostać włą-
czone również potencjały krajobrazu powydobywczego odkrywki Turów oraz
22
Zarys struktury administracji i kompetencje w Saksonii i na Dolnym Śląsku w dziedzinie roz-
woju miast znaleźć można w powstałym w ramach projektu
Podręczniku struktur i kompetencji
administracyjnych.

image
2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
51
możliwości połączenia między Berzdorfer See a aktywną kopalnią odkrywkową
Turów. Podstawą tego opracowania ma być aktualna ankieta przeprowadzona
wśród korzystających z jeziora Berzdorfer See.
Ilustracja 30:
Wyjazd tematyczny połączony ze zwiedzaniem podziemnych części kopalni
KGHM w Lubinie
W ramach wyjazdu studyjnego w czerwcu 2013 roku grupa robocza zwiedzi-
ła zalaną dawną odkrywkę – obecnie Bärwalder See. Uczestnicy byli pod wra-
żeniem różnorodności sposobów wykorzystania jeziora oraz panoramy widoko-
wej w bezpośredniej bliskości elektrowni Boxberg. Kolejnym przystankiem był
park Kromlau oraz samo Kromlau. Przedstawiciel Serbołużyczan poinformował
o wyzwaniach i rozwiązaniach w kwestii przesiedleń w następstwie poszerzania
odkrywki Nochten. Następnie zwiedzano park głazów narzutowych w Nochten
oraz punkt widokowy przy odkrywce Nochten w pobliżu Weißwasser.
W ramach
trzecich warsztatów
w październiku 2013 roku na życzenie gru-
py roboczej zorganizowano wyjazd do KGHM. Zwiedzano podziemne instala-
cje kopalni miedzi Lubin (szyb L-1), instalacje wzbogacania rudy w Lubinie oraz
zbiornik odpadów poflotacyjnych Żelazny Most. Zarówno zjazd do kopalni, jak
i rozmiary instalacji wzbogacającej, a zwłaszcza zbiornika na odpady poflotacyj-
ne, wywarły na uczestnikach ogromne wrażenie.

52
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Ponadto na trzecich warsztatach poświęconych przygotowaniom do progra-
mu INTERREG Polska–Saksonia 2014–2020 przedyskutowano i wypracowano
konkretne pomysły na projekty (patrz kolejny podrozdział
Rezultaty prac grupy
roboczej).
Następnie skonkretyzowano przetarg na krótkie opracowanie dotyczące
perspektyw przyszłościowych Berzdorfer See i odkrywki Turów.
Rezultaty prac grupy roboczej
Czwarte warsztaty
grupy roboczej służyły podsumowaniu rezultatów jej prac
oraz porozumieniu się co do dalszego postępowania.
Priorytetami współpracy
między Saksonią a Dolnym Śląskiem w dziedzinie
górnictwa i rewitalizacji obszarów powydobywczych, zwłaszcza w aspekcie nad-
chodzącego okresu finansowania, są:
• prowadzone obecnie i w przyszłości górnictwo (w tym turystyka i bliska re-
kreacja oraz konflikty, zwłaszcza na tle troski o środowisko naturalne) oraz
zamknięte kopalnie, rekultywacja i rewitalizacja socjoekonomiczna (wymiana
doświadczeń dotycząca zmian strukturalnych uwarunkowanych górnictwem,
włączenie również innych złóż, np. gliny).
Planowane
badanie perspektyw przyszłościowych Berzdorfer See
Obszar
sąsiedztwa Berzdorfer See – Kopalnia Turów
zostało w międzyczasie ukończone.
Następnie zostanie ewentualnie zorganizowana końcowa prezentacja opracowania
łącznie z jego przekazaniem do właściwych instytucji
23
.
Kolejnym rezultatem prac grupy roboczej jest
tłumaczenie
Regionalnej kon-
cepcji energetyczno-klimatycznej
Górnołużycko-Dolnośląskiego Regionalnego
Związku Planowania na język polski. W tym zakresie istnieje duże zainteresowa-
nie wymianą doświadczeń ze strony członków grupy roboczej z Dolnego Śląska.
Polityka krajobrazowa Województwa Dolnośląskiego jest obecnie opracowywana,
tak więc wgląd w tę tematykę, możliwy dzięki temu tłumaczeniu, był bardzo po-
żądany. Przetłumaczona wersja została wydrukowana i udostępniona Urzędowi
Marszałkowskiemu Województwa Dolnośląskiego, samorządom w obszarze po-
granicza, Instytutowi Rozwoju Regionalnego oraz innym zainteresowanym or-
ganom i instytucjom
24
.
Potencjalnym projektem wynikającym z prac grupy roboczej jest
projekt
„Koncepcje energetyczne dla krajobrazów pokopalnianych – zrównoważone
wykorzystanie terenów w obszarze zainteresowań transformacji energetycznej,
usług systemów ekologicznych, regionalnego wytwarzania wartości i planowania
23
Osoba do kontaktu: Andreas Schaaf, Urząd Miasta Görlitz, Wydział Planowania Miasta.
24
Osoba do kontaktu: dr Peter Heinrich, dyrektor administracji Górnołużycko-Dolnośląskiego
Regionalnego Związku Planowania.

2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
53
przestrzennego”
Krajowego Urzędu Środowiska, Rolnictwa i Geologii (LfULG).
Planowane jest zintegrowane narzędzie pomocy w podejmowaniu decyzji przy
planowaniu wykorzystania powydobywczego na rzecz energetyki odnawialnej.
Ewentualnymi partnerami po stronie saksońskiej mogłyby być obok LfULG róż-
ne instytucje naukowe i przedsiębiorstwa oraz borykające się z tym problemem
gminy, powiaty oraz Górnołużycko-Dolnośląski Regionalny Związek Planowania.
Po stronie dolnośląskiej widać wyraźne zainteresowanie tą tematyką i gotowość
do koordynacji merytorycznej IRT. Pierwsze uzgodnienia dotyczące tego projektu
już miały miejsce. Mimo to zachodzi jeszcze potrzeba uzgodnień w odniesieniu do
organizacji oraz formalnych kwestii partnerstwa w projekcie
25
.
Kolejnym potencjalnym projektem grupy roboczej jest
„Transgraniczny dostęp
do istniejących portali danych geodezyjnych w Saksonii i na Dolnym Śląsku”
.
Jego celem jest lepsze transgraniczne wykorzystanie obydwu portali oraz likwidacja
„białych plam” po obu stronach granicy. W tym wypadku można by wykorzystać
oba istniejące już portale, bez konieczności budowy nowych struktur. Przewidziane
jest ich lepsze olinkowanie oraz konsekwentnie dwujęzyczne instruowanie użyt-
kownika w obydwu systemach. Z inicjatywy Regionalnego Związku Górne Łużyce–
Dolny Śląsk w dniach 29 i 30 lipca 2014 roku odbyło się dodatkowe spotkanie na
ten temat w Saksońskim Ministerstwie Spraw Wewnętrznych w Dreźnie między
Urzędem Marszałkowskim Województwa Dolnośląskiego, Wydziałem Geodezji
i Kartografii, Saksońskim Zakładem Informacji Geodezyjnych i Geodezji oraz
Górnołużycko-Dolnośląskim Regionalnym Związkiem Planowania, a jego celem
było zidentyfikowanie możliwych rozwiązań tych problemów
26
.
Wszyscy uczestnicy życzyli sobie
kontynuacji prac grupy roboczej
. W odnie-
sieniu do przyszłej współpracy określono następujące tematy:
• uzgodnienia dotyczące aktualnych kwestii planowania działalności i rekul-
tywacji górniczej; zwłaszcza uzgodnienia w sprawie postępowania pozwole-
niowego (udział społeczeństwa, akceptacja publiczna i zwrócenie uwagi mię-
dzynarodowej)
• wykorzystanie zidentyfikowanych wspólnych problemów i koncepcji jako
podstawy/potencjału do wypracowania wspólnego projektu i jego przedsta-
wienie politykom i opinii publicznej (przełożenie dotychczasowych wyników
na większy projekt)
Łuk Mużakowski jako nowy potencjalny temat współpracy;
sterowanie i monitoring zainicjowanych projektów.
25
Osoba do kontaktu: Frank Sander, Krajowy Urząd Rolnictwa i Geologii, Wydział ds. Wody,
Gleby, Surowców, Referat Następstw Działalności Górniczej.
26
Osoba do kontaktu: Krzysztof Owsianik, Urząd Marszałkowski Województwa Dolno śląskiego,
Wojewódzki Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej.

54
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Priorytety
Górnictwo prowadzone obecnie i w przyszłości (w tym tury-
styka i bliska rekreacja oraz konflikty – szczególnie ze środo-
wiskiem naturalnym)
Zamknięte kopalnie, rekultywacja, rewitalizacja socjoekono-
miczna (wymiana doświadczeń w zakresie zmian struktural-
nych uwarunkowanych górnictwem; włączenie również złóż
innych kopalin, np. surowców skalnych)
Projekty
Koncepcje energetyczne dla krajobrazów pokopalnianych –
zrównoważone wykorzystanie terenów w obszarze zaintere-
sowań transformacji energetycznej, usług systemów ekolo-
gicznych, regionalnego wytwarzania wartości i planowania
przestrzennego
Transgraniczny dostęp do istniejących portali danych geode-
zyjnych w Saksonii i na Dolnym Śląsku
Studium
Badanie perspektyw przyszłościowych Berzdorfer See
Obszar
sąsiedztwa Berzdorfer See – Kopalnia Turów
Tłumaczenie
Regionalnej koncepcji energetyczno-klimatycznej
na język polski
Tabela 2:
Rezultaty prac Grupy Roboczej nr 2 „Rewitalizacja obszarów powydobywczych węgla
brunatnego, krajobrazy pokopalniane (łącznie z obszarami parkowymi)”
2.3. Grupa Robocza nr 3 „Rozwój obszarów wiejskich”
W znacznej części dolnośląsko-saksońskiego pogranicza dominują obszary wiej-
skie. Charakterystyczny dla tego obszaru jest znaczący udział powierzchni rol-
nych i leśnych oraz krajobrazy przyrodnicze i kulturowe o dużym znaczeniu
turystycznym, takie jak Góry Łużyckie, Pogórze Górnołużyckie, Górnołużycka
Kraina Wrzosowisk i Stawów oraz Góry Izerskie i Karkonosze z ich przedgórzem.
Po obu stronach granicy powstały w ostatnich latach regiony realizujące działa-
nia zintegrowanego rozwoju obszarów wiejskich przy wsparciu Europejskiego
Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Transgraniczna koor-
dynacja rozwoju obszarów wiejskich jest jak dotychczas bardzo słabo rozwinięta.
W ramach wsparcia z programu LEADER w horyzoncie finansowym 2014–2020
możliwa jest ewentualna intensywniejsza transgraniczna współpraca w tworzeniu
strategii i realizacji wspólnych projektów.

image
image
image
2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
55
Ilustracja 31:
Grupa Robocza nr 3 „Rozwój obszarów wiejskich”
Liderami grupy roboczej byli Paweł Czyszczoń (Urząd Marszałkowski Woje-
wództwa Dolnośląskiego, Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich) i Ralf Kregel
(Saksońskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, Referat Europejskiej Gospodarki
Przestrzennej i Rozwoju Regionalnego).
Ilustracja 32:
Liderzy grupy roboczej – Paweł Czyszczoń, Urząd Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego, Anna Terlecka-Krowicka, Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląs
kiego,
i Ralf Kregel, Saksońskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

56
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Wymiana doświadczeń, wspólne obszary zainteresowań i wyjazdy studyjne
Przedmiotem
pierwszych warsztatów
grupy roboczej były: wzajemne poznanie
się jej członków, wymiana informacji dotyczących aktualnego stanu i wyzwań
w rozwoju obszarów wiejskich na Dolnym Śląsku i w Saksonii, a także dyskusja
na temat wspólnych problemów i obszarów tematycznych. W rezultacie posta-
nowiono w pierwszej kolejności podjąć tematykę wspierania obszarów wiejskich
w programach ILE, PROW i LEADER. Uzgodniono, że należy wymienić się infor-
macjami co do Lokalnych strategii rozwoju na Dolnym Śląsku i Zintegrowanych
koncepcji rozwoju obszarów wiejskich w Saksonii oraz dalszych dokumentów
strategicznych (Strategia rozwoju obszarów wiejskich, Saksoński plan rozwoju
kraju i Górnołużycko-Dolnośląski plan regionalny, Strategia rozwoju wojewódz-
twa dolnośląskiego) w celu intensywniejszej koordynacji i współpracy w pro-
gramach LEADER w latach 2014–2020, a także wypracowania wspólnych wizji
i strategii. Dalsze zidentyfikowane tematy to architektura wiejska jako wzmoc-
nienie tożsamości obszarów wiejskich oraz promocja produktów regionalnych
i agroturystyki, w których transgraniczne działania promocyjne są ciągle niewy-
starczające. Liczne działania i wydarzenia w zakresie rozwoju obszarów wiejskich
i produktów lokalnych są bardzo słabo znane po drugiej stronie granicy.
W ramach
drugich warsztatów
grupy zaprezentowano w pierwszej kolejności
projekt Saksońskiego planu rozwoju 2013 oraz Strategię rozwoju województwa
dolnośląskiego, w szczególności w zakresie dotyczącym rozwoju obszarów wiej-
skich. W trakcie warsztatów zidentyfikowane zostały już priorytetowe obszary
działań i idee projektów. Dotyczy to obszaru wsi tematycznych, architektury na
obszarach wiejskich w połączeniu z pomysłem przeprowadzenia wspólnego kon-
kursu, a także opracowania wspólnego transgranicznego kalendarza wydarzeń
na obszarach wiejskich pogranicza. Ponadto zrodziła się idea wspólnego biura
koordynacyjnego zajmującego się w nowym okresie programowania 2014–2020
turystyką i dziedzictwem kulturowym. Taka wspólna jednostka mogłaby jedno-
cześnie pełnić rolę transgranicznej giełdy kontaktów i wspólnej promocji pro-
duktów lokalnych.
W ramach bardzo ciekawego wyjazdu studyjnego grupa robocza zapoznała się
z bogactwem pomysłów i wielkim zaangażowaniem różnych inicjatyw rozwoju
obszarów wiejskich na Dolnym Śląsku. Grupa odwiedziła gminę Nowogrodziec
z trasą organową, Stowarzyszenie Rozwoju Henrykowa Lubańskiego w gminie
Lubań Śląski, wieś tematyczną Spytków w gminie Zgorzelec oraz Stowarzyszenie
Srebrna Dolina w Mojeszu w gminie Lwówek Śląski.
W ramach
trzecich warsztatów
grupa odbyła wizytę studyjną po stronie sak-
sońskiej. Celem było w szczególności poznanie wsi w Saksonii, które rozwijają się
jako wsie tematyczne lub są laureatami ogólnoniemieckich konkursów. Wyjazd
studyjny prowadził do Cunewalde, wsi tematycznej Demitz-Thumitz oraz do

image
2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
57
Rammenau i muzeum piernikarstwa w Weißenbergu. Zidentyfikowane obszary
wspólnych działań oraz idee projektów zostały skonkretyzowane i podbudowa-
ne przykładami z innych regionów. Poza tym podczas warsztatów przygotowano
przetarg na wspólny kalendarz wydarzeń.
Ilustracja 33:
Wizyta studyjna Grupy Roboczej nr 3 „Rozwój obszarów wiejskich”
Rezultaty prac grupy roboczej
Grupa robocza określiła następujące priorytety rozwoju obszarów wiejskich na
pograniczu Dolnego Śląska i Saksonii:
wspólna promocja turystyczna;
wspieranie kultury architektonicznej na obszarach wiejskich oraz
• intensyfikacja wymiany w zakresie wsi tematycznych oraz ich dalsze wspie-
ranie i tworzenie sieci współpracy.
Pole działań
„wspólna promocja turystyczna”
obejmuje zarówno oferty tury-
styczne na obszarach wiejskich, jak i produkty lokalne oraz regionalne. Celem jest
lepsza współpraca transgraniczna. Co prawda istnieją już platformy i inicjatywy
w tej dziedzinie (Via Regia, Via Gustica, Via Sacra itp.), jednak konieczna jest lep-
sza koordynacja i popularyzacja tych ofert. Średniofalowo pożądane byłoby po-
wstanie centrum koordynacji rozwoju obszarów wiejskich jako stałego gremium.
Należy przy tym zapewnić włączenie do tych działań istniejących już instytucji
i inicjatyw, takich jak Krajowy Związek Turystyczny (LTV), organizacja pro-
mocji Górnych Łużyc Marketing-Gesellschaft Oberlausitz (MGO), Dolnośląska

58
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Organizacja Turystyczna (DOT) i inne, aby uzyskać efekt synergii. Strona dolno-
śląska jest zainteresowana wymianą doświadczeń zebranych np. przy tworzeniu
regionalnych struktur marketingowych.
W obszarze działań
„kultura architektoniczna na obszarach wiejskich”
ce-
lem jest wzmocnienie świadomości w zakresie architektury regionalnej i wiejskiej
na dolnośląsko-saksońskim pograniczu. Istniejący potencjał, a także specyfika
regionalna i elementy wspólne w architekturze powinny być lepiej wykorzystane.
Potencjalne wspólne projekty w tej dziedzinie to:
polsko-niemiecki konkurs w zakresie budownictwa wiejskiego lub współpra-
ca w ramach istniejących konkursów. Do tego przedsięwzięcia należy włączyć
istniejące gremia i inicjatywy, np. zajmujące się domami przysłupowymi,
wspólny informator (Bau-Fibel) na temat architektury/budownictwa wiejskie-
go, który powstałby przy współpracy z Instytutem Rozwoju Terytorialnego
(IRT) oraz Instytutem Architektury Krajobrazu Uniwersytetu Przyrodniczego
we Wrocławiu.
Po obu stronach granicy powstały w ostatnich latach liczne inicjatywy w po-
staci wsi tematycznych, których zakres tematyczny obejmuje bardzo szeroką paletę
zagadnień. Koncentrują się one m.in. wokół wydarzeń historycznych, regional-
nych produktów lub specyficznych tradycji rzemiosła. Celem w obszarze wspól-
nych działań
„wsie tematyczne”
jest powstanie transgranicznej sieci współpracy
istniejących inicjatyw lokalnych oraz profesjonalizacja realizowanych społecznie
działań we wspólnotach wiejskich.
Przewidziana jest regularna wymiana informacji i doświadczeń połączona
z warsztatami i wyjazdami studyjnymi. Zimą lub wiosną 2015 roku jako inaugu-
racja takiej wymiany doświadczeń w zakresie wsi tematycznych między Dolnym
Śląskiem a Saksonią odbędzie się
specjalistyczna konferencja „Wsie tematyczne”
.
Grupę docelową stanowią osoby ze stowarzyszeń i inicjatyw lokalnych, z jednostek
administracyjnych oraz naukowcy. Pierwszy dzień konferencji planowany jest po
stronie dolnośląskiej z udziałem polskich i niemieckich referentów, a drugi dzień
jako wyjazd studyjny na stronę saksońską
27
.
Średnioterminowo przewiduje się powstanie wspólnego przewodnika dotyczą-
cego wsi tematycznych. Punktem wyjścia będzie przewodnik
Themendorfpraxis
(Praktyka wsi tematycznych) Saksońskiego Krajowego Urzędu Środowiska,
Rolnictwa i Geologii. Zostanie on w ramach projektu przetłumaczony na język
polski i przekazany członkom grupy roboczej po polskiej stronie. Następnie zo-
stanie dokonana aktualizacja i poradnik będzie uzupełniony o polskie doświad-
czenia i przykłady.
27
Osoba do kontaktu: Paweł Czyszczoń, Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego,
dyrektor Wydziału Obszarów Wiejskich.

image
2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
59
W ramach grupy roboczej powstał również wspólny
kalendarz wydarzeń
obejmujący festyny i inne znane cykliczne imprezy na pograniczu. Celem kalen-
darza jest poprawa koordynacji i promocji regularnie odbywających się po obu
stronach wydarzeń, z których liczne organizowane są od wielu lat, a często po
drugiej stronie granicy są mało znane lub w ogóle nikt tam o nich nie słyszał.
Kalendarz nie zawiera dat dziennych wydarzeń, dzięki czemu może mieć cha-
rakter wieloletni. W podziale na miesiące zaprezentowane zostały odbywające
się cyklicznie wydarzenia dotyczące rozwoju obszarów wiejskich o ustalonej już
renomie i znaczeniu regionalnym dla pogranicza.
Ilustracja 34:
Kalendarz wydarzeń dolnośląsko-saksońskiego
pogranicza
(Źródło: SMI)

60
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Uczestnicy Grupy Roboczej nr 3 w związku z efektami dotychczasowej współ-
pracy opowiadają się za
kontynuacją istnienia grupy roboczej rozwoju obszarów
wiejskich
. Przedmiotem dalszej współpracy powinno być pogłębienie uzgodnień
transgranicznych w trzech zakresach tematycznych, takich jak: 1) wsie tematycz-
ne, 2) kultura architektury wiejskiej, 3) marketing regionalny.
W zakresie
„wsie tematyczne”
przewidywana jest – począwszy od planowa-
nej specjalistycznej konferencji – stała wymiana informacji w ramach wspólnych
spotkań, wyjazdów studyjnych, staży i hospitacji również po 2014 roku.
Celem w zakresie tematycznym
„kultura budownictwa na obszarach wiej-
skich”
jest transgraniczna współpraca w kwestii konkursów architektonicz-
nych na obszarach wiejskich oraz ewentualnie średnioterminowo organizacja
własnego konkursu na pograniczu Dolnego Śląska i Saksonii. Przewidziane
jest sporządzenie wspólnego przewodnika na temat budownictwa na obszarach
wiejskich. Potencjalnymi dalszymi członkami podgrupy są Saksoński Krajowy
Urząd Ochrony Zabytków oraz Centrum Doskonalenia Zawodowego Rzemiosła
i Ochrony Zabytków.
Priorytety
Wspólna promocja turystyczna
Promocja kultury budownictwa na obszarach wiejskich
Wsie tematyczne
Projekty
Regularna wymiana informacji i doświadczeń w ramach
warsztatów i wyjazdów studyjnych w zakresie wsi tema-
tycznych; inauguracja w formie konferencji specjalistycznej
zimą/wiosną 2015 r.
Wspólny konkurs – budownictwo na obszarach wiejskich
lub kooperacja istniejących konkursów
Przewodnik na temat budownictwa wiejskiego
Opracowania
Kalendarz wydarzeń
Tłumaczenie przewodnika
Themendorfpraxis
(Praktyka wsi
tematycznych) na język polski
Tabela 3:
Rezultaty prac Grupy Roboczej nr 3 „Rozwój obszarów wiejskich”
W zakresie tematycznym
„marketing regionalny”
powinna zostać za-
pewniona platforma promocji regionalnych produktów i ofert turystycznych.
Średnioterminowo możliwe jest stworzenie wspólnej marki dolnośląsko-saksoń-
skiego pogranicza służącej identyfikacji do wewnątrz i prezentacji na zewnątrz.

image
2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
61
Potencjalnymi członkami mogłyby być Dolnośląska Organizacja Turystyczna
(DOT), Dolnośląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego (DODR), spółka promocji
Górnych Łużyc Marketing-Gesellschaft Oberlausitz (MGO), przyszłe regiony
LEADER/lokalne grupy działania (LGD), Urząd Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego (UMWD) oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Saksonii
(SMI), Ministerstwo Środowiska i Rolnictwa (SMUL) i Saksoński Krajowy Urząd
Środowiska, Rolnictwa i Geologii (LfULG).
2.4. Grupa Robocza nr 4 „Komunikacja i transport”
Transgraniczna infrastruktura transportowa i oferty transportowe mają dla ob-
szarów przygranicznych szczególne znaczenie, gdyż umożliwiają transgraniczne
powiązania gospodarcze i kulturalne. Na pograniczu Dolnego Śląska i Saksonii
transgraniczne połączenia komunikacyjne stanowią wciąż przedmiot dyskusji,
gdyż z jednej strony postulowana jest poprawa infrastruktury drogowej i kolejo-
wej, a także jakości obsługi w transporcie publicznym, z drugiej zaś strony istnieją
przeszkody na różnych szczeblach, a rozwiązania muszą być znalezione po części
poza obszarem pogranicza.
Ilustracja 35:
Grupa Robocza nr 4 „Komunikacja i transport”
(Źródło: UMWD)

image
image
image
62
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Liderami tej grupy byli po stronie dolnośląskiej Wojciech Świnder z Urzę-
du Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego, dyrektor Wydziału Trans-
portu, a po jego odejściu z Urzędu Marszałkowskiego Łukasz Sęk z Urzędu
Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego, Działu Organizacji i Promocji
Transportu, po stronie saksońskiej zaś Jörg Kellermann z Saksońskiego Ministerstwa
Spraw Wewnętrznych, Referatu Planowania Krajowego i Regionalnego.
Ilustracja 36:
Liderzy grupy – Jörg Kellermann, Saksońskie Ministerstwo
Spraw Wewnętrznych, Wojciech Świnder, Urząd Marszałkowski Woje-
wództwa Dolnośląskiego, i Łukasz Sęk, Urząd Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego
Wymiana doświadczeń, wspólne zainteresowania, wizyty studyjne
W pracach grupy roboczej uczestniczyli ze strony dolnośląskiej – obok Urzędu
Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego – także Dolnośląska Służba
Dróg i Kolei, Instytut Rozwoju Terytorialnego i miasto Bolesławiec, a ze strony
saksońskiej – obok Saksońskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych – Celowy
Związek Komunikacyjny Górnych Łużyc i Dolnego Śląska (ZVON), Górnołużyc-
ko-Dolnośląski Regionalny Związek Planowania, Saksońskie Ministerstwo
Gospodarki, Pracy i Transportu oraz Krajowy Urząd Budowy Dróg i Transportu.
Na rozpoczęcie
pierwszych warsztatów
również w tej grupie roboczej pod dys-
kusję poddano przedstawione przez stronę dolnośląską propozycje tematów.
Szybko stało się jasne, że obok własnych pomysłów na projekty służące poprawie
transgranicznych połączeń transportowych pożądane byłyby również – jako re-
zultat prac grupy roboczej – lepsze uzgodnienia instytucjonalne. Następnie za-
akceptowano wykorzystanie we współpracy istniejących projektów i opracowań

image
2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
63
oraz ich rezultatów. Już w ramach pierwszych warsztatów zarysowały się pomysły
projektów i priorytety działań w obszarze publicznego transportu zbiorowego tak
kolejowego, jak i drogowego.
Przedmiotem
drugich warsztatów
były celowa wymiana informacji na temat
struktur administracyjnych, kompetencji, właściwości i procedur administracyj-
nych w dziedzinie transportu, identyfikacja wspólnych interesów i priorytetów
oraz konkretyzacja wspólnych pomysłów na projekty. Ponadto zaprezentowano
podstawy planistyczne i strategiczne na Dolnym Śląsku i w Saksonii (Strategia
rozwoju województwa dolnośląskiego, Krajowy plan rozwoju Saksonii, Plan
transportowy województwa dolnośląskiego itp.) w aspekcie kwestii związanych
z transportem oraz dyskutowano nad ich różnicami i podobieństwami. W trak-
cie spotkania poruszono też zagadnienie roli związków celowych w Saksonii.
Ramy prawne w Polsce również pozwalają na tworzenie związków celowych, do-
tąd jednak nie powstał żaden taki związek. W toku dalszych obrad uzupełniono
i skonkretyzowano pomysły na projekty. Wyjazd studyjny na stronę saksońską
prowadził do dworca Krzewina Zgorzelecka/Ostritz (gdzie przedmiotem rozmów
był m.in. problem mostów granicznych), na most przez Nysę Deschka/Pieńsk, na
Wyspę Kultury Einsiedel oraz do kolejki wąskotorowej w Zittau, którą (zabytko-
wym szynobusem) udano się na przejażdżkę z Zittau do Oybin.
Ilustracja 37:
Wyjazd studyjny Grupy Roboczej nr 4 „Komunikacja i transport”
(Źródło: UMWD)

64
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
W ramach
trzecich warsztatów
odbył się m.in. wyjazd studyjny na stronę
dolnośląską. Rozpoczęto od planowanego punktu przesiadkowego na dworcu
w Bolesławcu, po czym przejechano zespołem trakcyjnym 31WE „Impuls” Kolei
Dolnośląskich do Węglińca. Uczestnicy byli pod wrażeniem nowoczesnej infra-
struktury oraz komfortowego i dynamicznego elektrycznego zespołu trakcyj-
nego. Dalsza podróż odbywała się autobusem i prowadziła do zamku Czocha,
a następnie znów pociągami Kolei Dolnośląskich do Węglińca i z powrotem do
Bolesławca. Podczas dalszego przebiegu warsztatów nadal konkretyzowano po-
mysły na projekty i wypracowywano ich szkice.
Rezultaty pracy grupy roboczej
W ramach
czwartych warsztatów
podsumowano priorytety grupy roboczej i po-
mysły na projekty oraz uzgodniono dalsze postępowanie. Priorytetem przyszłej
współpracy w dziedzinie transportu jest
integracja publicznego transportu
zbiorowego w Saksonii i na Dolnym Śląsku
. W tym celu niezbędne są transgra-
niczna koordynacja lokalnego transportu zbiorowego, względnie odpowiedzial-
nych instytucji, silniejsza kooperacja samorządowa oraz gotowość do współpracy
przedsiębiorstw transportowych, lepsza koordynacja rozkładów jazdy między ko-
munikacją kolejową a autobusową, taryfy obowiązujące u różnych przewoźników,
atrakcyjne punkty przesiadkowe między operatorami publicznego transportu
zbiorowego oraz średnioterminowo instytucjonalne uzgodnienia przy aktualizacji
strategii rozwoju i strategii transportowych po obu stronach granicy. W priory-
tecie tym uzgodniono poniższe propozycje projektów i działań.
W przypadku
projektu „Neisse Go! SN–PL 2014–2020”
mamy do czynienia
z interaktywnym systemem planowania. Obok informacji dotyczących korzystania
z komunikacji lokalnej portal ma zawierać informacje na temat sieci szlaków tury-
stycznych pieszych i rowerowych oraz atrakcyjnych turystycznie miejsc, placówek
kultury i możliwości noclegowych. Celem systemu jest zwiększenie atrakcyjności
turystycznej regionu dla turystów, gości i mieszkańców. Zaproponowano więc, by
istniejącą już w saksońsko-czeskiej części Euroregionu Nysa platformę interne-
tową Neisse Go! rozszerzyć na pogranicze saksońsko-dolnośląskie. Bazę danych
po stronie dolnośląskiej stanowić będzie istniejąca już platforma informacyjna.
Partnerami projektu mają być Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego
i Celowy Związek Komunikacyjny Górnych Łużyc i Dolnego Śląska (ZVON).
Wewnętrzne uzgodnienia w związku z tym już nastąpiły. Przewidziany jest wspól-
ny wniosek o dofinansowanie w ramach nadchodzącego programu INTERREG
Polska–Saksonia 2014–2020
28
.
28
Osoby do kontaktu: Dirk Benovsky, Celowy Związek Komunikacyjny Górnych Łużyc i Dolnego
Śląska (ZVON), i Mirosław Matusiak, Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego, Wydział
Transportu, Dział Organizacji i Promocji Transportu.

2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
65
Istniejący od 10 lat bilet Euro-Nysa (Euro-Neiße-Ticket) pozwala na trans-
graniczne przejazdy w publicznym transporcie zbiorowym w trójkącie między
wschodnią Saksonią, Dolnym Śląskiem a północnymi Czechami. Rosnąca licz-
ba sprzedanych biletów dowodzi sukcesu przedsięwzięcia. Kolejnym projektem
grupy roboczej jest więc
projekt dalszego rozwoju biletu Euro-Nysa
. Celem jest
osiągnięcie lepszych powiązań między partnerami, ewentualnie poprzez utwo-
rzenie Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej (EUWT). Również
tutaj ma być złożony wspólny wniosek o dofinansowanie projektu w ramach pro-
gramu INTERREG Polska–Saksonia 2014–2020. Partnerami są Celowy Związek
Komunikacyjny Górnych Łużyc i Dolnego Śląska (ZVON) i Urząd Marszałkowski
Wojewódz twa Dolnośląskiego. Przewidziane są dalsze uzgodnienia między part-
nerami. Następnie włączeni mają zostać partnerzy czescy, albo poprzez możliwą
teraz regu lację 20%, albo poprzez równoległy wniosek o dofinansowanie
29
.
W celu przygotowania projektu dalszego rozwoju biletu Euro-Nysa przepro-
wadzone zostało (w ramach projektu „Razem dla pogranicza”) ankietowe
bada-
nie dotyczące wykorzystania biletu Euro-Nysa
. Rezultaty tego badania mają się
znaleźć we wniosku o dofinansowanie projektu. Projekt ankiety był już gotowy na
czwarte warsztaty grupy roboczej. Przewidziane są dwa siedmiodniowe badania
ankietowe z użyciem 1400 ankiet. Badania odbędą się na wszystkich liniach kolejo-
wych w obszarze pogranicza oraz w autobusach linii P między Görlitz a Zgorzelcem.
Punkty połączeń między poszczególnymi operatorami publicznego transportu
zbiorowego przyczyniają się znacznie do wzrostu atrakcyjności komunikacji pu-
blicznej. W Bolesławcu planowane są obecnie takie punkty przesiadkowe między
koleją, autobusami miejskimi, regionalnymi i dalekobieżnymi, jest to połączone
z przebudową placu dworcowego. Przedsięwzięcie to ma mieć charakter modelo-
wy dla całego pogranicza. Przewidziana jest wymiana doświadczeń z projektami
saksońskimi.
Projekt intermodalnego punktu przesiadkowego w Bolesławcu
jest więc również przedsięwzięciem grupy roboczej. Przewidziana jest jego czę-
ściowa realizacja w ramach programu INTERREG Polska–Saksonia 2014–2020.
Partnerem wiodącym jest miasto Bolesławiec. Ewentualnym partnerem projek-
tu może być miasto Bautzen. Celowy Związek Komunikacyjny Górnych Łużyc
i Dolnego Śląska (ZVON) zadeklarował swą gotowość do udzielenia miastu
Bolesławiec wsparcia przy poszukiwaniu kontaktów
30
.
Ponadto Grupa Robocza nr 4 „Komunikacja i transport” jako działanie prio-
rytetowe traktuje poszerzenie oferty transgranicznej w publicznym transporcie
zbiorowym. Ciesząca się dużym powodzeniem sprzedaż biletu Euro-Nysa dowo-
dzi wzrostu popytu na ten rodzaj transportu. Na drodze do tego celu stoi jednak
wiele przeszkód, zwłaszcza w obszarze komunikacji kolejowej.
29
Osoby do kontaktu: jw.
30
Osoba do kontaktu: Jerzy Zieliński, Urząd Miasta Bolesławiec.

image
66
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Ilustracja 38:
Jerzy Zieliński przedstawia projekt punktu przesiadkowego przy
dworcu w Bolesławcu
Problemy wynikają chociażby z braku dopuszczenia polskiego taboru kolejo-
wego do wjazdu na dworce graniczne oraz z wysokich opłat za korzystanie z tras
i dworców, które skutecznie blokują obecnie wjazd pociągów regionalnych Kolei
Dolnośląskich na dworzec w Görlitz. Atrakcyjne powiązanie połączeń regional-
nych na dworcu w Görlitz jest tym samym w tej chwili niemożliwe.
Brak elektryfikacji odcinka Węgliniec–Zgorzelec–Drezno prowadzi do proble-
mów przy stworzeniu atrakcyjnego połączenia między Dreznem a Wrocławiem.
Po stronie polskiej istnieje gotowość do elektryfikacji odcinka Węgliniec–Görlitz,
o ile po stronie niemieckiej przeprowadzona zostanie elektryfikacja dworca
w Görlitz. Optymalizacja miejskiej linii autobusowej P z dworca w Görlitz do
dworca w Zgorzelcu może stanowić zaledwie rozwiązanie przejściowe.
W relacji Zittau–Liberec pilnego zabezpieczenia i modernizacji wymaga od-
cinek między Zittau a Hrádkiem nad Nisou. W tym celu przewidziana jest pol-
sko-niemiecko-czeska umowa państwowa. Koszty inwestycji opiewają na około
2,5 mln euro.
W celu rozwiązania tych problemów niezbędne jest włączenie do wspólnych
działań przedsiębiorstw transportu kolejowego i przedsiębiorstw infrastruktu-
ralnych. Możliwe jest to chociażby w ramach Okrągłego Stołu Komuni kacyjnego

2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
67
Partnerstwa Odry. Ponadto powinny być kontynuowane intensywne uzgodnienia
między Urzędem Marszałkowskim Województwa Dolnośląskiego a Celowym
Związkiem Komunikacyjnym Górnych Łużyc i Dolnego Śląska (ZVON). By
wskazać na pilność tych problemów, grupa robocza uchwaliła sporządzenie
Memorandum ws. transgranicznej komunikacji kolejowej między Saksonią
i Dolnym Śląskiem
, w którym mają być zawarte istotne postulaty grupy roboczej
w odniesieniu do transgranicznego transportu kolejowego. Postulaty i adresatów
Memorandum odnaleźć można w poniższej tabeli.
Postulaty
Adresaci w Niemczech
Adresaci w Polsce
Zbadanie oferty komu-
nikacji dalekobieżnej
Drezno–Wrocław jako
części międzynaro-
dowego połączenia
kolejowego
DB Fernverkehr
(Przewozy
Dalekobieżne)
Federalne Ministerstwo
Transportu
i Infrastruktury
Cyfrowej (BMVI)
PKP Intercity
Ministerstwo
Infrastruktury
i Rozwoju
Urząd Transportu
Kolejowego
Regulacja na zasadzie
wyjątku przy wjaz-
dach polskiego taboru
na dworce graniczne
(zwłaszcza w Görlitz)
Federalny Urząd Kolei
EBA
DB Netz (Linie
Kolejowe)
PKP PLK
Ministerstwo
Infrastruktury
i Rozwoju
Urząd Transportu
Kolejowego
Elektryfikacja na
linii Drezno–Görlitz
Węgliniec
odcinek
Węgliniec–Görlitz
odcinek Görlitz–Drezno
Federalne Ministerstwo
Transportu
i Infrastruktury
Cyfrowej (BMVI)
DB Netz (Linie
Kolejowe)
PKP PLK
Ministerstwo
Infrastruktury
i Rozwoju
Urząd Transportu
Kolejowego
Zabezpieczenie i mo-
dernizacja polskiego
odcinka między Zittau
a Hrádkiem nad Nisou
Federalne Ministerstwo
Transportu
i Infrastruktury
Cyfrowej (BMVI)
DB Netz (Linie
Kolejowe)
PKP PLK
Ministerstwo
Infrastruktury
i Rozwoju
Tabela 4:
Postulaty dotyczące transgranicznej komunikacji kolejowej Saksonia–Dolny Śląsk

68
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
W dziedzinie komunikacji drogowej priorytet stanowi likwidacja wąskich
gardeł w infrastrukturze sieci oraz poprawa infrastruktury drogowej na pogra-
niczu dolnośląsko-saksońskim, zwłaszcza w odniesieniu do drugiego i trzeciego
rzędu. Również w tym zakresie powstały propozycje projektów przyszłej współ-
pracy między Saksonią a Dolnym Śląskiem. Zaplanowany
projekt „Portal infor-
macyjny dla zarządów dróg”
ma na celu poprawę współpracy zarządów dróg.
Odpowiedzialność za budowę i utrzymanie mostów granicznych uregulowana
jest w ramach polsko-niemieckiej umowy międzyrządowej na szczeblu państwo-
wym. Informacje na ten temat nie są obecnie zebrane w jednym miejscu lub też
nie są dostępne dla wszystkich instytucji. Po części brak jest przyporządkowania
zakresu odpowiedzialności do konkretnego organu. Przy zmianie podmiotów od-
powiedzialnych, chociażby w następstwie zmiany kategorii, prowadzi to do utraty
informacji. Brakuje też dróg komunikacji dla pilnych zapytań, chociażby w sytu-
acjach kryzysowych. Dlatego przewidziano ujęcie i regularną aktualizację danych
kontaktowych odpowiedzialnych za budowę dróg podmiotów, organów ds. trans-
portu i służb utrzymania oraz opracowanie dwujęzycznej bazy danych z dostępem
online dla odpowiedzialnych organów. Jako pierwsze mają zostać ujęte wszystkie
mosty graniczne i bezpośrednio przylegające drogi. Później pomyśleć można o roz-
szerzeniu bazy na wszystkie drogi na pograniczu. Partnerami projektu są Krajowy
Urząd Budowy Dróg i Transportu (LASuV) oraz Dolnośląska Służba Dróg i Kolei
31
.
Kolejny wniosek o dofinansowanie przewidziany jest w odniesieniu do projek-
tu
„Określenie trasy transgranicznego połączenia drogowego Pieńsk–Deschka”
oraz wyszukania lokalizacji mostu granicznego. W obecnie uzgodnionej lo-
kalizacji mostu granicznego nie jest możliwe z niemieckiego punktu widzenia
poprowadzenie drogi przepustowej. Przedsięwzięcie powinno więc obejmować
transgraniczną ocenę oddziaływania na środowisko, transgraniczne badanie ru-
chu oraz badanie wariantów. Partnerami są znowu Krajowy Urząd Budowy Dróg
i Transportu (LASuV) oraz Dolnośląska Służba Dróg i Kolei
32
.
Przewidziana jest ponadto poprawa infrastruktury drogowej w obszarze
Bogatynia/Zittau. Projektem grupy roboczej jest zatem
„Likwidacja wąskich
gardeł w obszarze osi wtórnych do transnarodowej głównej osi transportowej
A4”
w ramach centralnej osi TEN. Konkretnie przewidziana jest częściowa odno-
wa saksońskiej drogi krajowej S132, mostu Bw 5 w Zittau oraz rozbudowa drogi
wojewódzkiej DW 354 Turoszów–Sieniawka. Partnerami projektu są Dolnośląska
Służba Dróg i Kolei oraz podmiot komunalny odpowiedzialny za budowę dróg,
np. miasto Zittau
33
.
31
Osoba do kontaktu: Lutz Günther, Krajowy Urząd Budowy Dróg i Transportu.
32
Osoba do kontaktu: jw.
33
Osoba do kontaktu: Anna Kucharska, Dolnośląska Służba Dróg i Kolei (DSDiK).

2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
69
Pożądana jest
dalsza współpraca w dziedzinie komunikacji i transportu
ze
strony Celowego Związku Komunikacyjnego Górnych Łużyc i Dolnego Śląska
(ZVON), Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego wspólnie
z Instytutem Rozwoju Terytorialnego (IRT), Dolnośląskiej Służby Dróg i Kolei,
Krajowego Urzę
du Budowy Dróg i Transportu (LASuV) oraz Górnołużycko-
Dolnośląskiego Regionalnego Związku Planowania. Jako ważną ocenia się zwłasz-
cza instytucjonalną i osobową ciągłość współpracy.
Priorytety
Integracja publicznego transportu zbiorowego w Saksonii i na
Dolnym Śląsku
Poprawa infrastruktury drogowej na pograniczu dolnośląsko-
-saksońskim, zwłaszcza w odniesieniu do drugiego i trzeciego
rzędu
Projekty
Neisse Go! SN–PL 2014–2020
Dalszy rozwój biletu Euro-Nysa
Projekt intermodalnego punktu przesiadkowego w Bolesławcu
Portal informacyjny dla zarządów dróg
Określenie linii transgranicznego połączenia drogowego
Pieńsk–Deschka
Likwidacja wąskich gardeł w obszarze osi wtórnych do trans-
narodowej głównej osi transportowej A4
Studium
Badanie dotyczące wykorzystania biletu Euro-Nysa
Memorandum ws. transgranicznej komunikacji kolejowej między Saksonią
i Dolnym Śląskiem
Tabela 5:
Rezultaty pracy Grupy Roboczej nr 4 „Komunikacja i transport”
2.5. Grupa Robocza nr 5 „Polityka rynku pracy
i demografia”
W kontekście pełnej swobody przepływu pracowników od 2011 roku, jak i coraz
bardziej zarysowującego się braku wykwalifikowanych pracowników pomimo
stosunkowo wysokiej liczby osób bezrobotnych priorytetowe znaczenie mają
skoordynowana polityka rynku pracy i polityka edukacyjna na pograniczu dol-
nośląsko-saksońskim. Podobne zmiany demograficzne po obu stronach granicy
w połączeniu z konsekwencjami dotyczącymi zabezpieczenia potrzeb życiowych
w regionie stwarzają wymóg lepszej koordynacji. Jednocześnie mieszkańcom po

image
image
image
70
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
obu stronach granicy należy pokazać perspektywy życia i pracy w regionie. Z tych
powodów powołana została do życia w ramach projektu „Razem dla pogranicza”
Grupa Robocza nr 5 „Polityka rynku pracy i demografia”.
Ilustracja 39:
Grupa Robocza nr 5 „Polityka rynku pracy i demografia”
(Źródło: UMWD)
Ilustracja 40:
Liderzy grupy roboczej – Monika Kwil-Skrzypińska, Dolnośląski
Wojewódzki Urząd Pracy, i dr Ludwig Scharmann, Saksońskie Ministerstwo
Spraw Wewnętrznych, oraz Danuta Florek, Dolnośląski Wojewódzki Urząd
Pracy (z prawej)

2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
71
Liderami grupy roboczej byli ze strony dolnośląskiej Monika Kwil-Skrzy-
pińska, dyrektor Dolnośląskiego Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Wałbrzychu,
oraz ze strony saksońskiej dr Ludwig Scharmann z Saksońskiego Ministerstwa
Spraw Wewnętrznych, Referat Europejskiego Planowania Przestrzennego i Roz-
woju Regionalnego.
Wymiana doświadczeń, wspólne obszary zainteresowań i wyjazdy
tematyczne
Przedmiotem
pierwszych warsztatów
Grupy Roboczej nr 5 „Polityka rynku
pracy i demografia” było wzajemne poznanie się członków grupy oraz wymiana
informacji dotyczących aktualnych tematów i wyzwań, takich jak zmiany de-
mograficzne i zabezpieczenie potrzeb bytowych ludności, transgraniczny rynek
pracy i transgraniczna współpraca w dziedzinie edukacji. Tematy i cele grupy ro-
boczej miały być skonkretyzowane, a zamierzone rezultaty i dalsze postępowanie
uzgodnione. W pierwszej kolejności chodziło o zinwentaryzowanie istniejących
badań i opracowań po obu stronach. Po kilku prezentacjach i dyskusjach wykry-
stalizowały się następujące pola tematyczne: rozwój gospodarczy, transgraniczny
rynek pracy, zabezpieczenie potrzeb bytowych, zwłaszcza transgranicznej opieki
zdrowotnej, oraz edukacja.
Priorytetem
drugich warsztatów
była wymiana informacji na temat struktur
administracyjnych, właściwości, kompetencji i procedur administracyjnych oraz
znalezienie wspólnych pomysłów na projekty. Przedstawiono Strategię rozwoju
województwa dolnośląskiego i projekt Krajowego planu rozwoju Saksonii 2013,
który już wszedł w życie. W ramach przeprowadzonych dyskusji grupa robocza
porozumiała się co do następujących trzech pól działania: 1) zabezpieczenie po-
trzeb życiowych, zwłaszcza transgranicznej opieki zdrowotnej, 2) transgraniczny
rynek pracy oraz 3) edukacja. Wyjazd studyjny na stronę dolnośląską poprowadził
grupę roboczą najpierw do Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, gdzie
udało się osiągnąć w ubiegłych latach godne uwagi sukcesy w pozyskiwaniu in-
westorów, które w istotny sposób przyczyniły się do zmian strukturalnych w re-
gionie wałbrzyskim po zakończeniu wydobycia węgla kamiennego. Następnym
przystankiem wizyty studyjnej było Dolnośląskie Centrum Informacji Zawodowej
i Doskonalenia Nauczycieli w Wałbrzychu oraz Centrum Aktywizacji Zawodowej
przy Powiatowym Urzędzie Pracy w Kamiennej Górze.
Wyjazd studyjny na stronę saksońską w ramach
trzecich warsztatów
pro-
wadził najpierw do Reichenbach/Oberlausitz, gdzie zaprezentowano różnorakie
innowacyjne projekty. Pan burmistrz Böer przedstawił najpierw „Strategię przy-
szłości Reichenbach 2030 – infrastruktura społeczna”, „Saksońskie Centrum
Migracji: integracja poprzez działanie” oraz przedsięwzięcie „Eurokommunale”.

image
72
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Kolejnym transgranicznym przedsięwzięciem był projekt „Demografia, tworzenie
sieci i migracja w trójkącie krajów – szanse i potencjały transgranicznego ryn-
ku pracy”. Następnie uczestnicy wyjazdu zwiedzili warsztaty zajęciowe dla osób
niepełnosprawnych. W Görlitz trafili do Zawodowego Centrum Szkolnego (BSZ)
im. Christopha Lüdersa, gdzie przedstawiono im i przedyskutowano z nimi wiele
różnych form nauki zawodu. Uwidoczniło się tu ponownie duże zainteresowa-
nie ze strony polskiej dualnym systemem kształcenia zawodowego w Niemczech.
W trakcie posiedzeń roboczych skonkretyzowano pola działania i zainteresowa-
nia grupy oraz naszkicowano wspólne pomysły na projekty.
Ilustracja 41:
Wyjazd studyjny na stronę dolnośląską
Rezultaty prac grupy roboczej
Priorytetem Grupy Roboczej nr 5 „Polityka rynku pracy i demografia” w odniesie-
niu do przyszłej współpracy między Dolnym Śląskiem a Saksonią jest
utrzymanie
zabezpieczenia potrzeb życiowych na pograniczu dzięki wspólnym ofertom
i wspólnemu popytowi
w następujących polach działania:
socjalne zabezpieczenie potrzeb bytowych;
transgraniczny rynek pracy;
edukacja.

image
image
2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
73
W miejscach, gdzie istnieją przeszkody prawne lub administracyjne, niezbęd-
ne są
regulacje stosowane w drodze wyjątku („klauzule eksperymentalne”) dla
pogranicza
. Zabezpieczenie potrzeb bytowych na pograniczu zagwarantowane
ma być dzięki rozwiązaniom transgranicznym, zwłaszcza poprzez transgranicz-
ną opiekę zdrowotną.
Ilustracja 42:
Wyjazd studyjny na stronę saksońską
Punkt ciężkości w polu działania
„socjalne zabezpieczenie potrzeb życio-
wych”
został położony na transgraniczną opiekę zdrowotną i pielęgnacyjną oraz
telekomunikację i transport publiczny. Ma to szczególne znaczenie w kontekście
zarysowujących się już wąskich gardeł problemów w opiece pielęgnacyjnej nad
osobami starszymi po stronie niemieckiej oraz w odniesieniu do lekarzy specja-
listów na obszarach wiejskich po stronie polskiej i niemieckiej. Należałby wyko-
rzystywać zalety wynikające ze zróżnicowania obu regionów (np. koszty pracy)
i rozwijać transgraniczne obszary opieki oraz wspierać oferty pomocy mobilnej.
Działania w tym obszarze powinny objąć tworzenie transgranicznych grup robo-
czych w zakresie pielęgnacji, wspólnych modułów edukacyjnych w celu podno-
szenia kwalifikacji pracowników domowej opieki pielęgnacyjnej oraz stosowanie
przepisów o ochronie danych podczas wymiany danych „wrażliwych”.

74
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Wiodącym projektem grupy roboczej w tym obszarze działania jest
pro-
jekt „Platforma Telemed 2020”
. Partnerami projektu są Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego oraz Saksońskie Ministerstwo Spraw Społecznych
i Ochrony Konsumentów. Przygotowany został szkic projektu. Związane z tym
uzgodnienia miały już miejsce
34
.
Cele w obszarze działania
„transgraniczny rynek pracy”
stanowią aktywi-
zacja transgranicznego rynku pracy i promocja zawodowej oraz przestrzennej
mobilności pracowników. Przewidywane działania to wymiana informacji do-
tyczących dobrych wzorców w Saksonii i na Dolnym Śląsku oraz wymiana osób
długotrwale bezrobotnych w celu zdobycia kwalifikacji językowych i certyfika-
tów. Ponadto konieczna jest poprawa związanych z tym informacji o sąsiednim
regionie.
Ewentualny
projekt „Wymiany informacji i instytucjonalizacji na rynku
pracy”
miałby za zadanie zinstytucjonalizowaną wymianę informacji na temat
trendów gospodarczych, pośrednictwa pracy (łącznie z małymi i średnimi przed-
siębiorstwami), doradztwo dla zakładających działalność gospodarczą, ocenę
potrzeb na pograniczu oraz świadectw i certyfikatów. Priorytetem miałyby być
turystyka, obsługa ruchu turystycznego oraz zawody pielęgnacyjne
35
.
W polu działania
„edukacja”
w centrum uwagi znajduje się edukacja zawo-
dowa. Dotyczy to stworzenia w perspektywie długofalowej wspólnego regionu
edukacyjnego na dolnośląsko-saksońskim pograniczu. Ma to być wspierane
projektem „Regionalny marketing edukacji zawodowej”
. Celem projektu jest
zatrzymanie wykwalifikowanych pracowników w regionie, zaoferowanie mło-
dym ludziom perspektyw na pograniczu i poprawa wymiany informacji mię-
dzy nauczycielami, uczniami i firmami. Grupami docelowymi są zakłady i izby
przemysłowe, szkoły i nauczyciele oraz absolwenci szkół. W pakietach roboczych,
takich jak:
1. Kwerenda istniejących ofert i dobrych wzorców;
2. Nadanie stałego charakteru i instytucjonalizacja;
3. Wprowadzenie wspólnych regularnych ofert edukacji i orientacji zawodowej
przewidziano następujące działania:
transgraniczna organizacja Targów Pracy w powiecie Görlitz;
giełda miejsc nauki zawodu, Dni Przedsiębiorcy;
regionalne targi pracy i wizyty w szkołach zawodowych;
34
Osoby do kontaktu: dr Antoni Zwiefka, Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego,
i Volker Koehn, Saksońskie Ministerstwo Spraw Społecznych i Ochrony Konsumentów.
35
Osoby do kontaktu: Mirko Wessling, Instytut Rynku Pracy i Badań Zawodowych, Chemnitz,
oraz Danuta Florek i Monika Kwil-Skrzypińska, Dolnośląski Wojewódzki Urząd Pracy.

2. Praca merytoryczna na rzecz regionu – proces komunikacji w pięciu grupach...
75
praktyki zawodowe w kraju sąsiada;
transgraniczna organizacja „gremium roboczego szkoła–gospodarka”;
fora zawodowe między szkołami, zakładami kształcącymi i miastami;
platforma online;
wymiany szkół zawodowych i nauczycieli.
Partnerami projektu po stronie saksońskiej mogłyby być Agencja PONTES
na rzecz edukacji powiatu Görlitz lub ewentualnie związane z nią instytucje,
Saksońskie Ministerstwo Oświaty i Saksońska Agencja Oświatowa oraz po stro-
nie dolnośląskiej Centrum Informacji Zawodowej
36
.
W polu działań „edukacja” powstało ponadto
Opracowanie nt. transgranicz-
nej współpracy w edukacji zawodowej
. Przedstawiono w nim przykłady dobrych
praktyk z zachodnich granic Niemiec oraz przeanalizowano możliwość ich prze-
niesienia na pogranicze dolnośląsko-saksońskie. Należy odpowiedzieć m.in. na
następujące pytania:
W jaki sposób można osiągnąć masę krytyczną w celu wykorzystania możli-
wości instytucji edukacyjnych na pograniczu?
W jaki sposób można poszerzyć potencjał w celu długofalowego zapewnienia
trwałości?
Priorytety
Utrzymanie zabezpieczenia potrzeb życiowych na pograni-
czu dzięki wspólnym ofertom i wspólnemu popytowi w na-
stępujących polach działania:
• socjalne zabezpieczenie potrzeb bytowych,
• transgraniczny rynek pracy,
• edukacja.
Regulacje w drodze wyjątku („klauzule eksperymentalne”)
dla pogranicza
Projekty
Projekt „Platforma Telemed 2020”
Projekt „Wymiany informacji i instytucjonalizacji na rynku
pracy”
Projekt „Regionalny marketing edukacji zawodowej”
Opracowanie
Transgraniczna współpraca w edukacji zawodowej:
przykłady dobrych praktyk na zewnętrznych granicach
Niemiec
(ok. 73 stron)
Tabela 6:
Rezultaty prac Grupy Roboczej nr 5 „Polityka rynku pracy i demografia”
36
Osoba do kontaktu: dr Regina Gellrich, Agencja PONTES na rzecz edukacji powiatu Görlitz.

76
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Przedmiotem opracowania były oprócz poszukiwania dobrych przykładów
z innych regionów przygranicznych zidentyfikowanie możliwości ich przenie-
sienia oraz opracowanie postulatów dotyczących działań na rzecz pogranicza
dolnośląsko-saksońskiego. Adresatami opracowania są regionalne gremia i pod-
mioty – po stronie niemieckiej Gremium Robocze Szkoła–Gospodarka oraz
Regionalne Forum Edukacji Powiatu Görlitz oraz po polskiej stronie powia-
ty jako podmioty prowadzące szkoły zawodowe, Konwent Powiatów, Krajowy
Ośrodek Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej, Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego oraz administracja pracy
37
.
37
Osoba do kontaktu: dr Ludwig Scharmann, Saksońskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych.

3
Uczący się urzędnicy – praktyka, nauka
języka, seminaria dotyczące znajomości
kraju i komunikacji międzykulturowej
3.1. Praktyki w Saksonii i na Dolnym Śląsku
W celu intensyfikacji wymiany doświadczeń i informacji między administra-
cjami obu partnerów projektu „Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia”
organizowane były praktyki w Saksonii oraz na Dolnym Śląsku. Trwały one do
maksymalnie czterech tygodni. Zestawienie zrealizowanych, jak i zaplanowanych
praktyk prezentuje zamieszczona tabela.
Każda osoba miała podczas swojej praktyki opiekuna. Priorytetowe tematy
praktyk pokrywały się z wieloma różnymi zakresami tematycznymi i kompeten-
cjami uczestniczących w praktykach instytucji. Wynikiem niektórych praktyk
jest np. dalszy rozwój wypracowanych w trakcie działań grup roboczych kon-
cepcji projektowych, jak również dalsze etapy przygotowywania nowych projek-
tów (np. idea koncepcji projektu „Platforma Telemed 2020”, Grupa Robocza nr 5
„Rynek pracy i demografia”). Ponadto jedna z praktykantek w związku z odbytą
na Dolnym Śląsku praktyką została w swojej instytucji powołana jako osoba kon-
taktowa do współpracy z Polską.
Wszystkie osoby, które brały udział w praktykach, podkreślały korzyści wy-
nikające z nich, zarówno w zakresie doświadczeń osobistych, jak i w odniesieniu
do swoich pracodawców. Korzyści te to przede wszystkim nawiązanie osobistych
kontaktów, pogłębienie wiedzy na temat struktur administracyjnych, ich kom-
petencji oraz przebiegu procesów administracyjnych. Ponadto praktykanci mieli
okazję do zidentyfikowania różnic w kulturze administracji obu krajów. Wiele
osób z Polski uczestniczących w praktyce w Saksonii podkreślało w swoich spra-
wozdaniach, że stosowane w saksońskiej administracji elastyczne godziny pracy
to rozwiązanie zasługujące na uwagę. Praktykanci podnosili również ten wątek,
że dzięki ich udziałowi w projekcie instytucje, w których są zatrudnieni, miały
możliwość wymiany doświadczeń oraz informacji z krajem sąsiednim w zakresie
dobrych praktyk.

78
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
Praktykant
Miejsce praktyki
dr Magdalena Belof (Instytut Rozwoju
Terytorialnego)
Instytut Ekologicznego Planowania
Przestrzennego im. Leibniza
dr Jan Blachowski (Instytut Rozwoju
Terytorialnego)
Instytut Ekologicznego Planowania
Przestrzennego im. Leibniza
prof. dr Joachim Budrack (Instytut
Geografii Regionalnej im. Leibniza)
Wydział Gospodarki, Urząd
Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego
Iwona Grabowska (Wydział
Współpracy z Zagranicą i Projektów
Międzynarodowych, Urząd
Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego)
Ref. 45 Europejskie Planowanie
Przestrzenne, Rozwój Regionalny,
Saksońskie Ministerstwo Spraw
Wewnętrznych
Lutz Günther (Krajowy Urząd Budowy
Dróg i Komunikacji, Bautzen)
Wydział Współpracy z Zagranicą
i Projektów Międzynarodowych i Wydział
Transportu, Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
Joanna Jeż (Wydział Współpracy
z Zagranicą i Projektów
Międzynarodowych, Urząd
Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego)
Ref. 45 Europejskie Planowanie
Przestrzenne, Rozwój Regionalny,
Saksońskie Ministerstwo Spraw
Wewnętrznych
Markus Kamratzki (Saksoński Urząd
Górniczy)
Wydział Geologii, Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
Kamila Magdalena Kopeć (Spółka
Rozwoju Miasta Zittau)
Wydział Współpracy z Zagranicą
i Projektów Międzynarodowych,
Urząd Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego
Anna Kucharska (Dolnośląska Służba
Dróg i Kolei)
Ref. 45 Europejskie Planowanie
Przestrzenne, Rozwój Regionalny,
Saksońskie Ministerstwo Spraw
Wewnętrznych
Wioletta Liberacka (Wydział
Współpracy z Zagranicą i Projektów
Międzynarodowych, Urząd
Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego)
Ref. 45 Europejskie Planowanie
Przestrzenne, Rozwój Regionalny,
Saksońskie Ministerstwo Spraw
Wewnętrznych
Wieland Menzel (Urząd Miasta Görlitz,
Urząd Budowlany i Planowania Miast)
Instytut Rozwoju Terytorialnego

3. Uczący się urzędnicy – praktyka, nauka języka, seminaria...
79
Justyna Młynarz (Wydział Gospodarki,
Urząd Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego)
Kancelaria Stanu Kraju Związkowego
Saksonii
Rafał Nowakowski (Wydział
Organizacyjno-Prawny, Urząd
Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego)
Archiwum Miejskie Miasta Drezna
Anna Pytlarz (Instytut Rozwoju
Terytorialnego)
Ref. 45 Europejskie Planowanie
Przestrzenne, Rozwój Regionalny,
Saksońskie Ministerstwo Spraw
Wewnętrznych
dr Ludwig Scharmann (Ref. 45
Europejskie Planowanie Przestrzenne,
Rozwój Regionalny, Saksońskie
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych)
Wydział Rozwoju Obszarów Wiejskich,
Urząd Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego
Dolnośląski Wojewódzki Urząd Pracy
Zdzisław Szulc (Wydział Geodezji
i Kartografii, Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego)
Państwowy Zakład Geoinformacji
i Geodezji Saksonii
Witold Warczewski (Instytut Rozwoju
Terytorialnego)
Ref. 45 Europejskie Planowanie
Przestrzenne, Rozwój Regionalny,
Saksońskie Ministerstwo Spraw
Wewnętrznych
Friederike Vialon (Wydział III, Urząd
Ochrony Zabytków, powiat Görlitz)
Instytut Rozwoju Terytorialnego
dr Antoni Zwiefka (Wydział Zdrowia,
Urząd Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego)
Ref. 45 Europejskie Planowanie
Przestrzenne, Rozwój Regionalny,
Saksońskie Ministerstwo Spraw
Wewnętrznych
Saksońskie Ministerstwo ds. Socjalnych
i Ochrony Konsumenta
Tabela 7:
Praktyka w ramach projektu „Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia”
3.2. Kursy językowe
Według zapisów w Programie Operacyjnym Współpracy Transgranicznej Polska–
Saksonia 2007–2013 główną przeszkodą w rozwoju współpracy i integracji jest
brak znajomości języka. W celu rozwiązania tego problemu w ramach projektu
„Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia” zorganizowane zostały formy

image
80
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
dokształcania dopasowane do potrzeb pracowników administracji. Miały one
za zadanie polepszenie znajomości języka oraz zwiększenie interkulturowych
i fachowych kompetencji, a co za tym idzie – wzmocnienie umiejętności pra-
cowników saksońskiej administracji w zakresie transgranicznej współpracy.
Organizacja takich form dokształcania wynika z tego, że znajomość języka ma
również kluczowe znaczenie dla realizacji pracy w projekcie transgranicznym.
Motywacja do nauki języka polskiego osób z administracji, oprócz wykony-
wania normalnych obowiązków pracowniczych, odzwierciedla rosnące zna-
czenie i jakość współpracy pomiędzy Wolnym Krajem Związkowym Saksonią
a Województwem Dolnośląskim.
Na zlecenie Saksońskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych kurs języka
polskiego, składający się z 240 zajęć lekcyjnych, z podziałem na poziom pod-
stawowy i średniozaawansowany, przeprowadziła Volkshochschule Sächsische
Schweiz Osterzgebirge e.V. W kursie brali udział pracownicy saksońskiej admi-
nistracji, którzy w ramach swojej pracy zawodowej mają częsty kontakt z polski-
mi instytucjami.
Ilustracja 43:
Kurs języka polskiego w 2013 r., temat: Boże Narodzenie w Polsce
Podstawowy kurs języka polskiego obejmował wprowadzenie do nauki tego
języka, jak również oferował naukę podstawowego słownictwa i niezbędnych

3. Uczący się urzędnicy – praktyka, nauka języka, seminaria...
81
struktur gramatycznych. Głównym celem był rozwój wszystkich sprawności
językowych (słuchanie, mówienie, czytanie i pisanie) oraz praktyczne zastoso-
wanie zdobytych wcześniej leksykalnych i gramatycznych umiejętności języko-
wych w ustnych oraz pisemnych ćwiczeniach. Uczący się byli w stanie poradzić
sobie w typowych sytuacjach dnia codziennego, odnieść się do wybranych tema-
tycznych zagadnień z życia prywatnego oraz zawodowego czy też formułować
prośby, propozycje, życzenia, pytania w określonych sytuacjach. Ponadto zdobyli
oni umiejętności w prowadzeniu dialogów oraz formułowaniu krótkich tekstów,
np. zaproszeń czy maili. Założono, że po zakończeniu kursu jego uczestnicy osiąg-
ną poziom A2 w języku polskim według wytycznych Wspólnych Europejskich
Językowych Ram Referencyjnych.
Kurs średniozaawansowany miał na celu powtórzenie i utrwalenie wcześniej
poznanego słownictwa i gramatyki oraz wykorzystanie ich w nowych sytuacjach
życia codziennego, zawodowego, jak również dalszy rozwój umiejętności języko-
wych. Różnorodne ćwiczenia miały za zadanie umożliwienie uczestnikom pew-
nego i konkretnego używania wcześniej poznanego słownictwa w formach ust-
nych i pisemnych. Włączenie do nauki elementów wizualnych i słuchowych oraz
informacji z zakresu komunikacji międzykulturowej, jak również autentycznych
tekstów było bardzo pomocnym narzędziem w nauce języka polskiego. Po zakoń-
czeniu kursu jego uczestnicy powinni osiągnąć poziom języka B1.
3.3. Seminaria na temat znajomości kraju i komunikacji
międzykulturowej wraz z wizytą studyjną
Niemieccy uczestnicy projektu mieli okazję uczestniczyć w seminariach na
temat znajomości kraju i komunikacji międzykulturowej oraz w wizycie stu-
dyjnej na Dolnym Śląsku. Seminaria i wizyta studyjna obejmowały tematykę
z zakresu historii, systemu politycznego, społeczeństwa, tradycji oraz manier.
Seminaria na temat znajomości kraju i komunikacji międzykulturowej zrealizo-
wała Volkshochschule Sächsische Schweiz Osterzgebirge e.V. Osoba prowadząca
zajęcia przekazała uczestnikom informacje geograficzne i polityczne dotyczące
Polski, jak również wiedzę z zakresu polskich struktur administracyjnych, zmian
demograficznych i gospodarczych, polskiej waluty, języka, dialektów, mniejszości
narodowych, praktykowanych religii i systemu edukacji. Szczegółowo omówio-
ne zostały ponadto jednostki władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowni-
czej w Polsce. Oprócz struktury i zadań polskiego parlamentu (Sejmu i Senatu),
rządu i prezydenta przekazano uczestnikom informacje dotyczące administracji
publicznej. Otrzymali oni również informacje na temat zakresu kompetencji

image
82
Razem dla pogranicza Dolny Śląsk – Saksonia
poszczególnych urzędów i ich przedstawicieli na poziomie województwa, po-
wiatu i gminy. W trakcie seminariów prezentowane były także polskie tradycje
i zwyczaje świąteczne. Uczestniczący w spotkaniach mieli możliwość dzielenia
się swoimi doświadczeniami, zadawania pytań i komentowania wysłuchanych
informacji. Wszyscy otrzymali certyfikaty uczestnictwa w seminarium, wydru-
ki prezentacji oraz broszurę na temat Polski wydaną przez Federalną Centralę
Kształcenia Obywatelskiego.
Ilustracja 44:
Seminaria na temat znajomości kraju i komunikacji międzykulturowej
– wizyta studyjna 2–4 lipca 2013 r.
W celu uzupełnienia teoretycznych seminariów zorganizowano trzydniową
wizytę studyjną na terenie Dolnego Śląska. Uczestnicy zwiedzili m.in. zamek
w Łomnicy. Podczas interesującego wykładu właścicielka tego obiektu poinformo-
wała zebranych, że dzięki transgranicznej współpracy wielu podmiotów udało się
uratować wspólne dziedzictwo kulturowe oraz zaangażować wielu mieszkańców
do aktywności na rzecz wspierania lokalnych tradycji, produktów i rozwoju regio-
nu. W trakcie wizyty studyjnej odbyło się również spotkanie z kierownikiem Biura
Łącznikowego Wolnego Kraju Związkowego Saksonii we Wrocławiu. Uczestnicy
wyjazdu, wcześniej biorący udział w seminariach z zakresu znajomości Polski

3. Uczący się urzędnicy – praktyka, nauka języka, seminaria...
83
i komunikacji międzykulturowej, mogli poszerzyć swoją wiedzę i doświadczenia
na temat rozwoju polskiej części pogranicza, kultury, tradycji i dnia codziennego
w Polsce oraz skosztować regionalnych specjalności.
Również dla polskich partnerów projektu kompetencje międzykulturowe mają
bardzo duże znaczenie. Z tego właśnie względu w 2013 roku zostały zorganizo-
wane szkolenia pt. „Protokół dyplomatyczny w kontaktach polsko-niemieckich”.
Podczas spotkań omówiono kwestie protokolarne związane m.in. z zasadą pre-
cedencji, korespondencją oraz komunikacją telefoniczną urzędników. W szkole-
niach wzięło udział ponad 30 osób zatrudnionych w administracji samorządowej,
regionalnej i gminnej.

84
Dane kontaktowe wszystkich osób uczestniczących w projekcie
Arbeitsgruppe/
Grupa Robocza
Anrede
Vorname/
Imię
Name/
Nazwisko
Funktion/
Funkcja
Institution/Instytucja
Land/
Kraj
E-Mail/e-mail
Arbeitsgruppe 1 Revitalisierung der Städte
/Grupa Robocza 1 „Rewitalizacja miast”
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Bernhard
Fechner
Zittauer
Stadtentwicklungsgesellschaft
mbH
DE
info@stadtsanierung-zittau.de
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Birgid
Kaiser
Geschäfts-
führerin
Zittauer
Stadtentwicklungsgesellschaft
mbH
DE
b.kaiser@stadtentwicklung-
zittau.de
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Kamila
Kopeć
Zittauer
Stadtentwicklungsgesellschaft
mbH
DE
kamikari@me.com
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Katrin
Krügermeier
Ref. 54 Städtebau- und
EU-Förderung Sächsisches
Staatsministerium des Innern
DE
katrin.kruegermeier@smi.
sachsen.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Wieland
Menzel
Stadtplanungs- und
Bauordnungsamt,
Stadt Görlitz
DE
w.menzel@goerlitz.de
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Gabriele
Schumann
Ref. 54 Städtebau- und
EU-Förderung Sächsisches
Staatsministerium des Innern
DE
gabriele.schumann@smi.
sachsen.de
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Dana
Stachura
Ref. 54 Städtebau- und
EU-Förderung Sächsisches
Staatsministerium des Innern
DE
dana.stachura@smi.sachsen.de
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Friederike
Vialon
Landratsamt Görlitz,
Außenstelle Niesky, Untere
Denkmalschutzbehörde
DE
friederike.vialon@kreis-gr.de

85
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Isabel
Vogel
Zittauer
Stadtentwicklungsgesellschaft
mbH
DE
i.vogel@stadtsanierung-zittau.de
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Isabel
Walter
Zittauer
Stadtentwicklungsgesellschaft
mbH
DE
walter@stadtsanierung-zittau.
de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Uwe
Wildenauer
Wüstenrot Haus- und
Städtebau GmbH
DE
uwe.wildenauer@wuestenrot.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Hartmut
Wilke
Amtsleiter
St
a
dt
pl
a
nu
ngs
-
und Bauord-
nungsamt
Stadt Görlitz
DE
h.wilke@goerlitz.de
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Dr./dr
Magdalena
Belof
Zastępca
dyrektora
Instytut Rozwoju
Terytorialnego
PL
magdalena.belof@irt.wroc.pl
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Andrzej
Dudek
PL
adrekord@gmail.com
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Michał
Frycz
Dział Planowania
i Programowania Rozwoju
Regionalnego
Wydział Koordynacji Polityki
Regionalnej
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
michal.frycz@umwd.pl
Vertretungs-
mitglied/
Członek
zastępczy
Frau/Pani Aleksandra Gancarz
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
aleksandra.gancarz@
dolnyslask.pl
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Katarzyna
Hanczarek
Regionalny Punkt Kontak-
towy Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
jgrpk@dolnyslask.pl

86
Arbeitsgruppe/
Grupa Robocza
Anrede
Vorname/
Imię
Name/
Nazwisko
Funktion/
Funkcja
Institution/Instytucja
Land/
Kraj
E-Mail/e-mail
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Dr./dr
Maciej
Kłonowski
Oddział Dolnośląski
im. Henryka Teisseyre’a
Państwowy Instytut
G
eo lo
g
ic
zn y - P a
ńs
t
wo w
y
Instytut Badawczy
PL
maciej.klonowski@pgi.gov.pl
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Janusz
Korzeń
Przegląd Urbanistyczny
PL
jkorzen@
przegladurbanistyczny.pl
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Aleksandra Kotkowska
Instytut Rozwoju
T erytorialnego
PL
aleksandrakotkowska@irt.
wroc.pl
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Roland
Marciniak
Burmistrz
Urząd Gminy
Świeradów-Zdrój
PL
r.marciniak@swierardowzdroj.
pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Łukasz
Medeksza
Pełnomocnik
Zarządu
Województwa
Dolnośląskiego
ds. Rozwoju
Społeczeństwa
Informacyjnego
Departament Infrastruktury
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
lukasz.medeksza@dolnyslask.pl
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Adam
Mydłowski
Oddział Dolnośląski
im. Henryka Teisseyre’a
Państwowy Instytut
Geologiczny-Państwowy
Instytut Badawczy
PL
amyd@pgi.gov.pl
Vertretungs-
mitglied/
Członek
zastępczy
Herr/Pan
Piotr
Roman
Prezydent
miasta
Bolesławiec,
Prezydent
Stowarzyszenia
Gmin Polskich
Euroregionu
Nysa
Urząd Miasta Bolesławiec
PL
prezydent@um.boleslawiec.pl

87
Vertretungs-
mitglied/
Członek
zastępczy
Herr/Pan
Arkadiusz
Suliga
Wydział Współpracy
z Zagranicą i Projektów
Międzynarodowych
Departament Marszałka
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
arkadiusz.suliga@dolnyslask.pl
Vertretungs-
mitglied/
Członek
zastępczy
Frau/Pani Ilona
Szarapo
Kierownik
Pracownia Współpracy
Międzyregionalnej Instytut
Rozwoju Terytorialnego
PL
ilonaszarapo@irt.wroc.pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Łukasz
Urbanek
Kierownik
Dział Programowania
Funduszy Europejskich
Wydział Koordynacji Polityki
Regionalnej
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
lukasz.urbanek@umwd.pl
Vertretungs-
mitglied/
Członek
zastępczy
Herr/Pan
Witold
Warczewski
Instytut Rozwoju
T erytorialnego
PL
witold.warczewski@irt.wroc.pl
Arbeitsgruppe 2 Revitalisierung der Braunkohlegebiete, Bergbaufolgelandschaften (einschließlich Parklandschaften) /
Grupa Robocza 2 „Rewitalizacja obszarów powydobywczych węgla brunatnego, krajobrazy pokopalniane (łącznie z obszarami parkowymi)“
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Kirsten
Clausnitzer
Amt für Kreisentwicklung
Landratsamt Görlitz
DE
kirsten.clausnitzer@kreis-gr.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Holger
Freymann
Amtsleiter
Amt für Kreisentwicklung,
Landratsamt Görlitz
DE
holger.freymann@kreis-gr.de
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Silvina
Gondlach
Landesdirektion Sachsen,
Außenstelle Bautzen
DE
silvina.gondlach@lds.sachsen.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Axel
Heinemann
Regionaler Planungsverband
O b e rl au
s it
z - Nie d e r s c h
le s ie n
DE
axel.heinemann@rpv-
ob
e rl
au
sit
z- Nie
d
e r
s
c
h
le
sie n
.d
e
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Dr./dr
Peter
Heinrich
Leiter der
Verbands-
verwaltung
Regionaler Planungsverband
O b e rl au
s it
z - Nie d e r s c h
le s ie n
DE
peter.heinrich@rpv-
ob
e rl
au
sit
z- Nie
d
e r
s
c
h
le
sie n
.d
e

88
Arbeitsgruppe/
Grupa Robocza
Anrede
Vorname/
Imię
Name/
Nazwisko
Funktion/
Funkcja
Institution/Instytucja
Land/
Kraj
E-Mail/e-mail
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Martin
Herrmann
Abteilungsleiter Abteilung 1 Zentrale
Aufgaben Sächsisches
Oberbergbamt
DE
martin.herrmann@oba.
sachsen.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Markus
Kamratzki
Referat 13 Controlling
Sächsisches Oberbergbauamt
DE
markus.kamratzki@oba.
sachsen.de
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Ansgar
Kaup
Geschäftsführer Planungsbüro Richter +
Kaup, Ingenieure und Planer
DE
kaup@richterundkaup.de
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Gerd
Pfitzner
Landesdirektion Sachsen
DE
gerd.pfitzner@lds.sachsen.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Frank
Sander
Leiter des Ref.
46
Ref. 46 Bergbaufolgen
Sächsisches Landesamt für
Umwelt, Landwirtschaft und
Geologie
DE
frank.sander@smul.sachsen.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Andreas
Schaaf
Stadtplanungsamt
Stadtverwaltung Görlitz
DE
a.schaaf@goerlitz.de
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Josefine
Schmidt
Planungsbüro Richter +
Kaup, Ingenieure und Planer
DE
kaup@richterundkaup.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Artur
Bieliński
Starosta
powiatu
Zgorzeleckiego,
zastępca
prezydenta
Stowarzyszenia
Gmin Polskich
Euroregionu
Nysa
Starostwo Powiatowe
w Zgorzelcu
PL
starosta@powiat.zgorzelec.pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Dr. Ing./
dr inż. Jan
Blachowski
Instytut Rozwoju
T erytorialnego
PL
jan.blachowski@irt.wroc.pl

89
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Dr. Ing./
dr inż.
Adam
Ihnatowicz
Zastępca
dyrektora
Oddział Dolnośląski
im. Henryka Teisseyre’a
Państwowy Instytut
Geologiczny-Państwowy
Instytut Badawczy
PL
adam.ihnatowicz@pgi.gov.pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Paweł
Karpiński
Zastępca
dyrektora,
pełnomocnik
marszałka ds.
odnawialnych
źródeł energii
Wydział Środowiska
Departament Marszałka
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
pawel.karpinski@dolnyslask.pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Waldemar
Kaźmierczak
Geolog
wojewódzki
Dyrektor Wydziału Geologii
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
waldemar.kazmierczak@
dolnyslask.pl
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Dr. Ing./
dr inż.
Urszula
Kaźmierczak
Wydział Geoinżynierii,
Górnictwa i Geologii
Instytut Górnictwa
Politechnika Wrocławska
PL
urszula.kazmierczak@pwr.
wroc.pl
Vertretungs-
mitglied/
Członek
zastępczy
Herr/Pan
Jacek
Koperdowski
Wydział Geodezji
i Kartografii
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
jacek.koperdowski@
dolnyslask.pl
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Jacek
Koźma
Oddział Dolnośląski
im. Henryka Teisseyre’a
Państwowy Instytut
Geologiczny-Państwowy
Instytut Badawczy
PL
jacek.kozma@pgi.gov.pl
Vertretungs-
mitglied/
Członek
zastępczy
Frau/Pani Kamila
Lesiw-
-Głowacka
Instytut Rozwoju
T erytorialnego
PL
kamila.glowacka@irt.wroc.pl

90
Arbeitsgruppe/
Grupa Robocza
Anrede
Vorname/
Imię
Name/
Nazwisko
Funktion/
Funkcja
Institution/Instytucja
Land/
Kraj
E-Mail/e-mail
Vertretungs-
mitglied/
Członek
zastępczy
Frau/Pani Wioletta
Liberacka
Wydział Współpracy
z
Z
a
g
r
a
n
i
c
ą
i
P
r
o j
e
k
t
ó w
M
i ę d
z
y
n a
ro dow
yc h
Departament Marszałka
U r
z
ą
d
M
a
r
s
z
a
ł
k
o w
s
k
i
Województwa Dolnośląskiego
PL
wioletta.liberacka@umwd.pl
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Hanna
Mrów-
czyńska-
Siadak
PGE Górnictwo i Energetyka
Konwencjonalna S.A.
PL
hanna.mrowczynska-siadak@
gkpge.pl
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Dr./dr
Wojciech
Naworyta
Akademia Górniczo-
-Hutnicza w Krakowie
PL
naworyta@agh.edu.pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Krzysztof
Owsianik
Kierownik
Dział ds. DSIP Wydziału
Geodezji i Kartografii Wy-
dział Geodezji i Kartografii
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
krzysztof.owsianik@
dolnyslask.pl
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Robert
Pajkert
Geodeta
województwa,
dyrektor
Wydział Geodezji i Karto-
grafii Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
robert.pajkert@dolnyslask.pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Dariusz
Zięba
Instytut Rozwoju
T erytorialnego
PL
dariuszzieba@irt.wroc.pl
Arbeitsgruppe 3 Entwicklung ländlicher Räume /
Grupa Robocza 3 „Rozwój obszarów wiejskich“
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Prof. Dr./
prof. dr
Holm
Große
Geschäftsführer Marketing Gesellschaft
Oberlausitz-Nieder schlesien
DE
holm.grosse@oberlausitz.com
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Karina
Hitziger
Geschäftsbereich Regional-
u
nd
S t
a
dt
e
n t
w
ic
k
l u
n
g
Zittauer Stadtentwicklungs-
gesellschaft mbH
DE
k.hitziger@stadtsanierung-
zittau.de

91
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Kristin
Hitziger
Jugend- und Kinderhaus
„Villa” Zittau
DE
jugendhaus@villa-zittau.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Ralf
Kregel
Ref. 45 Europäische
Raumordnung,
Raumplanung Sächsisches
Staatsministerium des Innern
DE
ralf.kregel@smi.sachsen.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Frank
Krone
Ref. 43 Kommunale
Gebietsstrukturen
Sächsisches
Staatsministerium des Innern
DE
frank.krone@smi.sachsen.de
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Dr./dr
Angela
Kunz
Ref. 23 Ländliche
Entwicklung Sächsisches
Landesamt für Umwelt
Landwirtschaft und Geologie
DE
angela.kunz@smul.sachsen.de
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Babette
Kunz
Planungsbüro Richter +
Kaup, Ingenieure und Planer
DE
info@richterundkaup.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Friede-
mann
Kurtz
Ref. 34 Tourismus,
Regionalinitiativen,
Standortmarketing
Sächsisches
Staatsministerium für
Wirtschaft, Arbeit und
Verkehr
DE
friedemann.kurtz@smwa.
sachsen.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Christoph
Pilz
Marketing-Gesellschaft
O b e rl au
s it
z - Nie d e r s c h
le s ie n
DE
christoph.pilz@oberlausitz.
com
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Markus
Thieme
Referat 23 Ländliche
Entwicklung Landesamt für
Umwelt, Landwirtschaft und
Geologie
DE
markus.thieme@smul.sachsen.
de

92
Arbeitsgruppe/
Grupa Robocza
Anrede
Vorname/
Imię
Name/
Nazwisko
Funktion/
Funkcja
Institution/Instytucja
Land/
Kraj
E-Mail/e-mail
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Jörg
Weichler
Fach bereichs-
leiter
Fachbereich Regionale
Planung und Regional-
entwicklung Regionaler
Planungsverband
O b e rl au
s it
z - Nie d e r s c h
le s ie n
DE
joerg.weichler@rpv-
ob
e rl
au
sit
z- Nie
d
e r
s
c
h
le
sie n
.d
e
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Thaddäus
Ziesch
Christliches Soziales
Bildungswerk Miltitz e.V.
DE
thaddaeus.ziesch@csb-miltitz.
de
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Dr. Ing./
dr inż. Ewa
Bieńkowska
Kierownik
Działu Metodyki Doradztwa,
Szkoleń i Wydawnictw
Dolno śląski Ośrodek Doradz-
twa Rolniczego we Wrocławiu
PL
ewa.bienkowska@dodr.pl
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Barbara
Borysiewicz
Dolnośląski Ośrodek Doradz-
twa Rolniczego we Wrocławiu
PL
barbara.borysiewicz@dodr.pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Paweł
Czyszczoń
Dyrektor
Wydziału Obszarów
Wiejskich Departament
Obszarów Wiejskich i Zaso-
bów Naturalnych
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
pawel.czyszczon@dolnyslask.pl
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Edward
Dudek
Wójt
Urząd Gminy Jeżów Sudecki
PL
wojt@jezowsudecki.pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Marek
Karłowski
Południowo-Zachodnie
Forum Samorządu
Terytorialnego Pogranicze
PL
karlowski@pogranicze-csb.
home.pl
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Ludwik
Stanisław
Kaziów
Burmistrz
Urząd Gminy i Miasta
Lwówek Śląski
PL
sekretariat@lwowekslaski.pl
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Krzysztof
Kociubiński
Zakład Studiów nad Unią
Europejską
Wydział Nauk Społecznych
Uniwersytet Wrocławski
PL
krzysztof.kociubinski@
uniwroc.pl

93
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Tomasz
Korczak
Burmistrz
Urząd Miasta i Gminy
Międzylesie
PL
urzad@miedzylesie.pl
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Stanisław
Longawa
Wójt
Urząd Gminy Kłodzko
PL
wojt@gmina.klodzko.pl
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Beata
Misztak
Regionalny Punkt
Kontaktowy
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
jgrpk@umwd.pl
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Bożena
Mulik
Prezes
Stowarzyszenie „Lokalna
Grupa Działania –
Partnerstwo Izerskie”
PL
zarzad@
lgdpartnerstwoizerskie.pl;
biuro@lgdpartnerstwoizerskie.pl
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Prof. Irena Niedźwiecka-
Filipiak
Instytut Architektury
Krajobrazu
Uniwersytet Przyrodniczy
we Wrocławiu
PL
irena.niedzwiecka-filipiak@
up.wroc.pl
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Barbara
Nowak-
Obelinda
Dolnośląski
wojewódzki
konserwator
zabytków
Wojewódzki Urząd Ochrony
Zabytków
PL
b.obelinda@dwkz.pl
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Rajmund
Papiernik
Dyrektor Biura
Zarządu DOT
Dolnośląska Organizacja
Turystyczna
PL
rajmund.papiernik@dot.org.pl
Vertretungs-
mitglied/
Członek
zastępczy
Frau/Pani Agnieszka
Skonieczka
Stowarzyszenie „Lokalna
Grupa Działania –
Partnerstwo Izerskie”
PL
zarzad@
lgdpartnerstwoizerskie.pl;
biuro@lgdpartnerstwoizerskie.pl
Vertretungs-
mitglied/
Członek
zastępczy
Herr/Pan
Jerzy
Stachyra
Zastępca
burmistrza
ds. polityki
regionalnej
Urząd Miasta i Gminy
Bogatynia,
Euroregion Neisse
PL
biuro.burmistrza@bogatynia.pl
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Czesława
Surwiłło
Dolnośląski Ośrodek
Doradztwa Rolniczego
PL
czeslawa.surwillo@dodr.pl

94
Arbeitsgruppe/
Grupa Robocza
Anrede
Vorname/
Imię
Name/
Nazwisko
Funktion/
Funkcja
Institution/Instytucja
Land/
Kraj
E-Mail/e-mail
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Anna
Terlecka-
-Krowicka
Wydział Obszarów Wiejskich
Departament Obszarów
Wiejskich i Zasobów
Naturalnych
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
anna.terlecka@umwd.pl
Arbeitsgruppe 4 Verkehr und Transport /
Grupa Robocza 4 „Komunikacja i transport“
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Dirk
Benofsky
Zweckverband
V erkehrsverbund
O b e rl au
s it
z - Nie d e r s c h
le s ie n
GmbH (ZVON GmbH)
DE
d.benofsky@zvon.de
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Jitka
Bergholz
Zweckverband
V erkehrsverbund
O b e rl au
s it
z - Nie d e r s c h
le s ie n
GmbH (ZVON GmbH)
DE
j.bergholz@zvon.de
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Thomas
Brade
Regionaler Planungsverband
O b e rl au
s it
z - Nie d e r s c h
le s ie n
DE
thomas.brade@rpv-
ob
e rl
au
sit
z- Nie
d
e r
s
c
h
le
sie n
.d
e
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Michael
Breitkopf
Zweckverband
V erkehrsverbund
O b e rl au
s it
z - Nie d e r s c h
le s ie n
GmbH (ZVON GmbH)
DE
m.breitkopf@zvon.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Dr./dr
Peter
Galiläer
Referatsleiter
Ref. 62 Strategie und
Planung Staatsministerium
für Wirtschaft, Arbeit und
Verkehr
DE
peter.galilaeer@smwa.sachsen.
de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Lutz
Günther
Nieder lassungs-
leiter
Landesamt für Straßenbau
und Verkehr, Niederlassung
Bautzen
DE
lutz.guenther@lasuv.sachsen.de

95
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Ilka
Hunger
Zweckverband
V erkehrsverbund
O b e rl au
s it
z - Nie d e r s c h
le s ie n
GmbH (VON GmbH)
DE
i.hunger@zvon.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Jörg
Kellermann
Ref. 44 Landes- und
Regionalplanung Sächsisches
Staatsministeriumdes Innern
DE
joerg.kellermann@smi.
sachsen.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Dr./dr
Robert
Koch
Regionaler Planungsverband
O b e rl au
s it
z - Nie d e r s c h
le s ie n
DE
robert.koch@rpv-oberlausitz-
N ie d e r s c h
l e s ie n . d e
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Christoph
Mehnert
stv.
Geschäftsführer
Zweckverband
V erkehrsverbund
O b e rl au
s it
z - Nie d e r s c h
le s ie n
GmbH (VON GmbH)
DE
c.mehnert@zvon.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Hans-
Jürgen
Pfeiffer
Geschäftsführer Zweckverband
V erkehrsverbund
O b e rl au
s it
z - Nie d e r s c h
le s ie n
GmbH (VON GmbH)
DE
h.pfeiffer@zvon.de
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Sandra
Trebesius
Zweckverband
V erkehrsverbund
O b e rl au
s it
z - Nie d e r s c h
le s ie n
GmbH (VON GmbH)
DE
s.trebesius@zvon.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Artur
Harc
Kierownik
Dział Planowania
i
P
r
o
g
r
a
m
o w
a
n
i
a
R
o
z
w
o ju
Regionalnego
Wydział Koordynacji Polityki
Regionalnej
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
artur.harc@dolnyslask.pl
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Anna
Kucharska
Dolnośląska Służba Dróg
i Kolei
PL
anna.kucharska@dsdik.wroc.pl

96
Arbeitsgruppe/
Grupa Robocza
Anrede
Vorname/
Imię
Name/
Nazwisko
Funktion/
Funkcja
Institution/Instytucja
Land/
Kraj
E-Mail/e-mail
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Mirosław
Matusiak
Dział Organizacji
i
P
r
o
m
o
c
j i
T r
a
n
s
p
o
r
t
u
Wydział Transportu
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
miroslaw.matusiak@umwd.pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Maciej
Samulewicz
Instytut Rozwoju
Terytorialnego
PL
maciejsamulewicz@irt.wroc.pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Łukasz
Sęk
Wydział Transportu
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
lukasz.sek@dolnyslask.pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Wojciech
Świnder
Dyrektor
Wydział Transportu
Departament Infrastruktury
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
wojciech.swinder@dolnyslask.
pl
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Heike
Uhe
Inhaberin
Niemiecko-Polska Kooperacja
Gospodarcza
PL
heike.uhe@npkg-wroclaw.com
Vertretungs-
mitglied/
Członek
zastępczy
Herr/Pan
Miłosz
Zankowski
Wydział Koordynacji Polityki
Regionalnej Departament
Rozwoju Regionalnego
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
mzankowski@dolnyslask.pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Jerzy
Zieliński
Sekretarz
miasta
Bolesławiec
Urząd Miasta Bolesławiec
PL
sekretarz@um.boleslawiec.pl
Arbeitsgruppe 5 Arbeitsmarktpolitik und Demografie /
Grupa Robocza 5 „Rynek pracy i demografia“
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Prof. Dr./
prof. dr
Joachim
Burdack
Projektleiter
Leibniz Institut für
Länderkunde
DE
j_burdack@ifl-leipzig.de

97
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Dr./dr
Regina
Gellrich
Leiterin
Pontes-Agentur für Bildung
des LK Görlitz
DE
gellrich@ibz-marienthal.de
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Sebastian
Handrick
Sächsische Bildungsagentur
Regionalstelle Bautzen
DE
sebastian.handrick@rsab.smk.
sachsen.de
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Kerstin
Kuhtz
Berufliches Schulzentrum
Christoph Lüders Görlitz
DE
info@bszgoerlitz.de
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Beate
Liebig
Sächsische Bildungsagentur,
Regionalstelle Bautzen
DE
beate.liebig@rsab.smk.
sachsen.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Robert
Nadler
Leibniz-Institut für
Länderkunde
DE
r_nadler@ifl-leipzig.de
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Alin
Neumann
Berufliches Schulzentrum
Christoph Lüders Görlitz
DE
info@bszgoerlitz.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Dr./dr
Helge
Paulig
Ref. 23 Lehrerpersonal
Sächsisches
Staatsministerium für Kultus
DE
helge.paulig@smk.sachsen.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Dr./dr
Ludwig
Scharmann
Ref. 45 Europäische
Raumordnung,
Regionalentwicklung
Sächsisches
Staatsministerium des Innern
DE
ludwig.scharmann@smi.
sachsen.de
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Helga
Schiefer
Schulleiterin
Berufliches Schulzentrum
Christoph Lüders Görlitz
DE
info@bszgoerlitz.de
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Mirko
Wesling
IAB-Regional Sachsen
DE
mirko.wesling@iab.de
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Marlies
Wiedmer-
Hüchelheim
Landratsamt Görlitz
DE
schul-sportamt@kreis-gr.de
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Dr./dr
Zschocke
Berufliches Schulzentrum
Christoph Lüders Görlitz
DE
info@bszgoerlitz.de
Experte/
Ekspert
Frau/Pani
Beata
Bartło miej-
czak-Pyka
Kierownik
Oddział ds. Promocji
i Informacji Dolnośląski
Wojewódzki Urząd Pracy
PL
beata.pyka@dwup.pl

98
Arbeitsgruppe/
Grupa Robocza
Anrede
Vorname/
Imię
Name/
Nazwisko
Funktion/
Funkcja
Institution/Instytucja
Land/
Kraj
E-Mail/e-mail
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Alina
Bieńkowska
Kierownik
Ośrodek Banku Danych
Lokalnych Urząd
Statystyczny we Wrocławiu
PL
abienkowska@stat.gov.pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Dr./dr
M
i
ec
z
y
s
ła w
Ciurla
Dyrektor
Wydział Rozwoju
Gospodarczego Departament
Rozwoju Regionalnego
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
mieczyslaw.ciurla@dolnyslask.
pl
Vertretungs-
mitglied/Czło-
nek zastępczy
Frau/Pani Danuta
Florek
Wicedyrektor
Dolnośląski Wojewódzki
Urząd Pracy
PL
danuta.florek@dwup.pl
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Agnieszka
Ilczuk
Kierownik
Dolnośląski Ośrodek
Badań Regionalnych Urząd
Statystyczny we Wrocławiu
PL
a.ilczuk@stat.gov.pl
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Ryszard
Janas
Dolnośląskie Centrum
I
n
fo
r
m
a
c
ji
Z
a w
o
d
o we
j
Doskonalenia Nauczycieli
w Wałbrzychu
PL
ryszard.janas@ciz.walbrzych.pl;
rajanas1@wp.pl
Vertretungs-
mitglied/Czło-
nek zastępczy
Herr/Pan
Zdzisław
Kaliciak
Kierownik
Wydział Analiz i Statystyki
Rynku Pracy Dolnośląski
Wojewódzki Urząd Pracy
PL
zdzislaw.kaliciak@dwup.pl
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Monika
Kosior
Dolnośląski Ośrodek Polityki
Społecznej
PL
m.kosior@dops.wroc.pl
Vertretungs-
mitglied/Czło-
nek zastępczy
Frau/Pani Bogusława Kulińska
Zastępca
dyrektora
Wydział ds. Osób Nie-
pełnosprawnych Departa-
ment Spraw Społecznych
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
bkulinska@umwd.pl

99
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Monika
Kwil-
-Skrzypińska
Dyrektor
Dolnośląski Wojewódzki
Urząd Pracy
PL
monika.skrzypinska@dwup.pl
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Elżbieta
Opiłowska
Centrum im. Willy’ego
Brandta
PL
opilowska@wbz.uni.wroc.pl
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Ewelina
Sadowska
Kierownik
Pracownia ds. Projektów
UE DCIZiDN Dolnośląskie
Centrum Informacji
Zawodowej Doskonalenia
Nauczycieli w Wałbrzychu
PL
ewelina.sadowska@ciz.
walbrzych.pl
Experte/
Ekspert
Frau/Pani Edyta
Sobala
Dyrektor
Dolnośląskie Centrum
Informacji Zawodowej
Doskonalenia Nauczycieli
w Wałbrzychu
PL
edyta.sobala@ciz.walbrzych.pl
Vertretungs-
mitglied/
Członek
zastępczy
Herr/Pan
Marcin
Szymkowiak
Wydział Edukacji i Nauki
Departament Spraw Społecz-
nych Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
marcin.szymkowiak@
dolnyslask.pl
Mitglied/
Członek
Frau/Pani Justyna
Urban
Wydział Edukacji i Nauki
Departament Spraw Społecz-
nych Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
justyna.urban@dolnyslask.pl
Experte/
Ekspert
Herr/Pan
Witold
Woźny
Departament Spraw Społecz-
nych Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
witold.wozny@umwd.pl
Mitglied/
Członek
Herr/Pan
Dr./dr
Antoni
Zwiefka
Wydział Zdrowia
Departament Polityki
Zdrowotnej
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
antoni.zwiefka@dolnyslask.pl

100
Arbeitsgruppe/
Grupa Robocza
Anrede
Vorname/
Imię
Name/
Nazwisko
Funktion/
Funkcja
Institution/Instytucja
Land/
Kraj
E-Mail/e-mail
Alle Arbeits gruppen /
Wszystkie Grupy Robocze
alle AGs/
wszystkie GR
Herr/Pan
Dr. Frank
Pfeil
Abteilungsleiter Abteilung
Landesentwicklung,
Vermessungswesen, Sport
Sächsisches
Staatsministerium des Innern
DE
frank.pfeil@smi.sachsen.de
alle AGs/
wszystkie GR
Frau/Pani Maria
Diersch
Projekt-
k
o
ord
i
n
a t
or
i
n
des Projektes
„Gemein-
sam für den
Grenzraum”
Ref. 45 Europäische
Raumordnung,
Regionalentwicklung
Sächsisches
Staatsministerium des Innern
DE
maria.diersch@smi.sachsen.de
alle AGs/
wszystkie GR
Herr/Pan
Dirk
Dreßler
Referatsleiter
Ref. 45 Europäische
Raumordnung
Regionalentwicklung
Sächsisches
Staatsministerium des Innern
DE
dirk.dressler@smi.sachsen.de
alle AGs/
wszystkie GR
Herr/Pan
Tim
Petzold
Projekt-
mitarbeiter
des Projektes
„Gemein-
sam für den
Grenzraum”
Ref. 45 Europäische
Raumordnung,
Regionalentwicklung
Sächsisches
Staatsministerium des Innern
DE
tim.petzold@smi.sachsen.de
alle AGs/
wszystkie GR
Frau/Pani
Sandra
Schramm
Projekt mitar-
beiterin des
Projektes
„Gemein-
sam für den
Grenzraum”
Ref. 45 Europäische
Raumordnung,
Regionalentwicklung
Sächsisches
Staatsministerium des Innern
DE
sandra.schramm@smi.
sachsen.de

101
alle AGs/
wszystkie GR
Frau/Pani
Susanne
Wehse
Projekt mitar-
beiterin des
Projektes
„Gemein-
sam für den
Grenzraum”
Ref. 45 Europäische
Raumordnung,
Regionalentwicklung
Sächsisches
Staatsministerium des Innern
DE
susanne.wehse@smi.sachsen.de
alle AGs/
wszystkie GR
Frau/Pani Iwona
Grabowska
Pracownik
projektu
„Razem dla
pogranicza”
Wydział Współpracy
z Zagranicą i Projektów
Międzynarodowych
Departament Marszałka
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
iwona.grabowska@dolnyslask.pl
alle AGs/
wszystkie GR
Frau/Pani Joanna
Jeż
Koordynator
projektu
„Razem dla
pogranicza”
Wydział Współpracy
z Zagranicą i Projektów
Międzynarodowych
Departament Marszałka
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
joanna.jez@dolnyslask.pl
alle AGs/
wszystkie GR
Frau/Pani Ewa
Król
Pracownik
projektu
„Razem dla
pogranicza”
Wydział Współpracy
z Zagranicą i Projektów
Międzynarodowych
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
e.krol@dolnyslask.pl
alle AGs/
wszystkie GR
Herr/Pan
Paweł
Kurant
Kierownik
Dział Współpracy
Transgranicznej
Wydział Współpracy
z Zagranicą i Projektów
Międzynarodowych
Departament Marszałka
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
pawel.kurant@dolnyslask.pl;

102
Arbeitsgruppe/
Grupa Robocza
Anrede
Vorname/
Imię
Name/
Nazwisko
Funktion/
Funkcja
Institution/Instytucja
Land/
Kraj
E-Mail/e-mail
alle AGs/
wszystkie GR
Frau/Pani Anna
Mykowska
Pracownik
projektu
„Razem dla
pogranicza”
Wydział Współpracy
z Zagranicą i Projektów
Międzynarodowych
Departament Marszałka
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
anna.mykowska@dolnyslask.pl
alle AGs/
wszystkie GR
Herr/Pan
Bartłomiej Ostrowski
Dyrektor
Wydział Współpracy
z Zagranicą i Projektów
Międzynarodowych
Departament Marszałka
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
bartlomiej.ostrowski@
dolnyslask.pl
alle AGs/
wszystkie GR
Frau/Pani Alicja
Przepiórska
Koordynator
projektu
„Razem dla
pogranicza”
Wydział Współpracy
z Zagranicą i Projektów
Międzynarodowych
Departament Marszałka
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
alicja.przepiorska@dolnyslask.pl
alle AGs/
wszystkie GR
Frau/Pani Angelika
Serwin
Koordynator
projektu
„Razem dla
pogranicza”
Wydział Współpracy
z Zagranicą i Projektów
Międzynarodowych
Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego
PL
angelika.serwin@dolnyslask.pl
alle AGs/
wszystkie
GR Experte/
Ekspert
Frau/Pani Elżbieta
Kasianik
Gemeinsames Technisches
S
e k
r e
t
a
r
i
a t
DE
elzbieta.kasianik@sab.sachsen.
de
alle AGs/
wszystkie GR
Frau/Pani Agata
Dittrich
Projekt-
sekretariat
core-consult GmbH & Co KG
DE
adittrich@core-consult.de

103
alle AGs/
wszystkie GR
Frau/Pani Agnieszka
Heinrichs
Projekt-
sekretariat
core-consult GmbH & Co KG
DE
aheinrichs@core-consult.de
alle AGs/
wszystkie GR
Herr/Pan
Frank
Trepte
Projekt-
sekretariat
core-consult GmbH & Co KG
DE
ftrepte@core-consult.de
alle AGs/
wszystkie GR
Herr/Pan
Dr. Ing./
dr inż.
Robert
Knippschild
Wissen schaft-
licher Begleiter
Beratung für
Europäische Stadt- und
Regionalentwicklung
DE
robert.knippschild@gmx.de
alle AGs/
wszystkie GR
Herr/Pan
Grzegorz
Załoga
Dolmetscher
PRO LINGUA
PL
zaloga@web.de

ABSCHLUSSDOKUMENTATION
DES PROJEKTES
„Gemeinsam für den Grenzraum
Niederschlesien – Sachsen“
Autor:
Robert Knippschild
Wrocław und Dresden, 2014

Redaktionsschluss:
September 2014

Inhalt
1. Das Projekt „Gemeinsam für den Grenzraum“ –
Anlass, Konzeption und Auswertung
............................. 109
1.1. Ausgangslage und Ziele des Projektes .......................... 109
1.2. Projektkonzeption und Kommunikationsprozess................ 116
1.3. Projektkonferenzen und Öffentlichkeitsarbeit .................. 119
1.4. Auswertung und Reflexion ................................... 128
2. Die fachliche Arbeit für den Grenzraum – Der Kommunikations-
prozess in den fünf Arbeits gruppen
.............................. 145
2.1. Arbeitsgruppe 1 Revitalisierung der Städte ..................... 145
2.2. Arbeitsgruppe 2 Revitalisierung der Braunkohlegebiete,
Bergbaufolgelandschaften (einschließlich Parklandschaften) ...... 151
2.3. Arbeitsgruppe 3 Entwicklung ländlicher Räume ................ 158
2.4. Arbeitsgruppe 4 Verkehr und Transport........................ 166
2.5. Arbeitsgruppe 5 Arbeitsmarktpolitik und Demografie ........... 175
3. Lernende Verwaltungen – Praktika, Sprache, Landeskunde
........ 182
3.1. Gegenseitige Praktika........................................ 182
3.2. Sprachkurse ................................................ 184
3.3. Seminare Landeskunde Polen und interkulturelle Kommunikation
sowie anschließende Exkursion ............................... 186
Kontaktdaten aller am Projekt beteiligten Personen
.................. 189

108
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Die vorliegende Dokumentation entstand im Rahmen des Projektes „Gemeinsam
für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen“, im Folgenden genannt Projekt
„Gemeinsam für den Grenzraum“. Leadpartner dieses Projektes ist das Mar-
schall amt der Woiwodschaft Niederschlesien; Projektpartner das Sächsische
Staatsministerium des Innern. Gefördert wurden das Projekt sowie die vorliegen-
de Doku mentation im Rahmen des Operationellen Programms der grenzüber-
schreitenden Zusammenarbeit Sachsen – Polen 2007–2013.
Die Dokumentation dient zum einen der Darstellung des Ablaufs und der
Ergebnisse des Projektes. Zum anderen soll sie als Orientierung für die zukünf-
tige strategische Zusammenarbeit zwischen Niederschlesien und Sachsen in den
Themenbereichen der Facharbeitsgruppen des Projektes dienen.
Kapitel 1 stellt die Ausgangslage für das Projekt „Gemeinsam für den Grenz-
raum“, seine Ziele, die zugrunde liegende Konzeption, den Ablauf des Kommu-
nikationsprozesses sowie die Öffentlichkeitsarbeit dar. Anschließend werden
der Projektablauf und die erzielten Projektergebnisse ausgewertet und reflektiert
sowie Handlungsempfehlungen für die zukünftige Zusammenarbeit zwischen
Niederschlesien und Sachsen formuliert. Kapitel 2 dokumentiert den Kom mu-
nikationsprozess in den fünf Arbeitsgruppen einschließlich der erzielten Ergeb-
nisse. Kapitel 3 widmet sich schließlich den gegenseitigen Praktika, den Sprach-
kursen sowie den Seminaren in Landeskunde und Fachexkursionen, die im
Rahmen des Projektes stattfanden.
Die vorliegende Dokumentation verwendet ausschließlich die männliche
Form, bezieht jedoch selbstverständlich die weibliche Form mit ein. Auf die
Verwendung beider Geschlechtsformen wird lediglich mit Blick auf die bessere
Lesbarkeit des Textes verzichtet.

1
Das Projekt
„Gemeinsam für den Grenzraum“ –
Anlass, Konzeption und Auswertung
1.1. Ausgangslage und Ziele des Projektes
Warum ein Projekt
„Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen“?
Ziel des Projektes „Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen“
ist die Vertiefung und Verstetigung der grenzüberschreitenden Zusammenarbeit
zwischen den Verwaltungen des Freistaates Sachsen und der Selbstverwaltung
der Woiwodschaft Niederschlesien. Beide Nachbarregionen verbindet eine ca.
100 Kilometer lange gemeinsame Grenze. In den vergangenen Jahren sind et-
liche Grenzbarrieren entfallen, und es sind zahlreiche grenzüberschreitende
Initiativen, Vereine und Projekte entstanden. Auch die Verwaltungen auf den
unterschiedlichen administrativen Ebenen arbeiten intensiv zusammen.
Gleichwohl sind die derzeitigen und zukünftigen Herausforderungen im
sächsisch-niederschlesischen Grenzraum enorm. Gravierende demographische
Entwicklungen erfordern neue Lösungen und Wege bei der Aufrechterhaltung
der öffentlichen Daseinsvorsorge und Lebensqualität. Neue Möglichkeiten eines
gemeinsamen Arbeitsmarktes müssen zum Nutzen der regionalen Wirtschaft
und des Arbeitskräftepotenzials vor Ort ausgeschöpft werden. Regionaler Klima-
schutz und Klimaanpassung erfordern in Grenzregionen gemeinsame Lösungen.
Diese Herausforderungen machen eine intensive und kontinuierliche Zusam-
menarbeit auch der Verwaltungen auf beiden Seiten der Grenze notwendig. Noch
fehlen in vielen Bereichen Plattformen zur kontinuierlichen grenzüberschreiten-
den Kommunikation und Zusammenarbeit. Viele Hürden der Zusammenarbeit
bestehen trotz Wegfall der physischen Grenzbarrieren fort.

image
110
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Die Territoriale Agenda der Europäischen Union 2020 stellt fest, dass Inte-
grationshemmnisse dazu führen, dass die kulturellen, wirtschaftlichen und öko-
logischen Ressourcen von Grenzregionen nicht vollständig genutzt werden kön-
nen, wodurch sich ihre Randstellung zu verstärken droht. Zur Förderung der
globalen Wett bewerbsfähigkeit und zur besseren Nutzung der regionsspezifi-
schen Potenziale bedarf es in grenzüberschreitenden funktionalen Regionen einer
sachgerechten politischen Koordinierung zwischen den verschiedenen Ländern.
Die für Raumordnung zuständigen Minister in der Europäischen Union unter-
stützen daher Initiativen, die von staatlichen Behörden ausgehen und zur Ent-
wicklung langfristiger grenzüberschreitender territorialer Strategien beitragen.
1
1
Territoriale Agenda der Europäischen Union 2020; gemäß Übereinkunft auf dem informellen
Treffen der für Raumordnung und territoriale Entwicklung zuständigen Minister am 19. Mai 2011
in Gödöllő, Ungarn.
Abbildung 1:
Die Europastadt Görlitz/Zgorzelec
(Quelle: Peter Radke)

image
1. Das Projekt „Gemeinsam für den Grenzraum“ – Anlass, Konzeption und Auswertung
111
Wo steht die Zusammenarbeit zwischen Niederschlesien und Sachsen?
Die Woiwodschaft Niederschlesien und der Freistaat Sachsen können auf eine
langjährige Zusammenarbeit zurückblicken. Zur Intensivierung der Zusammen-
arbeit zwischen dem Freistaat Sachsen und der im Jahr 1999 neu gegründeten
Woiwodschaft Niederschlesien wurde vom sächsischen Ministerpräsidenten
sowie dem Marschall der Woiwodschaft im Jahr 1999 und dem Woiwoden der
Woiwodschaft im Jahr 2000 eine Gemeinsame Erklärung über die Zusammen-
arbeit unterzeichnet.
Seitdem trifft sich die Sächsisch-Niederschlesische Arbeitsgruppe aus fast
allen sächsischen Ministerien mit den Kollegen aus dem Marschall- und Woi-
wodschaftsamt unter Koordination der Sächsischen Staatskanzlei und des
Marschall amtes der Woiwodschaft Niederschlesien zu regelmäßigen Sitzungen.
Darüber hinaus bestehen in vielen Bereichen Fachgremien, wie die Sächsisch-
Nieder schlesisch-Lebuser Arbeitsgruppe Raumentwicklung, die kontinuierlich
seit dem Jahr 2005 tagt und vom Regionalen Planungsverband Oberlausitz-
Niederschlesien koordiniert wird. Hier werden neben einem regelmäßigen
Erfahrungs austausch zu aktuellen Themen der Raumentwicklung zukünftige
Planungen und Maßnahmen insbesondere in den Handlungsfeldern mit grenz-
überschreitenden Auswirkungen abgestimmt.
Abbildung 2:
Logo zum 10-jährigen Jubiläum der Regionalpartnerschaft Sachsen – Nieder-
schlesien im Jahr 2009
(Quelle: Sächsische Staatskanzlei)
Am 1. Dezember 2009 feierten beide Regionen das zehnjährige Jubiläum
der Regionalpartnerschaft Sachsen – Niederschlesien. Der Rückblick auf das
bis dahin Erreichte war Ansporn, die Zusammenarbeit zwischen dem Freistaat
Sachsen und der Woiwodschaft Niederschlesien weiter zu intensivieren, um
die Chancen, die sich aus der zentralen Lage des Grenzraums in Mitteleuropa
ergeben, optimal zu nutzen. Am gleichen Tag unterzeichneten der sächsi-
sche Ministerpräsident Stanislaw Tillich zusammen mit dem Marschall der

image
112
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Woiwodschaft Niederschlesien Marek Łapiński und dem Woiwoden Rafał Jur-
kowla
niec ein Kommuniqué „Sachsen und Niederschlesien 2020 – Perspek
tiven
der grenzüberschreitenden Zusammenarbeit“, in dem als gemeinsame Heraus-
forderungen die Globalisierung, Fragen der Energieversorgung, der Klimawan-
del und die demografische Entwicklung benannt werden.
Des Weiteren findet auch auf kommunaler Ebene eine intensive Zusammen-
arbeit statt. Neben zahlreichen Städte- und Gemeindepartnerschaften ist die
Euroregion Neisse-Nisa-Nysa seit 1991 als erste Euroregion an der deutsch-pol-
nischen Grenze fest etabliert. Auch der Landkreis Görlitz und der Kreis Zgorzelec
(powiat zgorzelecki) pflegen eine langjährige Partnerschaft, ebenso wie viele
Städte im Grenzraum. Des Weiteren wurde im Jahr 2012 ein Verbindungsbüro
des Freistaates Sachsen in Wrocław eingerichtet, welches Sachsen in den polni-
schen Regionen präsentieren, neue Kontakte sowie die Verwaltungsarbeit und die
wirtschaftliche Zusammenarbeit fördern soll. Während der Abschlusskonferenz
des Projektes „Gemeinsam für den Grenzraum“ am 2. Oktober 2014 in Jelenia
Góra wird gleichzeitig das 15-jährige Jubiläum der Partnerschaft zwischen dem
Freistaat Sachsen und der Woiwodschaft Niederschlesien begangen.
Der Europäische Integrationsprozess
Die Rahmenbedingungen für eine verstärkte Zusammenarbeit zwischen Nieder-
schlesien und Sachsen sind günstig wie nie zuvor. Insbesondere in den letz-
ten zehn Jahren hat der Prozess der Grenzöffnung an der deutsch-polnischen
Abbildung 3:
Festlichkeiten zum 10-jährigen Jubiläum der
Regionalpartnerschaft Sachsen-Niederschlesien im Jahr
2009
(Quelle: Sächsische Staatskanzlei)

image
1. Das Projekt „Gemeinsam für den Grenzraum“ – Anlass, Konzeption und Auswertung
113
Grenze erheblich an Fahrt gewonnen, mit dem EU-Beitritt Polens im Mai 2004,
dem Beitritt Polens zum Schengen-Raum im Dezember 2011 und den damit ent-
fallenen Grenzkontrollen sowie mit der seit Mai 2011 geltenden vollen Arbeit-
nehmerfreizügigkeit.
Die Bewohner des Grenzraumes sehen die Grenzlage weitgehend positiv.
Im Rahmen einer Untersuchung zur Lebensqualität im sächsisch-niederschle-
sischen Grenzraum im Jahr 2013 gaben über 50% der Befragten aus dem Kreis
Zgorzelec sowie über 35% der Befragten aus dem Landkreis Görlitz an, dass sich
die Grenzlage positiv oder sehr positiv auf ihre Lebensqualität auswirkt.
2
Abbildung 4:
Antworten auf die Frage „Wie wirkt sich die Grenznähe auf Ihre Lebensqualität
aus?“
(Quelle: Wirtschaftsuniversität Wrocław & Technische Universität Dresden 2014)
Gleichzeitig zeigt sich, dass dieser Integrationsprozess kein Automatismus
ist. Der sächsisch-niederschlesische Grenzraum weist nach wie vor eine geringe
Intensität an grenzüberschreitenden Verflechtungen von Personen und Waren
auf. So ist etwa der Anteil polnischer Staatsangehöriger an den in Sachsen sozial-
versicherungspflichtig Beschäftigten mit ca. 1% im Jahr 2012 noch gering ausge-
prägt. Der Prozess der Grenzöffnung geht nicht automatisch einher mit stärke-
ren Verflechtungen, wie etwa die Zahlen polnischer Studierender an sächsischen
Hochschulen zeigen.
2
Borys / Knippschild (Hg.) 2014: Lebensqualität im Grenzraum – Stärkung grenzüberschreiten-
der Verflechtungen für eine nachhaltige Regionalentwicklung und -planung, Jelenia Góra, Seite 48.

image
114
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Abbildung 5:
Studierende mit Erwerb der Hochschulzugangsberechtigung in Polen an sächsi-
schen Hochschulen
(Quelle: Wirtschaftsuniversität Wrocław & Technische Universität Dresden, 2014; Datenquelle: Statistisches
Landesamt Sachsen 2013)
Fortbestehende Herausforderungen
Obwohl die physischen Grenzbarrieren in den letzten Jahren schrittweise ent-
fallen sind, bestehen rechtliche, administrative und sprachliche Hürden der
Zusammenarbeit fort. Die unterschiedlichen Verwaltungs- und Rechtssysteme
behindern die grenzüberschreitende Zusammenarbeit bei einer intensiver wer-
denden und stärker institutionalisierten Zusammenarbeit mehr denn je. Ebenso
besteht die sprachliche Barriere fort, auch wenn zunehmend Sprachkompetenz
auf beiden Seiten der Grenze in den Verwaltungen zu beobachten ist.
Aufgrund vorhandener Inkompatibilitäten zwischen den Verwaltungsstruk-
turen in Sachsen und Niederschlesien fußen viele grenzüberschreitende Kon-
takte weiterhin auf persönlichen Beziehungen. Trotz stabilerer administrativer
und politischer Strukturen droht bei personellen Neubesetzungen ein Verlust
dieser Kontakte. Ebenfalls hinderlich für den Aufbau grenzüberschreitender
Struk turen sind Verwaltungsreformen, wie etwa die Kreisgebietsreform auf
sächsi scher Seite im Jahr 2008.
In vielen Bereichen fehlt es weiterhin an Plattformen für eine kontinuierli-
che grenzüberschreitende Kommunikation und Abstimmung. Die vorhandenen

1. Das Projekt „Gemeinsam für den Grenzraum“ – Anlass, Konzeption und Auswertung
115
Strukturen – etwa der Euroregion Neisse-Nisa-Nysa mit ihren Geschäftsstellen
und den euroregionalen Expertengruppen – nehmen diese Plattformfunktion bis-
her nur begrenzt wahr. Oftmals basieren der Erfahrungsaustausch und Abstim-
mungen auf einer zeitlich befristeten Zusammenarbeit in Form von Projek ten,
nach deren Abschluss aufgebautes Wissen, Vertrauensverhältnis und Kontak te
abzubrechen drohen.
Stabilere und verlässlichere Kooperationsstrukturen sind erforderlich, wo in
Ausnahmesituationen ein schnelles und routiniertes Eingreifen etwa im Bereich
des kommunalen Krisenmanagements erforderlich ist. Dass dies noch nicht in
jedem Fall gewährleistet ist, hat etwa das Hochwasserereignis an der Lausitzer
Neiße im Jahr 2010 gezeigt.
Europäische Territoriale Zusammenarbeit
Die Europäische Territoriale Zusammenarbeit im Rahmen der Europäischen
Regionalpolitik ist eine wesentliche Unterstützung bei der Überwindung von
Grenzbarrieren und der Förderung der Zusammenarbeit in europäischen
Grenz räumen. Die Förderperiode 2007–2013 war die erste, an der die polni-
schen Grenz räume und Projektträger vollumfänglich partizipieren konnten.
Erstmals waren nur gemeinsame Projekte förderfähig. Im Rahmen des kom-
menden Kooperationsprogramms INTERREG Polen–Sachsen 2014–2020 soll
die Förderung der grenzüberschreitenden Zusammenarbeit weiter qualifiziert
und fokussiert werden. Hierzu ist eine stärkere Abstimmung und strategische
Ausrichtung der grenzüberschreitenden Zusammenarbeit zwischen Sachsen
und Niederschlesien erforderlich. Es besteht die Chance, durch eine gemeinsa-
me Prioritätensetzung sowohl eigene strategische Projekte umzusetzen als auch
externe Projektträger für die Umsetzung von Projekten zu gewinnen, die für die
Landesregierung und die Selbstverwaltung der Woiwodschaft Niederschlesien
von strategischer Bedeutung sind.
Ziele des Projektes „Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien –
Sachsen“
Vor diesem Hintergrund war das Ziel des Projektes „Gemeinsam für den Grenz-
raum“ die Fortführung und Verstetigung der grenzüberschreitenden Zusammen-
arbeit. Die langjährige und gute Zusammenarbeit zwischen der Landesregierung
des Freistaates Sachsen und der Selbstverwaltung der Woiwodschaft Nieder-
schlesien sollte zur Bewältigung der genannten Herausforderungen sowie zur
Vor bereitung auf die kommende EU-Förderperiode 2014–2020 genutzt und in-
tensiviert werden.

116
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Hierzu sollte zum einen der
fachliche Austausch
intensiviert werden. Gegenstand
dieses Austausches waren die Verwaltungsstrukturen und Zuständig
keiten in den
Themenbereichen der Arbeitsgruppen, die Benennung
gemein samer Prioritäten
für die Entwicklung des sächsisch-niederschlesischen Grenzraumes und die zu-
künftige Zusammenarbeit sowie die Ableitung
strategischer Kooperationsprojekte
.
Zum anderen sollte die
Befähigung der Ver
waltungs
mitarbeiter zur grenzüber-
schreitenden Zusammenarbeit
weiter gesteigert werden.
Weitere Ziele des Projektes waren der Austausch mit anderen Grenzregionen
in Europa zur Ableitung guter Beispiele für den Grenzraum Niederschlesien –
Sachsen sowie die regionsinterne Vernetzung von Akteuren der niederschle-
sisch-sächsischen Zusammenarbeit im Rahmen von Konferenzen.
1.2. Projektkonzeption und Kommunikationsprozess
Leadpartner
des Projektes „Gemeinsam für den Grenzraum“ ist das Marschall-
amt der Woiwodschaft Niederschlesien. Die Leitung und Koordinierung des
Projektes liegt beim Referat für Internationale Zusammenarbeit und Projekte
des Mar schall amtes der Woiwodschaft Niederschlesien (Wydział Współpracy
z Za granicą i Projektów Międzynarodowych Urzędu Marszałkowskiego Woje-
wództwa Dolnośląskiego).
Projektpartner
ist das Sächsische Staatsministerium
des Innern, welches die Projektvorbereitung und -antragstellung durch ein exter-
nes Beratungsbüro im Vorfeld finanziert hatte. Zuständig für die Projekt koordi-
nierung auf sächsischer Seite ist hier das Referat Europäische Raumordnung,
Regionalentwicklung in der Abteilung Landesentwicklung, Vermessungs wesen,
Sport. Zur Koordinierung des Projektes wurden bei beiden Projekt partnern je-
weils Projektkoordinatorinnen benannt. Im Marschallamt der Woiwodschaft
Niederschlesien Frau Angelika Serwin als Hauptkoordinatorin und Frau Ewa
Król als Finanzkoordinatorin (vorher hatten die Funktion der Koordinatorin
Frau Joanna Jeż und Frau Alicja Przepiórska ausgeübt). Frau Maria Diersch ist
die Koordinatorin im Sächsischen Staatsministerium des Innern. Das Projekt hat
eine Laufzeit vom 1. Januar 2012 bis 31. Dezember 2014.
Eine zu Beginn des Projektes eingerichtete
Steuerungsgruppe
gewährleistete
eine gemeinsame und kontinuierliche Projektleitung. Die Steuerungsgruppe setzt
sich zusammen aus den Koordinatorinnen im Marschallamt der Woiwodschaft
Niederschlesien und dem Sächsischen Staatsministerium des Innern sowie
aus weiteren Vertretern der beiden Einrichtungen, aus dem Projektsekretariat,
dem wissenschaftlichen Begleiter sowie den Teamleadern. Bei den Sitzungen
der Steuerungsgruppe werden alle wichtigen Entscheidungen bezüglich des
Projekts getroffen, außerdem dienen sie dem Informationsaustausch zwischen

1. Das Projekt „Gemeinsam für den Grenzraum“ – Anlass, Konzeption und Auswertung
117
den Arbeits
gruppen. Die Steuerungsgruppe tagt regelmäßig zweimal jährlich,
abwechselnd auf niederschlesischer und sächsischer Seite.
Den Kern des Projektes bildet der
grenzüberschreitende Kommunikations-
prozess in fünf Facharbeitsgruppen
. Themen dieser Arbeitsgruppen waren
Revitalisierung der Städte,
Revitalisierung der Braunkohlegebiete, Bergbaufolgelandschaften (einschließ-
lich Parklandschaften),
Entwicklung ländlicher Räume,
Verkehr und Transport sowie
Arbeitsmarktpolitik und Demografie.
Alle fünf Arbeitsgruppen trafen sich zu jeweils vier mehrtägigen Workshops,
abwechselnd auf niederschlesischer und sächsischer Seite. Diese Workshops wa-
ren zweitägig auf niederschlesischer Seite beziehungsweise dreitägig oder vier-
tägig auf sächsischer Seite. In jeder Arbeitsgruppe fand des Weiteren jeweils zu-
sätzlich eine ganztägige Fachexkursion auf niederschlesischer und sächsischer
Seite statt, um Herausforderungen in den Fachthemen deutlich zu machen, aber
auch modellhafte Lösungen aufzuzeigen.
Ziel des Kommunikationsprozesses in den Arbeitsgruppen war es, dass sich
Experten aus beiden Ländern kennen lernen, über aktuelle Herausforderungen
und zukünftige Entwicklungen austauschen, gemeinsame Prioritäten iden-
tifizieren und Projektideen ausarbeiten. Außerdem dienten die Workshops
dem zielgerichteten Austausch über Verwaltungsstrukturen, Zuständigkeiten,
Kompetenzen und Verwaltungsverfahren. Im Einzelnen waren in den vier
Workshoprunden die folgenden Aufgabenstellungen geplant:
1. Workshoprunde: Kennenlernen der Arbeitsgruppenteilnehmer; Austausch
über aktuelle Herausforderungen und zukünftige Entwicklungen sowie ge-
meinsame Handlungserfordernisse
2. Workshoprunde: Austausch über Verwaltungsstrukturen, Zuständigkeiten
und Kompetenzen sowie Verwaltungsverfahren
3. Workshoprunde: Identifizierung gemeinsamer Interessen und Prioritäten,
Eruierung gemeinsamer Projektideen
4. Workshoprunde: Ausarbeitung gemeinsamer Ideen für Folgeprojekte und
z
u
k
ü
n
ft
i
ger
Vorh
a
b
en
Gleichwohl sollte flexibel auf den jeweiligen Kenntnisstand und die Vorer-
fahrungen mit der grenzüberschreitenden Zusammenarbeit in den jeweiligen
Arbeitsgruppen eingegangen und ein individuelles Vorgehen in den jeweili-
gen Arbeits gruppen ermöglicht werden. Gegen Ende der zweiten Workshoprunde
im Frühjahr 2013 zeichnete sich ab, dass sich die Konzeptionierung des neuen
Kooperationsprogramms INTERREG Polen–Sachsen 2014–2020 erheblich ver-
zögern würde. Damit bestand die Möglichkeit seitens des Projektes, verstärkt

118
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Einfluss auf die Programmierung zu nehmen. Auf Initiative des Leadpartners
wurde daher im Rahmen des 3. Steuerungsgruppentreffens im Mai 2013 be-
schlossen, die dritte Workshoprunde bereits stärker zur Findung gemeinsamer
Projektideen und Ausarbeitung von Projektskizzen zu nutzen. Jeder Arbeits-
gruppe stand während der Projektlaufzeit ein Budget für die externe Beauf-
tragung von Studien oder Gutachten zur fachlichen Untersetzung der Arbeit in
den Workshops zur Verfügung.
Dolmetscherbüros wurden auf niederschlesischer und sächsischer Seite kom-
plett für jeweils zehn Workshops beauftragt. Dies gewährleistete eine hohe Konti-
nuität, so dass nur zwei Dolmetscher zum Einsatz kamen, die nur in wenigen Aus-
nahmenfällen von Kollegen vertreten wurden.
Zur Unterstützung des Kommunikationsprozesses im Rahmen des Projektes
wurde ein
wissenschaftlicher Begleiter
beauftragt. Seine Aufgaben waren:
die Unterstützung der Projektpartner bei der Planung des Kommunikations-
prozesses sowie der Teamleader bei der Ausgestaltung der einzelnen Work-
shops,
• die teilnehmende Beobachtung und prozessbegleitende Evaluation durch
Teilnahme an allen Workshops der Arbeitsgruppen,
die Strukturierung der Arbeitsergebnisse in den Workshops,
die Dokumentation und Aufbereitung der Workshopergebnisse,
die Sicherstellung des Austauschs zwischen den Arbeitsgruppen,
die Teilnahme an den Treffen der Steuerungsgruppe sowie die Berichter stat-
tung aus den Workshops der Arbeitsgruppen,
die Erstellung einer Handreichung zu Verwaltungsstrukturen und Zuständig-
keiten in Sachsen und Niederschlesien,
• die Unterstützung der Projektpartner bei der inhaltlichen Vorbereitung der
drei Konferenzen, insbesondere beim Erfahrungsaustausch mit anderen eu-
ropäischen Grenzregionen,
die Verbreitung der Projektergebnisse durch Teilnahme an Konferenzen zum
Thema Grenzregionen und wissenschaftliche Publikationen sowie
die Erstellung dieser Abschlussdokumentation.
Zur Unterstützung der Projektpartner beim Projekt- und Finanzmanagement
wurde auf sächsischer Seite ein
Projektsekretariat
eingerichtet. Hiermit wur-
de die Firma core-consult GmbH & Co KG beauftragt. Aufgaben des Projekt-
sekretariates sind Projektmanagement, Finanzmanagement sowie die Begleitung
der Öffentlichkeitsarbeit. Im Rahmen des Projektmanagements konzipiert, ko-
ordiniert und begleitet das externe Projektsekretariat die Maßnahmen und do-
kumentiert die Ergebnisse der Projektpartner. Dies umfasst insbesondere die
Bereiche Berichtwesen, Finanzplanung und Ausgabenkontrolle. Außerdem ge-
hört zu den Aufgaben u. a. die organisatorische Unterstützung der grenzüber-

1. Das Projekt „Gemeinsam für den Grenzraum“ – Anlass, Konzeption und Auswertung
119
schreitenden Zusammenarbeit in den Arbeitsgruppen. Weitere Aufgaben über-
nimmt das Projektsekretariat in der Vorbereitung und Durchführung von
Ver anstaltungen. In Niederschlesien parallele Aufgaben zu den Aufgaben des
Projekt sekretariats und darüber hinaus Management und Kontrolle des ganzes
Projektes übt ein Projektteam aus, das aus 4 Personen besteht (Koordinatorin,
Finanz koordinatorin, zwei weitere Mitarbeiter/innen).
Außerdem dienten
Praktika, Sprachkurse und Seminare zur Landeskunde
der Befähigung der Verwaltungsmitarbeiter zur Zusammenarbeit. Vorgesehen
waren bis zu vierwöchige gegenseitige Praktika in einer Verwaltung des Freistaats
Sachsen oder des Marschallamtes der Woiwodschaft Niederschlesien. Rekrutiert
werden sollten die Praktikanten aus den Arbeitsgruppen. Darüber hinaus wa-
ren ausschließlich für sächsische Verwaltungsmitarbeiter intensive, berufsbe-
gleitende Sprachkurse in polnischer Sprache sowie Seminare zu Landeskunde
und interkultureller Kommunikation einschließlich einer Fachexkursion nach
Niederschlesien geplant.
3
1.3. Projektkonferenzen und Öffentlichkeitsarbeit
Auftaktkonferenz
Unter dem Titel „Gemeinsam für Europa – Herausforderungen für Nieder-
schlesien und Sachsen“ fand am 24. Oktober 2012 in Schloss Kliczków die Auftakt-
konferenz des Projektes „Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien –
Sachsen“ statt. Die Konferenz wurde von Dr. Jerzy Tutaj, Mitglied des Vorstandes
der Woiwodschaft Niederschlesien, Dr. Michael Wilhelm, Staatssekretär im
Sächsischen Staatsministerium des Innern, sowie Piotr Roman, Stadtpräsident
der Stadt Bolesławiec und Präsident der Euroregion Neisse-Nisa-Nysa, eröffnet.
In den darauf folgenden Beiträgen wurde die Bedeutung der Programme zur
Förderung der Zusammenarbeit für die Kohäsionspolitik der Europäischen Union
thematisiert. Im Zentrum der Veranstaltung stand das Projekt „Gemeinsam
für den Grenzraum“. Zunächst wurden die Ziele und aktuellen Aktivitäten
des Projektes vorgestellt. Anschließend berichteten die Teamleader paarwei-
se zur Herangehensweise und ersten Ergebnissen in den fünf Arbeitsgruppen.
Des Weiteren wurden Unterschiede in den Verwaltungsstrukturen zwischen
Polen und Deutschland erörtert. Bartłomiej Ostrowski, Direktor der Abteilung
für internationale Zusammenarbeit und für grenzübergreifende Projekte des
3
siehe Kapitel 3.

image
image
120
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Abbildung 6:
Auftaktkonferenz „Gemeinsam für Europa – Herausforderungen
für Niederschlesien und Sachsen“ am 24. Oktober 2012 in Schloss Kliczków;
links Herr Jerzy Tutaj, Vorstandsmitglied der Woiwodschaft Niederschlesien
(Quelle: UMWD)
Abbildung 7:
Auftaktkonferenz „Gemeinsam für Europa – Herausforderungen
für Niederschlesien und Sachsen“ am 24. Oktober 2012 in Schloss Kliczków;
Dr. Michael Wilhelm, Staatssekretär, Sächsisches Ministerium des Innern
(Quelle: UMWD)

1. Das Projekt „Gemeinsam für den Grenzraum“ – Anlass, Konzeption und Auswertung
121
Marschallamtes der Woiwodschaft Niederschlesien, moderierte zum Abschluss
der Veranstaltung eine Podiumsdiskussion zum Thema „Erfahrungen und
Perspektiven der grenzüberschreitenden Zusammenarbeit im niederschlesisch-
sächsischen Grenzraum“. Die Konferenz ist auf große Resonanz gestoßen. Mehr
als 150 Gäste aus Polen und Deutschland nahmen teil, darunter Vertreter der
Gemeinden und Landkreise des Grenzraums, wissenschaftliche Mitarbeiter von
Hochschulen und wissenschaftlichen Einrichtungen, Mitglieder des Rates der
Woiwodschaft Niederschlesien sowie Abgeordnete des Sächsischen Landtages.
Auch Vertreter anderer Projekte und Vereine waren vor Ort.
Internationale Konferenz
Am 10. Oktober 2013 fand im Rahmen des Projektes in der Kulturbrauerei
Görlitz die Internationale Konferenz „Grenzen trennen, Grenzen verbinden. Die
europäische grenzübergreifende Zusammenarbeit an der Grenze“ statt. Fast 300
Teilnehmer, je zur Hälfte aus Deutschland und Polen, nahmen auf Einladung des
Sächsischen Staatsministeriums des Innern an der Konferenz teil. Im Mittelpunkt
der Konferenz standen Erfahrungen in der länderübergreifenden Zusam men-
arbeit anderer europäischen Grenzregionen und Anregungen zur Verbesserung
der Kooperation entlang der sächsisch-niederschlesischen Grenze. Die Probleme
der interkulturellen Kommunikation wurden ebenso thematisiert wie die
Sichtweise der Städte und Kommunen. In den Beiträgen wurden vorbildhafte
Kooperationsbeispiele aus anderen europäischen Grenzregionen und die Zukunft
der EU-Förderung für die grenzüberschreitende Zusammenarbeit vorgestellt.
Der polnische Autor und Wissenschaftler Dr. Krzysztof Wojciechowski gab
in seinem Eröffnungsvortrag den Rat, wie man kulturelle sowie Mentalitäts-
unterschiede bei der Zusammenarbeit mit polnischen Partnern erkennen, rich-
tig interpretieren und Probleme konstruktiv lösen kann. Es wurde deutlich, dass
obwohl Deutsche und Polen zum westlichen Kulturkreis gehören, große Unter-
schiede zwischen ihnen in der Kommunikation bestehen.
Wie gut die praktische Zusammenarbeit zwischen der sächsischen Staatsregie-
rung und dem Marschallamt der Woiwodschaft Niederschlesien tatsächlich schon
funktioniert, schilderte in seinem Vortrag Dr. Robert Knippschild, der den säch-
sisch-niederschlesischen Kooperationsprozess in fünf thematischen Arbeitsgruppen
wissenschaftlich begleitete.
Die Vorträge des Ministerpräsidenten der deutschsprachigen Gemeinschaft
Belgiens, Karl-Heinz Lambertz, des Verbandsdirektors des Regionalverbandes
Mittlerer Oberrhein, Dr. Gerd Hager, und der Verantwortlichen des Koope-
rationszentrums Frankfurt/Słubice, Dr. Joanna Pyrgiel und Sören Bollmann
verdeutlichten, wie trotz der erreichten Fortschritte die sächsisch-niederschle-

image
image
122
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Abbildung 8:
Internationale Konferenz „Grenzen trennen, Grenzen verbinden.
Die europäische grenzübergreifende Zusammenarbeit an der Grenze“ am 10.
Oktober 2013 in der Kulturbrauerei Görlitz
(Quelle: SMI)
Abbildung 9:
Karl-Heinz Lambertz, Ministerpräsident der Deutschsprachigen
Gemeinschaft Belgiens und Präsident der Arbeitsgemeinschaft europäischer
Grenzregionen – AGEG, Internationale Konferenz „Grenzen trennen, Grenzen
ver binden. Die europäische grenzübergreifende Zusammenarbeit an der Gren-
ze“ am 10. Oktober 2013 in der Kulturbrauerei Görlitz
(Quelle: SMI)

image
1. Das Projekt „Gemeinsam für den Grenzraum“ – Anlass, Konzeption und Auswertung
123
sische Kooperation in der Zukunft noch enger und besser funktionieren könn-
te. Die Vorschläge aus den anderen europäischen Grenzregionen reflektierten
anschließend Dietmar Buchholz, Oberbürgermeister der Stadt Löbau, und sein
Amtskollege Piotr Roman aus dem polnischen Bolesławiec. Dabei machten sie
deutlich, dass auf lokaler Ebene vor allem die praktischen Ergebnisse zählen,
die den Alltag der Bevölkerung spürbar verbessern. Dass dies zu den Zielen der
neuen EU-Förderperiode gehören wird, machte anschließend Guus Muijzers als
Vertreter der Europäischen Kommission deutlich. Der Schwerpunkt der EU-
-Förderung wird künftig vor allem auf der Schaffung und Erhaltung wettbe-
werbsfähiger Arbeitsplätze liegen.
Abbildung 10:
Guus Muijzers, Europäische Kommission, Generaldirektion Re-
gio nalpolitik, Internationale Konferenz „Grenzen trennen, Grenzen verbinden.
Die europäische grenzübergreifende Zusammenarbeit an der Grenze“ am 10.
Oktober 2013 in der Kulturbrauerei Görlitz
(Quelle: SMI)
Abschlusskonferenz
Unter dem Titel „Gemeinsam für den Grenzraum“ ist am 2. Oktober 2014 in
der Niederschlesischen Philharmonie in Jelenia Góra die Abschlusskonferenz
des Projektes geplant. Das Projekt „Gemeinsam für den Grenzraum“ soll als gu-
tes Beispiel für die nun bereits 15-jährige Zusammenarbeit zwischen Nieder-
schlesien und Sachsen dargestellt werden. Nach Begrüßungsreden durch hoch-
rangige Vertreter der Selbstverwaltung der Woiwodschaft Niederschlesien, der

124
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Landesregierung Sachsens sowie der polnischen Regierung ist ein Einführungs-
vortrag des polnischen Publizisten und Experten für deutsch-polnische Be-
zie
hungen Adam Krzemiński vorgesehen. Im Anschluss werden die Erfolge
des Pro
jek
tes sowie die Ergebnisse aus den Arbeitsgruppen im Rahmen einer
Podiums
diskussion und Kurzvorträgen dargestellt und erörtert.
Öffentlichkeitsarbeit
Im Rahmen des Projektes „Gemeinsam für den Grenzraum“ fand eine inten-
sive und diversifizierte Öffentlichkeitsarbeit statt, so dass hier nur die wich-
tigsten Maßnahmen aufgeführt werden können. Grundlegende Informationen
zum Projekt waren von Beginn an auf den Webseiten der Projektpartner verfüg-
bar. Während der Projektlaufzeit wurde eine eigene zweisprachige Webseite für
das Projekt eingerichtet.
4
Des Weiteren wurde ausführlich und an verschiede-
nen Stellen über die Auszeichnung des Projektes im Rahmen des „Wettbewerbs
für modellhafte deutsch-polnische Kooperationsprojekte“ berichtet, der vom
Bundesministerium für Verkehr, Bau und Stadtentwicklung
5
gemeinsam mit
dem Ministerium für Regionalentwicklung der Republik Polen
6
ausgelobt wur-
de. In der Lokalpresse wurde darüber hinaus regelmäßig über das Projekt und
seinen Fortschritt berichtet.
Das Projekt wurde u. a. zu folgenden Gelegenheiten in Polen und Deutschland
präsentiert:
Tagung des Raumordnungsausschusses der Deutsch-Polnischen Regierungs-
kommission für grenznahe und regionale Zusammenarbeit, 11.-12. April
2013, Kołobrzeg (Präsentation Frau Maria Diersch)
• Sitzung im Regionalen Verbindungsbüro Niederschlesiens zum Thema in-
ternationale touristische Produkte mit Partnern aus Zypern, Andalusien,
Brüssel, Großbritannien und Malta, 14. Juni 2013, Brüssel (Präsentation Herr
Paweł Kurant)
• Sitzung der Woiwodschaftsarbeitsgruppe zur Europäischen Territorialen
Zusammenarbeit, 25. Juni 2013, Lublin (Präsentation durch einen Vertreter
des Marschallamtes der Woiwodschaft Niederschlesien)
• Tagung „Grenzüberschreitende Zusammenarbeit mit deutscher Beteiligung
– Erfahrungsaustausch 2013“, 12.-13. September 2013, Berlin (Präsentation
Frau Maria Diersch)
4
siehe
www.razemdlapogranicza.pl
(polnische Version) bzw.
www.gemeinsamfuerdengrenz-
raum.de (deutsche Version).
5
heutiger Name: Bundesministerium für Verkehr und digitale Infrastruktur.
6
heutiger Name: Ministerium für Infrastruktur und Entwicklung der Republik Polen.

image
1. Das Projekt „Gemeinsam für den Grenzraum“ – Anlass, Konzeption und Auswertung
125
Abbildung 11:
Deutschsprachige Webseite des Projektes „Gemeinsam für den Grenzraum“
(Quelle: UMWD, SMI)
• Treffen der Sächsisch-Niederschlesischen Arbeitsgruppe, 10.-11. Dezember
2013, Brunów (Präsentation Frau Maria Diersch)
• Präsentation der Projektergebnisse auf dem Treffen der Euroregion Neisse
in Świerzawa am 4. Februar 2014 (Präsentation durch einen Vertreter des
Marschallamtes der Woiwodschaft Niederschlesien)
Beratung mit der Euroregion Neisse-Nisa-Nysa, 26. März 2014, Zittau (Präsen-
tation Frau Maria Diersch).

126
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Des Weiteren entstanden mehrere Fachbeiträge in Zeitschriften, die über das
Gesamtprojekt oder Einzelthemen der Kooperation berichteten.
Handreichung zu Verwaltungsstrukturen und Zuständigkeiten
Ein Ziel des Projektes war der Austausch zu Verwaltungsstrukturen, Zuständig-
keiten und Verwaltungsverfahren in Niederschlesien und Sachsen in den jewei-
ligen Themenbereichen der Arbeitsgruppen. Daher entstand im Rahmen des
Projektes eine Handreichung zu Verwaltungsstrukturen und Zuständigkeiten.
Hier werden in einem ersten Teil in knapper Form der Staatsaufbau in Deutsch-
land und Polen sowie der Verwaltungsaufbau und die zentralen Strate gien
der Raumentwicklung im Freistaat Sachsen und in der Woiwodschaft Nieder-
schlesien dargelegt. In einem zweiten Teil werden überblicksartig die Ver wal-
tungs strukturen und Zuständigkeiten in den Fachbereichen der fünf Arbeits-
gruppen dargestellt. Ergänzt werden die Ausführungen durch die derzeitigen
Ansprechpartner auf beiden Seiten in den jeweiligen Fachbereichen.
Ausstellung „Der Grenzraum von oben“
Am Rande der internationalen Konferenz „Grenzen trennen, Grenzen verbinden.
Die europäische grenzübergreifende Zusammenarbeit an der Grenze“ wurde die
Ausstellung „Grenzraum von oben“ eröffnet, die auf den Grenzraum neugierig
machen soll. Die Luftbilder wurden von deutschen und polnischen Fotografen
und von den Grenzgemeinden zur Verfügung gestellt. Die meisten stammen
von dem renommierten Fotografen Peter Radke aus Hoyerswerda. Aus der Luft
ist die deutsch-polnische Grenze nicht mehr erkennbar. Es zeigt sich eine ab-
wechslungsreiche Landschaft mit wunderschönen Orten auf beiden Seiten der
Grenze. Aber auch die tiefen Eingriffe in die Landschaft durch den großflächi-
gen Braunkohletageabbau sowie die Chancen, die sich aus der Sanierung der
Braunkohlefolgelandschaften ergeben, werden thematisiert. Konzipiert wurde
die Ausstellung „Der Grenzraum von oben“ im Jahr 2013 im Sächsischen Staats-
ministerium des Innern.
Die Fotoausstellung wurde dann durch das Sächsische Staatsministerium
des Innern im Jahr 2014 anderen Einrichtungen für bis zu vier Wochen zur
Verfügung gestellt. Im Februar 2014 wurde die Ausstellung im Internationalen
Keramikzentrum in Bolesławiec gezeigt. Im März war die Ausstellung im
Landratsamt Görlitz zu sehen. Bis zum 5. Mai 2014 konnte sie im Kulturhaus in
Zgorzelec (Miejski Dom Kultury w Zgorzelcu) besucht werden. Anschließend
wurde die Ausstellung im Rathaus Jelenia Góra (5. Mai bis Ende Mai 2014), im
Schloss Książ (Juni 2014) und in der Stiftung für Europäische Verständigung in

image
image
1. Das Projekt „Gemeinsam für den Grenzraum“ – Anlass, Konzeption und Auswertung
127
Abbildung 12:
Präsentation der Ausstellung „Der Grenzraum von oben“ während
der Internationalen Konferenz am 10. Oktober 2013 in Görlitz
(Quelle: SMI)
Abbildung 13:
Präsentation der Ausstellung „Der Grenzraum von oben“ während
der Internationalen Konferenz am 10. Oktober 2013 in Görlitz
(Quelle: SMI)

image
128
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Krzyżowa (Juli 2014) gezeigt. Weiter ist geplant, sie während der „Internationalen
Woche“ im Landratsamt Bautzen (22.-30. September 2014) und während der
„2. Kleinen Grenzüberschreitenden Landwirtschaftsmesse“ in Löbau (31.10.-
02.11.2014) der breiten Öffentlichkeit zugänglich zu machen.
Abbildung 14:
Präsentation der Ausstellung „Der Grenzraum von oben“ in der
Stiftung Kreisau für europäische Verständigung, Juli 2014
(Quelle: SMI)
1.4. Auswertung und Reflexion
In diesem Kapitel soll das Projekt „Gemeinsam für den Grenzraum“ ausge-
wertet und Empfehlungen für die zukünftige Zusammenarbeit gegeben wer-
den. Die Auswertungen beziehen sich auf die Erreichung der Projektziele, auf
Projekterfolge sowie auf den Kommunikationsprozess in den fünf Fach arbeits-
gruppen insgesamt. Die detaillierten Ergebnisse in den einzelnen Arbeits gruppen
können Kapitel 2 entnommen werden. Abschließend werden Hand lungs emp-
fehlungen für die weitere Zusammenarbeit zwischen den beteiligten Part nern
in Niederschlesien und Sachsen, etwa im Rahmen möglicher Folgeprojekte, for-
muliert.

1. Das Projekt „Gemeinsam für den Grenzraum“ – Anlass, Konzeption und Auswertung
129
Diese Auswertung und Reflexion geschieht nach Abschluss des Kommuni-
kations
prozesses in den Arbeitsgruppen, jedoch vor Projektende. Im grenzüber-
schreitenden Kontext sowie in Verwaltungsprozessen treten Wirkungen oft-
mals erst mit erheblicher zeitlicher Verzögerung ein,
7
so dass eine abschließende
Erfassung aller durch das Projekt ausgelösten Effekte zum jetzigen Zeitpunkt
nicht möglich ist.
Erreichung der Projektziele
Ziele des Projektes waren die Fortführung und Verstetigung der grenz-
überschreitenden Zusammenarbeit, insbesondere zur Vorbereitung der EU-
Förderperiode 2014–2020, sowie die Intensivierung des fachlichen Austausches
in den Themenfeldern der fünf Facharbeitsgruppen. Hier sollten gemeinsame
Prioritäten für die Entwicklung des sächsisch-niederschlesischen Grenzraumes
und die zukünftige Zusammenarbeit sowie strategische Kooperationsprojekte er-
arbeitet werden. Des Weiteren sollte die Befähigung der Verwaltungsmitarbeiter
zur grenzüberschreitenden Zusammenarbeit gesteigert werden. Ein weiteres Ziel
war der Austausch mit anderen Grenzregionen in Europa zur Ableitung guter
Beispiele für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen sowie die regionsinterne
Vernetzung von Akteuren im Rahmen der Projektkonferenzen.
Durch den intensiven Kooperationsprozess in den fünf Arbeitsgruppen, je-
doch auch durch die Projektkonferenzen, konnte die grenzüberschreitende
Zusammenarbeit zwischen Niederschlesien und Sachsen fortgeführt und deut-
lich intensiviert werden. Ob eine Verstetigung der fachlichen Abstimmungen
erreicht werden konnte, ist zum derzeitigen Zeitpunkt nicht mit Sicherheit zu
sagen. Festzuhalten ist, dass in vielen Arbeitsgruppen oder Teilgruppen be-
reits vorher regelmäßige Kontakte im Rahmen anderer grenzüberschreitender
Abstimmungen oder persönlicher Kontakte bestanden. Dies war zum einen för-
derlich für den Kommunikationsprozess in den Arbeitsgruppen, macht zum an-
deren weitere und kontinuierliche Abstimmungen wahrscheinlich. Der Beitrag
des Projektes zu einer kontinuierlichen grenzüberschreitenden Zusammenarbeit
zwischen Niederschlesien und Sachsen ist als hoch einzustufen, da nur konti-
nuierliche Prozesse einen entsprechenden Nutzen für das Verwaltungshandeln
versprechen, in dem getroffene Vereinbarungen umgesetzt werden bzw. in
Strategien, Planungen und Maßnahmen auf beiden Seiten der Grenze Eingang
finden.
7
Knippschild 2008: Grenzüberschreitende Kooperation: Gestaltung und Management von
Koope rationsprozessen in der Raumentwicklung im deutsch-polnisch-tschechischen Grenzraum,
Dres den, Seite 220 ff.

image
130
Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien – Sachsen
Abbildung 15:
Die Arbeitsgruppe 3 Entwicklung ländlicher Räume auf
dem Aussichtsturm in der Nähe des Berzdorfer Sees
Ein weiterer Erfolg des Projektes ist die Erarbeitung gemeinsamer Handlungs-
prioritäten in jeder der fünf Arbeitsgruppen. Diese sind Grundlage einer erfolg-
reichen fachlichen Zusammenarbeit. Die Handlungsprioritäten in den Arbeits-
gruppen, untersetzt durch konkrete Leitprojekte, können einen wesentlichen
Beitrag zu einer stärker zielgerichteten Umsetzung des kommenden Koope-
rations programms INTERREG Polen–Sachsen 2014–2020 im Hinblick auf die
strategischen Leitlinien des Freistaats Sachsen und der Woiwodschaft Nieder-
schlesien leisten. Bereits während der Projektlaufzeit ist es gelungen, die in den
Arbeits gruppen erarbeiteten Prioritäten und potentiellen Leitprojekte in den
Pro zess der Programmierung des Kooperationsprogramms INTERREG Polen–
Sachsen 2014–2020 einzuspeisen. Dank des Engagements der Verantwortlichen
aus Niederschlesien und Sachsen ist es gelungen, einige der Aspekte im Entwurf
des Programmdokuments zu platzieren.
8
Des Weiteren dienten der intensive fach-
liche Austausch sowie die entstandenen Studien dazu, das Verwaltungshandeln
in Bezug auf den Grenzraum und die grenzüberschreitende Zusammenarbeit
zu vereinfachen. Hierzu diente der Austausch zu Problemen, Strategien und
Lösungsansätzen auf beiden Seiten der Grenze sowie die entstandenen Studien,
8
Die Verwaltungsbehörde für das Kooperationsprogramm INTERREG Polen–Sachsen 2014–
2020 ist nun das Ministerium für Infrastruktur und Entwicklung der Republik Polen.

1. Das Projekt „Gemeinsam für den Grenzraum“ – Anlass, Konzeption und Auswertung
131
die helfen sollten, Potenziale eines grenzüberschreitenden Handelns zu ermit-
teln und die Übertragbarkeit guter Beispiele aus anderen Grenzregionen auf den
Grenzraum Nieder schlesien – Sachsen zu prüfen.
Des Weiteren hat der intensive Kommunikationsprozess in den Arbeits-